Як вайна Трампа з Іранам наблізіла канец нафты і газу і адкрыла дарогу электрычнасці

Усё таму, што вайна Трампа з Іранам справакавала новы энергетычны крызіс, які можа зацямніць усе папярэднія. І пакуль што найлепш гэты крызіс перажываюць краіны, якія зрабілі высновы з папярэдняга, выкліканага ўварваннем Расіі ва Украіну, і ўклаліся ў электрамабілі і сонечную энергію.

Лідары «зялёнай рэвалюцыі» — Кітай і Еўрасаюз.

Кітай — таму што ён з’яўляецца сусветнай фабрыкай, залежыць ад імпарту энергарэсурсаў і імкнецца да энергетычнай незалежнасці дзеля перамогі ў барацьбе за сусветнае эканамічнае панаванне над Злучанымі Штатамі — найбуйнейшым у свеце вытворцам нафты і газу.

Еўрасаюз — бо ён страціў найбуйнейшага пастаўшчыка энергарэсурсаў, Расію, як толькі яна вырашыла выкарыстаць нафтагазавыя пастаўкі для палітычнага і эканамічнага ціску на Еўропу дзеля заваявання Украіны.

Пасля нападу ЗША на Іран цэны на газ у Еўропе выраслі з 30 да 50 еўра за мегават-гадзіну, тады як пасля расійскага ўварвання ва Украіну яны дасягалі 300 еўра. А Кітай не толькі не пераплачвае за газ і нафту, але і дорага перапрадае расійскія партыі звадкаванага газу ў Японію — таму што ў яго дастаткова энергіі, нягледзячы на сусветны крызіс.

Усё дзякуючы аднаўляльным крыніцам — сонечным панэлям, ветракам і гідраэлектрастанцыям. І рэвалюцыі ў аўтатранспарце.

Колькі нафты эканомяць электрамабілі

Кітай дружна перасеў на электрамабілі і стаў іх галоўным экспарцёрам на планеце. У мінулым годзе продаж электрычных машын у Кітаі вырас у чатыры разы ў параўнанні з 2021 годам і перавысіў продажы ва ўсім свеце.

Электрыфікацыя транспарту мае прамое дачыненне да нафтавага крызісу. Толькі за кошт пераходу на электрамабілі свет у цэлым у мінулым годзе ашчадзіў 2,7 мільёна бараляў нафты ў дзень, падлічылі аналітыкі BloombergNEF. Агулам праз чатыры гады эканомія падвоіцца, прагназуюць яны.

Для параўнання: з-за блакады Армузскага праліва Іранам свет недалічыўся 10—12 мільёнаў са 105 мільёнаў бараляў нафты, якія ён спажываў да вайны. Іншымі словамі, калі б вайна з Іранам адбылася адначасова з агрэсіяй Расіі супраць Украіны, дэфіцыт быў бы яшчэ больш істотным, а цэны выраслі б яшчэ мацней.

Можна паглядзець на гэтую статыстыку з іншага боку: краіны Захаду для кампенсацыі нафтавага шоку вырашылі пайсці на беспрэцэдэнтны ў сучаснай гісторыі распродаж нафты са стратэгічных запасаў. Заяўлены аб’ём інтэрвенцый — каля 3 мільёнаў бараляў у суткі на працягу 4—5 месяцаў.

Калі б не электрамабілі, прыйшлося б прадаваць роўна ўдвая больш, а гэта немагчыма чыста фізічна з-за абмежаванняў экспартнай інфраструктуры. А значыць, нафта зараз каштавала б яшчэ даражэй.

Развітанне з газам

Кітай перасаджваўся на электрамабілі і ўсцілаў пустыню Гобі сонечнымі панэлямі з меркаванняў энергетычнай бяспекі, каб менш залежаць ад імпарту нафты з Блізкага Усходу, а таксама з Расіі, Аўстраліі і ЗША. Еўропа рабіла тое ж самае, каб пазбавіцца ад расійскай нафтагазавай залежнасці.

Аднак паступова геапалітычныя меркаванні саступілі месца чыста эканамічным: аднаўляльныя крыніцы энергіі сталі таннейшымі і больш даступнымі. Нават без датацый і субсідый ветракі, батарэі і электрамабілі аказаліся больш прывабнымі.

Ад моманту справакаванага Расіяй энергетычнага крызісу 2021—2022 гадоў сонечныя батарэі і ветракі патаннелі больш чым на 20%, а іх эфектыўнасць вырасла. Зараз будаваць і ўводзіць іх у эксплуатацыю лягчэй, хутчэй і танней, чым вугальныя, газавыя, гідра– і тым больш атамныя электрастанцыі.

Паколькі першапачаткова ветракі і сонечныя батарэі былі сімвалам барацьбы са змяненнем клімату, большасць краін не спяшалася з дарагім пераходам на аднаўляльныя крыніцы. Яны планавалі выкарыстаць прыродны газ — больш экалагічны, чым вугаль — як «пераходнае» паліва.

Новая вайна на Блізкім Усходзе паставіла гэтую стратэгію пад пытанне. Іран перакрыў Армузскі праліў, праз які Катар пастаўляў прыкладна 20% усяго прыроднага газу на сусветны рынак. Цяпер былыя спажыўцы катарскага газу зноў паляць вугаль, бо гэта адзінае, чаго дастаткова дома і што не трэба імпартаваць.

Аднак агульная стратэгія пераходу да аднаўляльных крыніц не змянілася. Змянілася толькі тактыка.

«У мінулы крызіс пацярпела ў асноўным Еўропа, а гэтым разам — усе. Не выключана, што цяпер многія краіны вырашаць прапусціць пераходны газавы перыяд і адразу пераскочыць да аднаўляльных крыніц энергіі, захаваўшы пры гэтым вугаль у энергетычным балансе», — адзначае Эн-Сафі Карбаз з Калумбійскага ўніверсітэта.

Хто заплаціць: усе разам ці кожны паасобку

«Выснова відавочная: краіны, якія замянілі газавую генерацыю аднаўляльнымі крыніцамі энергіі, цяпер менш уразлівыя да росту цэн на нафту і газ», — пішуць эксперты еўрапейскага даследчага цэнтра Bruegel.

Аднак як толькі «зялёныя» тэхналогіі сталі эканамічна прывабнымі, улады згарнулі датацыі, і пераход да аднаўляльных крыніц энергіі запаволіўся.

«Пакуль рост цэн на газ апярэджваў цэны на электраэнергію ў 2022 і 2023 гадах, продаж цеплавых помпаў па ўсёй Еўропе рос, пасля чаго ў 2024 і 2025 гадах тэмпы росту запаволіліся. І Еўракамісія згарнула план па ўстаноўцы цеплапомпаў», — прыводзіць Bruegel прыклад таго, як субсідыі растаюць па меры змякчэння крызісу.

Але прыйшла новая бяда — вайна на Блізкім Усходзе. Яна вярнула пытанне пра дзяржпадтрымку ў парадак дня.

«Цяперашні энергетычны крызіс цалкам здольны зацьміць нафтавы шок 1970‑х гадоў, які стаў каталізатарам пераходу да альтэрнатыўных крыніц энергіі, — лічыць былы высокапастаўлены чыноўнік амерыканскага Белага дома Джэйсан Бардаф з Калумбійскага ўніверсітэта. — Але для гэтага патрэбныя рэформы».

Некаторыя краіны ўжо абвясцілі пра падобныя рэформы, каб нагнаць адставанне ў «зялёнай рэвалюцыі».

У Вялікабрытаніі, напрыклад, да гэтага часу былі забароненыя пераносныя сонечныя панэлі, якія свабодна прадаюцца ў Германіі, Непале і іншых краінах. Панэль вешаецца хоць на балконе, хоць на даху, уключаецца ў хатнюю разетку і выпрацоўвае электраэнергію, зніжаючы агульную нагрузку ў сетцы.

Толькі цяпер, калі Іран закрыў Армузскі праліў і нафта з газам рэзка падаражэлі, брытанскія ўлады заварушыліся, паабяцалі адмяніць забарону і дамовіліся з супермаркетамі, што тыя завязуць і будуць прадаваць пераносныя сонечныя панэлі.

• 13
• 0
• 0
• 2
• 2
• 0
• 0
• 0