Кажуць, калі справа датычыцца грошай, з сваякамі лепш не звязвацца. Але як адмовіць стрыечнаму брату, з якім вырас разам і якому заўсёды давяраў? Дзмітрый вырашыў дапамагчы блізкаму чалавеку, а цяпер ужо некалькі гадоў спрабуе вярнуць свае $13 тыс. І, як высветлілася, далёка не ён адзін.
«Я наогул не думаў, што з ім могуць быць такія праблемы»
У Onliner.by звярнуўся Дзмітрый, які ў 2021 годзе пачаў пазычаць грошы стрыечнаму брату. Паступова доўг вырас да $10 тыс., але, нягледзячы на распіску і шматлікія абяцанні, вярнуць грошы мужчына так і не змог. З тых часоў прайшло некалькі гадоў, сума доўгу павялічылася да $13 тыс., а Дзмітрый паспеў выйграць суд і даведацца, што ён далёка не адзіны, хто спрабуе атрымаць грошы ад яго сваяка. Вярнуць доўг ён не можа да гэтага часу.
— Грошы браў мой стрыечны брат, назавем яго Аляксандр. Мы з дзяцінства добра з ім размаўлялі, і ў мяне ніколі не было прычын не давяраць яму. Ён працаваў у банку на добрай пасадзе, потым паехаў у Азербайджан, дзе таксама займаў кіроўную пазіцыю. У цэлым рабіў уражанне адказнага чалавека, я нават сам звяртаўся да яго па дапамогу, калі шукаў працу.
Калі ён у 2021 годзе пачаў прасіць грошы ў доўг, я асабліва не задумваўся, даваць ці не. Спачатку гэта былі невялікія сумы — напрыклад, на авіябілеты ці нейкія бягучыя выдаткі. Часам ён нешта вяртаў, потым зноў прасіў — так паступова доўг вырас да $10 тыс.
— Мы склалі распіску, ён абяцаў вярнуць усё да верасня 2021 года. Але далей пачаліся пастаянныя адгаворкі: то заробак затрымалі, то прэмію чакае, то яшчэ што-небудзь здарылася.
— Я перыядычна яму тэлефанаваў, пытаўся, калі будуць грошы, а ён кожны раз вельмі пераканаўча расказваў, што зараз усё наладзіцца і ён пачне разлічвацца. Прычым сам першым практычна ніколі не пісаў, уся ініцыятыва зыходзіла ад мяне.
«Мне здавалася, што калі не дам яму яшчэ грошай, то наогул нічога не атрымаю»
— У нейкі момант я зразумеў, што аднымі размовамі нічога не даб’юся, і вырашыў звяртацца ў суд, хоць брат вельмі прасіў гэтага не рабіць. Я заплаціў дзяржпошліну, выйграў справу і перадаў дакументы ў аддзел прымусовага выканання. Але грошай так і не атрымаў, хоць судовае рашэнне ёсць. Наколькі мне вядома, у аддзел прымусовага выканання па пагашэнні доўгу да яго чарга з некалькіх чалавек, а маёмасці — ніякай.
З часам доўг вырас да $13 тыс., бо я працягваў пазычаць яму грошы, нягледзячы на тое што ён іх не вяртае. Разумею, што гучыць дзіўна, але мне чамусьці здавалася, што калі я зараз яму не дапамагу, то ён наогул нічога не верне.
У 2024 годзе ён напісаў мне другую распіску — ужо на $13 тыс. — і абавязаўся выплачваць хоць бы па $300 у месяц. Але з тых часоў я не атрымаў ні капейкі. Пры гэтым, калі мы сустракаліся, у яго быў дарагі Samsung. Я глядзеў на гэта і думаў: на тэлефон грошы знаходзяцца, а вярнуць мне хоць бы невялікую частку доўгу чамусьці не атрымліваецца.
Зараз для мяне пытанне ўжо не толькі ў грошах — мне хочацца нейкай справядлівасці, каб чалавек адказаў за свае ўчынкі. Нават калі ў выніку вярнуць нічога не ўдасца, я хоць бы буду разумець, што зрабіў усё магчымае. Так, гэта мой стрыечны брат, мы з дзяцінства добра размаўлялі, але пасля ўсяго, што адбылося, я не бачу прычын праяўляць да яго нейкую асаблівую лаяльнасць толькі таму, што мы сваякі. З той часткай сям’і я зараз практычна не размаўляю.
«Ён быў паспяховым маладым чалавекам»
З падобнай гісторыяй у рэдакцыю звярнулася і былая жонка Аляксандра. Паводле яе слоў, аб вялікіх даўгах мужа яна даведалася зусім нечакана — і была ў шоку, бо да гэтага лічыла яго паспяховым чалавекам з добрай працай. У выніку муж і жонка развяліся і заключылі шлюбную дамову, па якой мужчына павінен быў вярнуць ёй частку агульных назапашванняў. Але цалкам разлічыцца з ёй ён так і не змог.
— Калі мы з Аляксандрам пазнаёміліся, мне было 19 гадоў, я толькі скончыла каледж і ўладкавалася працаваць у адзін з беларускіх банкаў. Там мы з ім і сустрэліся, ён тады займаўся продажамі. Быў вясёлым, таварыскім, харызматычным, практычна адразу пачаў фліртаваць, заляцацца, запрашаць на спатканні, і ў нас усё неяк вельмі хутка закруцілася.
На працы справы ў яго ішлі добра, ён хутка падымаўся па кар’ернай лесвіцы, і на той момант я нічога не ведала аб якіх-небудзь даўгах. Праўда, ён гуляў у анлайн-покер, часам хадзіў гуляць ужывую, але я тады была зусім маладая і ўспрымала гэта як звычайнае захапленне. Ён любіў спорт, глядзеў футбол, хакей, біятлон, захапляўся снукерам. Увогуле, зусім не быў падобны на чалавека, якога потым будзе шукаць увесь Мінск.
Першы раз ён папрасіў у мяне грошы летам 2017 года — здаецца, $300 ці $500. Сказаў, што яго кіраўніку не хапае на адпачынак і трэба крыху пазычыць. Мы тады ўжо былі сям’ёй, збіраліся купляць жыллё і адкладалі грошы, прычым усе назапашванні ляжалі на маім рахунку. Мяне, вядома, здзівіла, што кіраўнік аднаго з найбуйнейшых банкаў краіны просіць такую невялікую суму ў свайго намесніка, але я паверыла і перавяла грошы.
Праз некалькі месяцаў дзяўчыну нечакана запрасілі на гутарку са службай бяспекі банка, патлумачыўшы гэта павышэннем. Аднак замест рабочых пытанняў супрацоўнікі сталі распытваць яе пра мужа, іх знаёмства і адносіны. Тады дзяўчына яшчэ не падазравала, што такая цікавасць звязана з яго фінансавымі праблемамі.
— Прыкладна праз месяц пасля гэтай размовы Аляксандр мне патэлефанаваў, практычна плакаў і казаў: «Не кідай мяне, прабач, але, калі я не аддам $9 тыс. да заўтра, мяне звольняць».
У мяне быў шок, я расплакалася і пачала пытацца, што адбылося. Аказалася, ён заняў гэтую суму ў аднаго з супрацоўнікаў банка, а той дзеля гэтага аформіў крэдыт. Спачатку Аляксандр дапамагаў яго пагашаць, потым перастаў, і ў выніку чалавек звярнуўся ў службу бяспекі.
Мы якраз збіраліся пачынаць будаўніцтва жылля, і я разумела, што ўсе нашы планы руйнуюцца. Але ўсё роўна аддала яму гэтыя $9 тыс. з агульных назапашванняў, бо хацела даць шанец выправіцца. Ён запэўніў мяне, што цяпер усе даўгі закрыты і праблем больш не будзе, хоць з той працы яго ўсё ж звольнілі.
«Я заўважала, што ён хавае тэлефон, а аднойчы прыйшоў дадому без дарагіх гадзіннікаў»
— Пасля звальнення ён уладкаваўся на іншую працу, але я ўжо не магла супакоіцца, бо пастаянна заўважала нейкія дзівацтвы. Напрыклад, ён пачаў ставіць тэлефон на бясшумны рэжым і класці экранам уніз, а аднойчы прыйшоў дадому без гадзінніка Tissot, які я яму калісьці падарыла. Сказаў, што забыў іх на працы, але я адразу падумала, што ён мог іх дзесьці закласці.
Пры гэтым ён заўсёды ўмеў вельмі пераканаўча размаўляць. Па прафесіі ён добры прадавец, сапраўдны майстар слова, які, мне здаецца, мог угаварыць каго заўгодна.
Аднойчы ўначы я ўпершыню вырашыла паглядзець яго тэлефон і практычна адразу ўбачыла паведамленне з патрабаваннем вярнуць вельмі буйную суму да наступнага дня, інакш яму пагражалі сур’ёзнымі наступствамі. Дакладную суму ўжо не памятаю, але тады канчаткова зразумела, што нічога не скончылася.
Неўзабаве ён зноў застаўся без працы — не ведаю, сам звольніўся ці яго звольнілі, — і з’ехаў у Азербайджан. Казаў, што хоча зарабіць грошай і разлічыцца з даўгамі. Мы дамовіліся пажыць асобна, каб я магла падумаць, ці гатовая наогул працягваць гэты шлюб. Але літаральна праз два-тры месяцы ўсплылі новыя даўгі, і я ўжо без сумненняў падала на развод.
«Ён казаў, што і без мяне хапае даўгоў, таму я ў чарзе апошняя»
— Перад разводам мы заключылі шлюбны кантракт, каб урэгуляваць фінансавыя пытанні. Мне было важна вярнуць свае грошы, і мы дамовіліся, што пэўную частку сумы ён выплаціць ва ўстаноўлены тэрмін. Першы час ён сапраўды патроху вяртаў, а потым перастаў. Мы працягвалі размаўляць, ён выходзіў на сувязь, пастаянна нешта абяцаў, але грошай не было. Сам доўг ён прызнаваў, толькі казаў, што ў яго і без мяне хапае крэдытораў і я ў гэтай чарзе апошняя.
У выніку я звярнулася ў суд і атрымала выканаўчы ліст, але і гэта нічога не змяніла. Урэшце тэрмін прад’яўлення выканаўчага дакумента скончыўся, а грошы я так і не атрымала. У мяне ўжо проста не засталося сіл пастаянна тэлефанаваць, ездзіць і спрабаваць чагосьці дабіцца, таму ў нейкі момант я вырашыла адпусціць і гэтую сітуацыю.
Зараз я ўжо нічога не хачу ад яго дамагацца. У параўнанні з іншымі людзьмі сума майго доўгу адносна невялікая, і я з ёй мысленна развіталася. Проста стамілася змагацца і зразумела, што больш не хачу траціць на гэтую гісторыю сваё жыццё.
«Я быў на дне і зараз толькі пачынаю з яго выбірацца». Версія Аляксандра
Журналісты звязаліся і з самім Аляксандрам, каб даведацца яго версію таго, што адбылося. Мужчына не стаў адмаўляць, што вінны грошы стрыечнаму брату і былой жонцы, і расказаў, адкуль у яго з’явіліся такія вялікія даўгі, колькі ўжо ўдалося вярнуць і калі ён плануе разлічыцца з астатнімі.
— Да нас звярнуліся некалькі чалавек, якія сцвярджаюць, што пазычылі вам грошы і ўжо доўгі час не могуць іх вярнуць. Як наогул узнікла гэтая сітуацыя?
— У мяне ў нейкі момант была велізарная колькасць даўгоў — больш за некалькі соцень тысяч даляраў — і сапраўды шмат людзей, якім я быў вінен. На працягу апошніх шасці-сямі гадоў я паступова вяртаю гэтыя грошы і зараз ужо амаль цалкам закрыў свае даўгі.
Усё пачалося з не вельмі ўдалай інвестыцыі, на якую я паставіў практычна ўсё, што ў мяне было, і ў выніку залез у даўгі. Тады ў мяне ўтварылася прыкладна $50—70 тыс. запазычанасці, а з маім даходам на той момант гэта была проста непад’ёмная сума.
Каб неяк выкараскацца, даводзілася пастаянна перапазычаць грошы, прычым пад велізарныя працэнты, часам да 10% у месяц. Атрымлівалася такая піраміда, калі я браў новыя даўгі, каб аддаваць старыя, а даходу ледзь хапала на пагашэнне працэнтаў. Напрыклад, калі ты вінен $20 тыс. пад 10% у месяц, то толькі працэнтаў трэба аддаваць $2 тыс.
Толькі каля двух гадоў таму я цалкам пазбавіўся ад даўгоў пад працэнты. Цяпер паступова разлічваюся з астатнімі.
— Колькі грошай вы ўжо вярнулі і колькі яшчэ вінны?
— За ўвесь гэты час я вярнуў прыкладна $150 тыс., прычым толькі за апошні год аддаў больш за $20 тыс. Цяпер сумарна вінны каля $40 тыс. Ёсць некалькі невялікіх даўгоў, па некалькі тысяч даляраў, і чатыры буйныя. Усяго крэдытораў цяпер прыкладна дзесяць чалавек. Я імкнуся спачатку закрываць невялікія даўгі, каб зменшыць колькасць людзей, якім вінен, а потым ужо займацца буйнымі. Новых даўгоў я не бяру ўжо прыкладна паўтара-два гады, такой неабходнасці цяпер няма.
— А калі плануеце канчаткова з усімі разлічыцца?
— Складана сказаць, бо ў мяне цяпер даволі нестабільны даход. Я працую на фрылансе, займаюся сваімі праектамі, і ў мяне ёсць магчымасць зарабіць буйную суму за кароткі час. Умоўна, праект можа «выстраліць», і я зараблю за месяц столькі, што змагу закрыць большую частку даўгоў.
А можа быць і так, што я працягну зарабляць па некалькі сотняў даляраў звыш сваіх выдаткаў, і тады вяртанне расцягнецца яшчэ на некалькі гадоў. Цяпер я зарабляю дастаткова, каб аплочваць жыллё, забяспечваць сябе, дапамагаць маці і патроху вяртаць даўгі. Якой-небудзь маёмасці, якую можна прадаць і адразу з усімі разлічыцца, у мяне няма. Я, можна сказаць, застаўся без нічога.
— Ваш стрыечны брат сцвярджае, што вы вінны яму $13 тыс. і за ўвесь гэты час нічога не вярнулі. Чаму?
— Так, сапраўды, я ўзяў у стрыечнага брата грошы без працэнтаў і пакуль нічога яму не вярнуў. Я гэта прызнаю, але спрабую з ім дамовіцца, сустрэцца, растлумачыць сітуацыю, а ён, як мне здаецца, не хоча мяне слухаць. Яму патрэбныя грошы адразу, і ён не згодны на невялікія плацяжы.
Я магу аддаваць яму па $100—200 у месяц, але для яго гэта нязначныя сумы, таму што ён хоча вырашыць пытанне хутка. А ў мяне цяпер проста няма магчымасці ўзяць і аддаць адразу $13 тыс. Пасля асноўных выдаткаў у мяне застаецца да $500 у месяц, якія я размяркоўваю паміж крэдыторамі.
— Але ж вы самі прызнаеце, што за некалькі гадоў не вярнулі яму ні даляра. Чаму ён павінен верыць чарговым абяцанням?
— У мяне была такая нядобрая рыса характару: я казаў людзям тое, на што разлічваў, маючы на гэта нейкую верагоднасць, не будучы ў гэтым упэўненым. Часта тое, што я абяцаў, не выконваў, гэта факт. І, адпаведна, з-за гэтага склалася такое ўражанне, што ўсё выглядае так, быццам я проста «кармлю людзей сняданкамі». Але я сапраўды разлічваў, што ў мяне атрымаецца, проста гэтыя магчымасці не рэалізоўваліся.
— Брат расказаў, што збіраецца звяртацца ў міліцыю разам з іншымі крэдыторамі. Вы пра гэта ведаеце?
— Так, ён казаў мне пра гэта. Але я лічу, што нічога супрацьзаконнага не рабіў, проста пазычыў грошы і не змог своечасова іх вярнуць. Я ні ад каго не хаваюся, працую, вяртаю даўгі, і многія людзі, з якімі я ўжо разлічыўся, могуць гэта пацвердзіць. Таму размовы пра калектыўную заяву ў міліцыю я ўспрымаю хутчэй як спробу на мяне націснуць.
— Яшчэ адна наша суразмоўца — ваша былая жонка — расказала, што вы бралі грошы з сямейных накапленняў, а пасля разводу не выканалі абавязацельствы па шлюбнай дамове. Як усё было з вашага боку?
— З ёй была зусім іншая сітуацыя. Мы пажаніліся ў 2015 годзе, а ў 2018-м у мяне пачаліся сур'ёзныя фінансавыя праблемы, якія я першы час ад яе хаваў. Калі ўсё выявілася, адносіны, вядома, сапсаваліся.
У той перыяд я добра зарабляў, у нас былі агульныя накапленні — прыкладна $10 тыс. Калі з'явіліся даўгі, я забраў гэтыя грошы з агульнага рахунку і накіраваў на пагашэнне даўгоў. Пры гэтым асноўныя сумесныя накапленні фарміраваліся за кошт майго заробку.
— А як вы ў выніку развяліся і пра якую суму дамовіліся?
— У верасні 2018 года я з'ехаў працаваць у Азербайджан, атрымаўшы там добрую прапанову. Жонка са мной не паехала. Прыкладна праз два месяцы я вярнуўся ў Мінск, каб памяняць пашпарт, мы сустрэліся. Тады яна сказала, што хоча развесціся, і прапанавала заключыць шлюбную дамову, па якой я павінен быў вярнуць ёй частку нашых накапленняў — каля $5 тыс.
Я пагадзіўся, таму што лічыў, што так будзе па-чалавечы. Акрамя таго, ёй засталася наша машына, а па шлюбнай дамове я абавязаўся выплаціць яшчэ прыкладна $3 тыс. на працягу года.
Потым я даведаўся, што яна збіраецца зноў выйсці замуж. У мяне таксама з'явілася інфармацыя, што на момант нашай размовы пра развод яна ўжо была цяжарная ад іншага мужчыны. Я ўспрыняў гэта як падман і цяпер лічу, што мог увогуле не згаджацца на гэтыя выплаты. Але тады я пайшоў насустрач, пакінуў ёй машыну і падпісаў шлюбную дамову.
— Вы што-небудзь выплацілі ёй пасля разводу?
— Так, нейкі час пераводзіў па $100—200 — сумарна, напэўна, ад $500 да $1000. Потым у 2020 годзе ў мяне памёр бацька, засталася адна маці, фінансавая сітуацыя стала яшчэ складаней, і я перастаў плаціць. Пазней яна зноў пачала патрабаваць грошы, але ў мяне тады была велізарная колькасць даўгоў пад працэнты, таму яе патрабаванні я не ставіў у прыярытэт. Я разумеў, што спачатку павінен разлічыцца з тымі, каму плачу вялікія працэнты, а ўжо потым вяртацца да астатніх абавязацельстваў.
Цяпер я прама кажу, што былой жонцы не збіраюся нічога выплачваць, пакуль не закрыю ўсе астатнія даўгі. Калі б не шлюбная дамова і выканаўчы дакумент, то я б увогуле не лічыў сябе абавязаным нешта ёй вяртаць. Пры гэтым я не адмаўляю, што шлюбная дамова існуе і ў мяне ёсць абавязацельствы па ім. Але асабіста ў яе, як я лічу, я ніколі грошай у доўг не браў, гаворка ішла менавіта пра нашы агульныя накапленні.
Вы не ўяўляеце, наколькі цяжка жыць, калі табе на працягу шасці-сямі гадоў кожны дзень, часам па некалькі разоў тэлефануюць розныя людзі і пытаюцца, калі ты вернеш грошы. Я шмат гадоў знаходзіўся ў такім стрэсе. За апошні час мне ўдалося разабрацца са сваім псіхалагічным станам, зразумець, як далей працаваць і зарабляць. Апошнія два гады ў гэтым плане шмат што змянілася да лепшага.
Я не кажу, што ўжо цалкам выбраўся з гэтай сітуацыі. Вы размаўляеце з чалавекам, які быў на самым дне, а цяпер ад яго адштурхнуўся, але яшчэ нават не выплыў на паверхню. Пры гэтым я працягваю працаваць і вяртаць грошы. Колькі б часу гэта ні заняло, я збіраюся разлічыцца з усімі.
Цяпер чытаюць
Дэмакраты адбіраюць у рэспубліканцаў Сенат і Палату прадстаўнікоў у ЗША
Каментары