Aleksijevič: Na Płošču vychodziać najlepšyja
«Jak možna nie być palityčna aktyŭnym, kali nievinavatyja siadziać u turmach?»
Śviatłana Aleksijevič užo doŭhi čas žyvie za miažoj, alepa-raniejšamu palityčna i tvorča aktyŭnaja: piša novuju knihu, vystupaje na raznastajnych jeŭrapiejskich kanfierencyjach i tvorčych viečarynach, pryśviečanych Biełarusi, viadzie aŭtarskuju kałonku va ŭpłyvovym šviedskim vydańni. Na Knižnym kirmašy ŭ šviedskim Hioteborhu piśmieńnica adkazała na pytańni «Biełaruskaha partyzana».
— Śviatłana, u vašym vystupie na Knižnym kirmašy bolš daminavaŭ palityčny padtekst, čym tvorčy…
— Zhodnaja z vami. Reč u tym, što na padobnyja mierapryjemstvy prychodziać ludzi, jakija chočuć pasłuchać nie tolki pra tvorčaść, ale i ŭ pryncypie bolej daviedacca pra Biełaruś. Daviedacca, što ž heta za kraina takaja, što znachodzicca ŭ samym centry Jeŭropy, a na praktycy — na jaje zadvorkach.
Cikaŭnaść jeŭrapiejcaŭ da Biełarusi vielmi vialikaja i jany ščyra nie razumiejuć, jak my možam tryvać usio heta, što ciapier u nas adbyvajecca, jak i čamu my z usim hetym pahadžajemsia.
— Vy asabista ličycie siabie palityčna aktyŭnym čałaviekam?
— Dumaju, što tak. Choć ja i nie chaču žyć na barykadach, ale…
jak možna nie być palityčna aktyŭnym, kali nievinavatyja ludzi siadziać u turmach? Jak možna maŭčać pra heta?Nie kazać pra hetyja rečy niemahčyma! Zamoŭčvańnie padobnych prablemaŭ — heta nie zusim sumlenna, na moj pohlad. Piśmieńnik nie moža zastavacca ŭbaku ad taho, što adbyvajecca ŭ jaho doma. Inšymi słovami, stupień palityčnaj aktyŭnaści piśmieńnika vyznačaje sama ŭłada, situacyja ŭ krainie. I moj pryncyp: piśmieńnik zaŭsiody musić kazać praŭdu. I ŭ svajoj tvorčaści ja raspaviadaju pra prablemy nie jak palityk, a vykarystoŭvaju taki tvorčy pryjom jak «maleńki čałaviek sam raskazvaje pra siabie». Praz zvyčajnaha čałavieka, jaho emocyi ja imknusia raspavieści pra našaje žyćcio ŭ cełym, pra hłabalnyja prablemy.
Što ž datyčycca tvorčaści i palityki, to chacieła b jašče adznačyć, što ja zachaplajusia mužnaściu i hramadzianskaj pazicyjaj Uładzimira Niaklajeva. Heta nie tolki vielmi mocnaja tvorčaja asoba, ale i vielmi mocnaja i jarkaja fihura ŭ palityčnym płanie. Jaho ŭčynki i dziejańni, rašučaść i pryncypovaść zasłuhoŭvajuć vialikaj pavahi. Jon nie pabajaŭsia represij: ani pahrozaŭ, ani turemnaha źniavoleńnia…
— U praciah temy — litaralna niadaŭna pa ŭkazu kiraŭnika dziaržavy bolšaść palitviaźniaŭ narešcie vyjšli na volu. Heta što, prystup humanizmu?
— Biezumoŭna, nie. Heta zvyčajny handal, pryčym, žyvym tavaram. Biełaruskaja ŭłada kančatkova zahnanaja ŭ kut. Handlavać joj niama čym, pradavać niama što.
Adziny tavar na siońniašni dzień — heta ludzi, palitviaźni. Tamu nijakich iluzijaŭ datyčna prystupaŭ humanizmu być nie moža.Ale ja vielmi rada, što bolšaść chłopcaŭ zaraz na voli. Ja zachaplajusia hetymi ludźmi. Tym, na jakoj vyšyni akazalisia jany sami, ich siemji, rodnyja, blizkija, kachanyja…
Na Płošču vychodziać najlepšyja — najbolš śmiełyja, ščyryja, prystojnyja. Hetyja ludzi sapraŭdnyja hieroi sučasnaj Biełarusi.
— Tym nie mienš, nahodaŭ dla aptymizmu pakul nie staje… U turmach praciahvajuć utrymlivać palitźniavolenych, a aficyjny biełaruski lider namiakaje, što «nikudy ź Biełarusi źjazdžać nie źbirajecca»…
— Z hetaj nahody mahu skazać nastupnaje: tak, revalucyja nie adbyłasia, ale adbyvajecca vidavočnaja revalucyja hramadstva. Tak, revalucyi nie adbyłosia, ale jość jaje hieroi!.. I toje, što my pieramožam, — heta biez sumnievaŭ. Pytańnie tolki ŭ tym, jakim koštam, tamu što hetaja ŭłada za koštam nie pastaić. Ale pieramoha, jašče raz chaču heta padkreślić, abaviazkova budzie za nami.
Ciapier čytajuć
Śpiecsłužby atrymali dostup da pierapiski ŭ Signal, choć sama prahrama ŭžo była vydalenaja. Toje samaje mahło być i z TH. Jak tak i jak zaścierahčysia?22
Kamientary