«Padarunak žycharam horada». U Mahilovie adkryli čarhovy padziemny pierachod, tady jak u bahaciejšaj Vilni ad ich admaŭlajucca
Pakul susiednija jeŭrapiejskija stalicy pryznajuć padziemnyja pierachody pamyłkaj ź minułaha stahodździa i zakryvajuć ich, biełaruskija čynoŭniki ličać ich svaim dasiahnieńniem i kłopatam pra hramadzian.

31 žniŭnia 2026 hoda ŭ Mahilovie na skryžavańni praśpiekta Miru z vulicami Jakuboŭskaha i Kasmanaŭtaŭ adkryli novy padziemny pierachod. Jaho budavali dziesiać miesiacaŭ. 60‑mietrovy tunel abstalavany tryma vychadami sa stupieniami z antyślizhotnym pakryćciom, dvuma liftami, kamierami videanazirańnia i piaćciu śviatłodyjodnymi ekranami.

Dziaržaŭnyja miedyja i čynoŭniki tradycyjna nazyvajuć padobnyja abjekty «padarunkami haradžanam». Kab apraŭdać maštabnyja vydatki, prastoru pieratvaryli ŭ tematyčnuju halereju: na ścienach raźmiaścili partrety kamandujučych Druhoha Biełaruskaha frontu. Staršynia harvykankama Siarhiej Čartkoŭ zajaviŭ, što takoje afarmleńnie pavinna pryvić studentam susiednich navučalnych ustanoŭ pačućcio honaru za sałdat.


Dla Mahilova heta ŭžo adzinaccaty padziemny pierachod. Pieršyja tuneli ŭ horadzie pabudavali jašče ŭ 1970‑ia hady kala pramysłovych hihantaŭ «Chimvałakno» i «Mahateks».
Ale ŭžo ŭ naš čas z-za nizkaha piešachodnaha patoku jany stali miescam zboru marhinalnych kampanij, pieratvarylisia ŭ śmietniki i ŭrešcie byli zabityja doškami.


Adnak paśla doŭhaj paŭzy budaŭnictva padziemak adnaviłasia z novaj siłaj. Z 2009 hoda padziemny pierachod uźviali ŭ Bujničach, pryharadzie Mahilova, paśla — kala Dniaproŭskaha mosta, dva tuneli pad čyhunkaj i aŭtatrasaj adkryli ŭ mikrarajonie Spadarožnik-2 (hetyja, biassprečna, byli patrebnyja i zrobleny jak prakoły ŭ nasypach), a ŭ śniežni 2024 hoda zdali pierachod pad skryžavańniem Puškinskaha praśpiekta i vulicy Astroŭskaha. Jak my pisali raniej, jaho pieratvaryli ŭ mini-muziej i ŭpryhožyli vieršami rasijskaha paeta Alaksandra Puškina.

Abłasnyja centry Biełarusi ŭžo nie ŭnikalnyja ŭ hetym, tendencyja raspaŭsiudžvajecca i na rajonnyja centry. Tak padčas rekanstrukcyi abjaznoj darohi pačałosia budaŭnictva pieršaha ŭ historyi Lidy padziemnaha pierachoda. Miascovyja žychary raskrytykavali prajekt jak nieracyjanalnaje marnavańnie biudžetnych srodkaŭ, bo piešachodny patok tam minimalny.

Čamu padziemny pierachod — heta horadabudaŭničaja pamyłka
Absalutna ŭ lubym horadzie kala 30% nasielnictva składajuć małamabilnyja hramadzianie, da jakich naležać nie tolki ludzi ź invalidnaściu, ale i piensijaniery, baćki ź dziciačymi kalaskami, viełasipiedysty i ludzi ź ciažkim bahažom. Dla ich nieabchodnaść spuskacca pad ziamlu stvaraje surjozny fizičny barjer.
Sproby kampiensavać heta pandusami abo padjomnikami časta akazvajucca nieefiektyŭnymi. Stromkaść mnohich pandusaŭ pieravyšaje narmatyŭnyja 10%, što robić ich nieprydatnymi dla biaśpiečnaha vykarystańnia. Ustalavanyja lifty taksama rehularna vychodziać sa stroju. Jak raniej tłumačyŭ dyrektar minskaha pradpryjemstva «Haraŭtamost» Ivan Šałankievič,
padziemnyja pierachody nie aciaplajucca, tamu pry choładzie na abstalavańni ŭtvarajecca kandensat i iniej, z-za čaho elektronika padjomnikaŭ pačynaje pracavać sa zbojami abo całkam łamajecca.

Iluzija poŭnaj biaśpieki takich abjektaŭ asprečvajecca statystykaj darožna-transpartnych zdareńniaŭ. Piešachody intuityŭna vybirajuć najkaraciejšy šlach i paźbiahajuć lišnich fizičnych namahańniaŭ, tamu časta ihnarujuć tuneli i pierabiahajuć prajeznuju častku pa pavierchni.
Heta pravakuje ciažkija avaryi: kiroŭcy nie čakajuć źjaŭleńnia ludziej na biesśviatłafornym učastku i nie źnižajuć chutkaść. Daśledavańni pakazvajuć, što ačahi avaryjnaści niaredka znachodziacca niepasredna nad padziemnymi pierachodami.
Likvidacyja naziemnych ziebraŭ i śviatłaforaŭ nie vyrašaje prablemu aŭtamabilnych zatoraŭ. Śviatłafory vykonvajuć funkcyju daziravańnia trafiku, raŭnamierna raźmiarkoŭvajučy patok mašyn pa vuličnaj sietcy.
Kali vulicu pieratvarajuć u biesśviatłafornuju mahistral, aŭtamabili prosta chutčej dajazdžajuć da nastupnaha vuzkaha miesca, dzie ŭtvarajuć jašče bolšy zator. Razam z tym adsutnaść pieraškod pravakuje pieravyšeńnie chutkaści, što paharšaje ahulnuju biaśpieku vulicy biez realnaha pavieličeńnia jaje prapusknoj zdolnaści ŭ maštabach rajona.

Akramia transpartnych prablem, padziemnyja pierachody stvarajuć pastajanny finansavy ciažar dla municypalitetaŭ. Budaŭnictva padziemki kaštuje ŭ dziasiatki razoŭ daražej za abstalavańnie naziemnaha pierachoda, a nastupnaje ŭtrymańnie patrabuje rehularnych vydatkaŭ na aśviatleńnie, funkcyjanavańnie pompaŭ i ramont azdableńnia.
Pry deficycie finansavańnia takija miescy chutka dehradujuć. Pakolki tuneli schavanyja ad vačej prachožych i žycharoŭ susiednich damoŭ, jany marhinalizujucca, pryciahvajuć vandałaŭ i pieratvarajucca ŭ zony psichałahičnaha dyskamfortu. I prykłady hetaha, jak my ŭžo adznačali vyšej, jość i ŭ samim Mahilovie.
U Vilni jość hrošy, ale ich nie marnujuć na padziemnyja pierachody
Dla paraŭnańnia možna źviarnucca da dośviedu stalicy Litvy. Choć hety horad amal u dva razy bolšy za Mahiloŭ (619 tysiač čałaviek suprać 353 tysiač), ale bolš paraŭnalny ź im, čym takija miehapolisy jak Varšava. Da taho ž Vilnia taksama nie maje mietrapalitena, tak što padziemnyja pierachody tut nie mohuć być abumoŭlenyja spuskam na stancyi mietro.
Absalutnaja bolšaść padziemnych pierachodaŭ u Vilni była sprajektavana i pabudavana ŭ 1970— 1980‑ia hady, u savieckuju epochu, kali panavała kancepcyja raździaleńnia piešachodnych i aŭtamabilnych patokaŭ na roznyja ŭzroŭni. Asnoŭnaja masa takich abjektaŭ źjaviłasia ŭzdoŭž bujnych transpartnych arteryj u spalnych rajonach — na praśpiekcie Savanoru (Dobraachvotnikaŭ) i praśpiekcie Łajśvies (Svabody), jaki ŭ saviecki čas prajektavaŭsia i častkova nazyvaŭsia praśpiektam Kasmanaŭtaŭ.

Ź siaredziny 1990‑ch i asabliva ŭ XXI stahodździ ŭrbanistyčnaja daktryna Vilni kardynalna źmianiłasia ź pierachodam da kancepcyi «horada dla ludziej». Municypalitet aficyjna pryznaŭ padziemnyja pierachody sastarełym i niedružalubnym rašeńniem dla haradskoha asiarodździa z-za stvareńnia niepieraadolnych barjeraŭ dla małamabilnych haradžan i kryminahiennych ryzyk.
Siońnia horad robić staŭku na pryjarytet naziemnaha pieramiaščeńnia. Isnujučuju savieckuju spadčynu horad vymušany rekanstrujavać i padtrymlivać u pracoŭnym stanie, pakul nie dachodziačy da radykalnaha vyrašeńnia prablemy praz znos abjektaŭ. Naprykład, niekalki hadoŭ tamu byŭ abnoŭleny padziemny pierachod na praśpiekcie Kanstytucyi, u miascovym dziełavym rajonie.

Nielha skazać, što ŭ Vilni zusim nie budujuć padziemnyja pierachody. Jak minimum možna pryhadać tunel kala handlovaha centra Vilnius Outlet. Adnak kali ŭ Mahilovie padziemny pierachod kapajuć na skryžavańni zvyčajnych haradskich vulic, to hety prakładzieny pad 10‑pałosnaj mahistralnaj vulicaj Piłajcies na ŭskrainie. Heta vyklučna kapryz handlovaha centra, bo pobač akramia jaho ničoha niama. Pry hetym padziemka pradublavana naziemnym pierachodam u P-padobnym vykanańni. Piešachod maje vybar: tracić čas na śviatłaforach abo siły na spusk pad ziamlu. U biełaruskich ža haradach novy padziemny pierachod zaŭsiody stanovicca biezalternatyŭnym sposabam pierasiačeńnia vulic u lubym kirunku.

U centry ž Vilni budaŭnictva novych padziemnych pierachodaŭ spyniena kančatkova. Heta stvaraje paradaksalny kantrast z Mahilovam.
Vilnia bahaciejšaja za Mahiloŭ prykładna ŭ piać razoŭ pavodle naminalnaha VUP na dušu nasielnictva i prykładna ŭ try razy pavodle realnych dachodaŭ i zarobkaŭ žycharoŭ.
Ale biełaruski abłasny centr, značna mienšy i na paradak biadniejšy za litoŭskuju stalicu, praciahvaje sistematyčna vydatkoŭvać biudžetnyja srodki na ŭźviadzieńnie padziemak mienavita ŭ centralnaj častcy horada, jakaja pavinna słužyć piešachodam i viełasipiedystam, a nie mahistralnamu prajezdu aŭtamabilaŭ.
Zdarovy horad buduje masty i vieładarožki, a nie padziemnyja pierachody
U toj čas jak biełaruskija harady vydatkoŭvajuć biudžety na biezalternatyŭnuju padziemnuju infrastrukturu, Vilnia realizuje stratehiju 15‑chvilinnaha horada, dzie pryjarytet addajecca naziemnamu pieramiaščeńniu. Asnoŭnym instrumientam hetaj palityki stała humanizacyja vulic: aŭtamabilnyja pałosy zvužajuć da narmatyŭnych 3 mietraŭ, a vyzvalenuju prastoru addajuć pad azielanieńnie, vieładarožki i astraŭki biaśpieki.

Dla pavyšeńnia kamfortu piešachodaŭ u stalicy Litvy źbirajucca ŭkaranić dyjahanalnyja naziemnyja pierachody, jakija dazvalajuć ludziam pierasiakać prajeznuju častku adnačasova va ŭsich napramkach pa najkaraciejšaj trajektoryi.
Kardynalna adroźnivajecca i padychod da viełasipiednaj infrastruktury. Vilnia buduje adasoblenuju sietku z čyrvonaha asfaltu i stvaraje śpiecyjalnyja «viełasipiednyja vulicy», dzie chutkaść abmiežavanaja da 30 kiłamietraŭ za hadzinu, a aŭtamabilam zabaroniena abhaniać dvuchkołavy transpart. U histaryčnym centry horada viełasipiedystaŭ i zusim pieravodziać z tratuaraŭ na prajeznuju častku ŭ ahulnyja supakojenyja patoki, kab abaranić piešachodaŭ.
U Mahilovie situacyja advarotnaja: adzinaj viełasietki nie isnuje, darožki malujuć farbaj prosta pa tratuarach, viełasipiedystam zabaronieny ruch pa hałoŭnaj piešachodnaj vulicy Leninskaj, a prajechać paralelnymi vulicami niemahčyma praz zanadta vuzkija chodniki ci vysokija (da 20 sm) bardziury.


Dla źviaznaści rajonaŭ vilenski municypalitet inviestuje ŭ nadziemnyja abjekty. U horadzie zaćvierdžana i ŭžo realizujecca prahrama budaŭnictva adrazu čatyroch novych piešachodna-viełasipiednych mastoŭ cieraz raku Viliju — Albierta (u honar piśmieńnika XVII stahodździa Albierta Vijuka-Kajałoviča), Kiernaŭski, Zakrucki (Užvinhis) i Antokal-Žyrmuny.
Heta ŭ dadatak da 11 mastoŭ cieraź Viliju, jakija funkcyjanujuć zaraz. Adlehłaść pamiž niekatorymi mastami mienšaja za 500 mietraŭ. Usie jany pavinny źviazać bujnyja žyłyja i dziełavyja rajony, nie zahaniajučy ludziej pad ziamlu i nie prymušajučy iści ŭzdoŭž šumnych mahistralaŭ.

U Mahilovie ž mastoŭ cieraz šyroki Dniapro ŭsiaho try, a piešachodnyja masty adsutničajuć jak źjava. Anansavany jašče ŭ 2020 hodzie prajekt piešachodnaha mosta z parku Padmikolle ŭ Zadniaproŭje dahetul zastajecca tolki abiacańniem na papiery — na jaho niama hrošaj, a na padziemnyja pierachody tam, dzie spraviŭsia b i zvyčajny naziemny, jość.
Kantrast pamiž dźviuma madelami demanstruje roznyja viektary raźvićcia. Stalica Litvy, prajšoŭšy etap tatalnaj aŭtamabilizacyi, ciapier układvaje srodki ŭ supakajeńnie trafiku i stvareńnie biezbarjernaha asiarodździa.

Biełaruskija harady robiać staŭku na harady nie dla ludziej, a na harady dla aŭtamabilaŭ — heta pamyłkovaja madel siaredziny minułaha stahodździa nie vyrašaje prablemy, a pavialičvaje ich i robić haradskuju prastoru nieprydatnaj dla kamfortnaha žyćcia.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆCiapier čytajuć
«U syna na telefonie byli naleplenyja ściah i hierb Rasii. Z hetaha ŭsio pačałosia». Baćka školnika z Baranavič raskazaŭ, jak jaho syna ckavali adnakłaśniki
Kamientary