У бабы Ані ў Чачэрскім раёне хата круцейшая за музей. А сама яна спявае, вышывае і беражэ традыцыі
У вёсцы Бабічы Чачэрскага раёна захоўваюць мноства культурных традыцый, асабліва славіцца бабіцкае ткацтва. Выданне Times.by сустрэлася з мясцовай жыхаркай, якая ўжо амаль 70 гадоў займаецца вышыўкай.
З вуліцы гэта вясковая хата выглядае, як і многія ў Бабічах, — складзены з суцэльных бярвёнаў зруб, дах з недарагога шыферу, на ганку грэюцца каты. А ў доме ўсё патанае ў яркай вышыўцы — яна на беласнежных ручніках і падзорах, падушках і карцінах, фіранках і сурвэтках. Не дом, а музей! Ды і сама гаспадыня сустракае прыгожа апранутая — блузка і хустачка вышытыя яе любімымі «макоўкамі».
«Точна пра мяне трэба пісаць? У нас жа такiя музеi ў кожнай хаце», — прыкметна саромеецца Ганна Гапеенка.
Але журналісты ўжо распыталі яе суседзяў і сябровак, таму дакладна ведаюць — трэба: многім рэчам ужо па паўстагоддзя, а яны як новыя — узор не страціўся і фарбы не выцвілі.
«Што тады вышывалi? У асноўным уцiркi»
Ганне Васільеўне — 83. З вёскай Бабічы звязана ўсё яе жыццё. Тут яна нарадзілася, скончыла сямігодку і адразу пайшла працаваць. Спачатку на свінакомплекс — дапамагала даглядаць свіней, потым працавала на ферме. А гэта заўсёды раннія пад’ёмы і расцягнуты рабочы дзень: кароў трэба было даіць без аглядкі на выхадныя і святы. І ўсё ўручную.
Замужам Ганна Васільеўна была двойчы, нарадзіла траіх дзяцей. Шэсць гадоў таму, у пандэмію каранавіруса, пахавала старэйшую дачку. Але жанчына пачынае размову не са страт, а з таго, што трымала яе ўсё жыццё, — з вышыўкі.
Вышываць яна навучылася ў трынаццаць гадоў, тут, у бацькоўскай хаце. Каля акна заўсёды стаяў ткацкі станок, за якім мама Таццяна Дзямідаўна праводзіла практычна кожны дзень. А па вечарах у дом прыходзілі яе сястра і маладыя суседкі: мама прала, а тыя вышывалі. І заўсёды спявалі.
«Так душэўна і працягла, што мне заўсёды хацелася да іх», — успамінае Ганна Васільеўна.
Кажа, старалася як мага хутчэй зрабіць школьныя ўрокі і падсаджвалася да гасцей. Назіраючы, як нараджаецца ўзор, паўтарала за імі. Так і навучылася.
На тых вячорках бабічанкі вышывалі толькі крыжыкам. Пра гладзь у вёсцы яшчэ ніхто і не чуў.
«Што тады вышывалі? У асноўным уціркі. Не, гэта не ручнікі. Тыя тканыя. А ўціркамі ў нас называюць белыя палаценцы з цвятамі па краях. Такія ў Бабічах у кожнай хаце ёсць», — тлумачыць гаспадыня дома.
З тых часоў вышыўка стала часткай яе жыцця. У доме Ганны Васільеўны вышыта амаль усё: падушкі, навалачкі, абрусы. Асабліва шмат карцін з простымі сюжэтамі — пышныя яркія кветкі, кацяня ў кошыку, рознакаляровая жар-птушка, зімовы лес, некалькі казачных замалёвак, вясковы побыт, закаханыя…
Многія «палотны» стварала ўжо на пенсіі.
«Пакуль дзяцей трэба было гадаваць, часу вольнага было мала. А як пайшла на пенсію, мне ўжо воля стала, — суразмоўца паказвае работы, на якіх алені з каробкі цукерак і райскія птушачкі на пакручастай лазе. — Які малюнак спадабаецца, пераздыму яго на тканіну і вышываю. Кветкі звычайна з гардзіны перамалёўвала».
Вышыўка ратуе лепш за любога псіхолага
Усе гэтыя гады Ганна Васільеўна жыве ў бацькоўскім доме. Спроба паехаць за мужам у Расію ні да чаго добрага не прывяла.
«Людзі там жылі бедна, у мазанках. Наш дом у Бабічах быў утульнейшы і цяплейшы. Але ж галоўная бяда высветлілася крыху пазней — муж стаў на чужых баб заглядвацца. А я ўжо пад сэрцам старэйшую дачку насіла. Ох, наплакалася. Калi вярнулася ў бацькоўскі дом, доўга ў бок мужчын глядзець не магла», — успамінае гаспадыня 70‑я гады мінулага стагоддзя.
Тады, з маленькай дачкой на руках, маладая маці за адну зіму вышыла дыван з аленямі на ўсю сцяну.
«Плакала, усё думала пра свой лёс і вышывала, — успамінае нараджэнне «манументальнага палатна» Ганна Васільеўна. — У аснове — тры мяхі з-пад бульбы, а далей — мае слёзы і каляровыя шарсцяныя ніткі. Малюнак у кагосьці падгледзела, брахаць не буду, тады гэтыя алені дужа моднымі былі. Вось я і захапілася».
Дыван атрымаўся ўсім на заглядзенне. Госці, калі ўпершыню трапляюць у дом Ганны Гапеенкі, адразу звяртаюць увагу на яго. І яшчэ больш захапляюцца, калі даведваюцца, што гэта ручная вышыўка крыжам.
«Мне шмат разоў прапаноўвалі яго прадаць, я ўсім адмовіла. Ён жа ў тую зіму выратаваў мяне ад дрэнных думак лепш за ўсякага псіхолага», — шчыра гаворыць бабуля.
Але час лечыць, і ў хуткім часе жанчына выйшла замуж другі раз. З клапатлівым і працавітым Міхаілам яны пражылі душа ў душу 20 гадоў, выгадавалі яшчэ дваіх дзяцей.
Спявае ў ансамблі і вышывае артыстам строі
Ганна Васільеўна вышывае ўжо амаль 70 гадоў. Лічыць, што самыя яркія і незвычайныя ўзоры атрымаліся на строях для народнага ансамбля песні і музыкі «Лёс», у якім яна з іншымі бабічанкамі спявае вось ужо паўстагоддзя.
У рэпертуары ў калектыву — сотні народных песень на любога гледача, ад абрадавых да лірычных. З канцэртамі «Лёс» аб'ездзіў увесь Чачэрскі раён, бывалі гастролі і па вобласці.
У калектыве спявалі і дзеці Ганны Гапеенкі. Сын Валерый дагэтуль грае там на гармоніку.
Для выступленняў Ганна Васільеўна сама вышывае строі, старанна падбірае дэталі. Калі навучылася вязаць кручком, на галаўных уборах артыстак з'явіліся рознакаляровыя выпуклыя кветкі.
«Стараюся, каб на сцэне ўсё выглядала па-вясковаму дакладна і прыгожа. Для мяне гэта не проста сцэна, а працяг тых самых вячорак, з якіх пачалася мая маладосць», — прызнаецца бабуля Аня.
Захоўвае традыцыі і апранае гасцей
У Бабічах да нашых дзён захаваўся абрад «Ушэсце» — своеасаблівае развітанне з вясной. Яго праводзяць на саракавы дзень пасля Вялікадня, калі Праваслаўная царква адзначае свята Ушэсця Гасподняга.
Паглядзець на гэты цуд госці едуць адусюль: як жартуе Ганна Гапеенка, у яе доме за гэты дзень увесь свет пераварочваецца.
«Мы з маёй сяброўкай Марыяй ды ўсімі ахвотнымі праводзім абрад, як гэта рабілі нашы продкі. Збіраемся ў цэнтры вёскі і з вясновымі песнямі ідзём на жытняе поле. Водзім там карагоды, загадваем жаданні і качаемся па маладым жыце, каб быць здаровымі. На зваротным шляху спяваем летнія і грамавыя песні», — стараецца не прапусціць ніводнай дэталі старажылка Бабічаў.
Найлепшыя ўборы для «Ушэсця» — вышыванкі ад Ганны Васільеўны. І яна з задавальненнем прапануе прымераць іх гасцям.
Пры выглядзе вышытых яркімі кветкамі беласнежных блузак вочы загараюцца не толькі ў маладых дзяўчат з Веткі або Чачэрска, але і ў дарослых дам з Піцера.
«Хай фарсяць. Будуць глядзець на фотаздымкі і пра мяне што добрае ўзгадаюць, — усміхаецца жанчына. — А калі сур'ёзна, то цудоўна, што традыцыя захоўваецца. Маладых трэба вучыць абрадам, каб яны да Бога цягнуліся. Нездарма кажуць: «Без Бога — не дарога, без хлеба — не абед».
Адказваючы на пытанне, каму ўся гэта «музейная» прыгажосць з яе хаты дастанецца, Ганна Васільеўна прызнаецца, што шмат чаго ўжо раздала, а астатняе размеркавала паміж дзецьмі. Ну а калі ўнучка збярэцца замуж, таксама атрымае пасаг ад бабулі.
«Мне нічога не шкада. У вёсцы да рэчаў ставяцца проста: было — сышло, засталося — жыве далей».
«За жыццё зрабіла — не пералічыць». Ужо больш за 70 гадоў бабуля Лёня стварае набожнікі-выцінанкі
«Сустрэць мужчыну з вышыўкай на рукавах — гэта нонсэнс». Што яшчэ мы не ведаем пра беларускі арнамент?
«Я магла б яшчэ вышыць. Толькі б знаць, ці нада гэта каму». Як жывуць апошнія жыхаркі апусцелых вёсак
«Ніколі двух аднолькавых вырабаў не звязала». Маладая мама зарабляе на жыццё прыгожым вязаннем
Бурносы, галіфэ, «мыльныя ўзоры»… У чым хадзілі нашы дзяды і прадзеды
Цяпер чытаюць
Латвія «па тэхнічных прычынах» закрыла мяжу з Беларуссю25
Каментары