Niekatoryja ludzi mahičnym čynam začaroŭvajuć inšych. Amierykanski daśledčyk pasprabavaŭ vyśvietlić čamu i źviarnuŭ uvahu na niehatyŭnyja nastupstvy.
Časam samyja značnyja adnosiny ŭ žyćci vyrastajuć ź vielmi karotkich suviaziaŭ. Naprykład, kali vy idziacio na viečarynku i sustrakajecie kahości, chto nosić futbołku z vyjavaj vašaha ŭlubionaha hurta, abo chto śmiajecca z tych ža žartaŭ, što i vy, abo chto, jak i vy, addaje pieravahu ekzatyčnaj zakuscy. Adzin nievialiki ahulny intares vyklikaje razmovu i pierarastaje ŭ tryvałuju pryviazanaść.
Heta nazyvajecca efiektam padabienstva-pryciahnieńnia: nam zvyčajna padabajucca ludzi, padobnyja da nas. U sieryi daśledavańniaŭ Čarlz Ču (Charles Chu), dacent kafiedry ŭpraŭleńnia Škoły biznesu BU Questrom, pravieryŭ umovy, jakija vyznačajuć, ci adčuvajem my ciahu adno da adnaho, ci imkniemsia trymacca na adlehłaści adno ad adnaho.
Vučony vyjaviŭ, što adnym z vyrašalnych faktaraŭ było toje, što psichołahi zavuć samaesencyjalisckimi razvahami, kali ludzi ŭjaŭlajuć, što ŭ ich jość niejkaje hłybokaje ŭnutranaje jadro ci sutnaść, jakaja farmuje toje, kim jany źjaŭlajucca. Kali chtości ličyć, što sutnaść kiruje jaho intaresami, simpatyjami i antypatyjami, jon miarkuje, što toje ž samaje adnosicca i da inšych. Kali takija ludzi znachodziać kahości z adnym supolnym intaresam, jany ličać, što hety čałaviek padzielić ich šyrejšy śvietapohlad.
Svaimi vynikami vučony padzialiŭsia ŭ časopisie Personality and Social Psychology.
Aŭtar adznačaje, što my schilnyja zanadta chutka šukać padabienstva ź inšymi ludźmi na asnovie adnaho ci dvuch ahulnych intaresaŭ, nie vyznačajučy, što hetaje padabienstva naohuł značyć. Heta moža być pamyłkovym sposabam myśleńnia, jaki abmiažoŭvaje naš vybar patencyjnych partnioraŭ. Da taho ž, paralelna z efiektam pryciahnieńnia padabienstva, my atrymlivajem supraćdziejańnie: nam nie padabajucca tyja, chto, na našu dumku, nie padobny da nas, časta z-za adnoj drobiazi — im padabajecca palityk, hrupa, kniha ci telešou, jakija my nienavidzim.
«My ŭsie takija składanyja. My nie možam zrazumieć poŭnaściu dumki i pačućci inšych ludziej, a tolki svaje ŭłasnyja. Tamu my časta dapaŭniajem prabieły ŭ razumieńni čužoha rozumu svaim ułasnym adčuvańniem siabie i časam robim nieabhruntavanyja vyvady», — adznačaje Ču.
Navukoviec pravioŭ sieryju ekśpierymientaŭ z udziełam 2290 čałaviek. U pieršym ekśpierymiencie ŭdzielniki zapoŭnili ankietu dla acenki siły ich samaesencyjalisckich razvahaŭ. Zatym ich paprasili vykazać svajo staŭleńnie da vydumanaha čałavieka pa imieni Džejmi ŭ zaležnaści ad jaho pohladaŭ na aborty, śmiarotnaje pakarańnie, vałodańnie zbrojaj, vopyty nad žyviołami i eŭtanaziju, jaki albo zhadžaŭsia albo nie zhadžaŭsia ź ich ułasnym mierkavańniem.
Ču vyjaviŭ, što ŭdzielniki z vyšejšym uzroŭniem samaesencyjalisckaj arhumientacyi adčuvali macniejšuju suviaź z Džejmi, jaki padzialaŭ ich pohlady.
U druhim ekśpierymiencie jon pravieryŭ, ci zachoŭvajecca hety efiekt, kali abmiarkoŭvajucca mienš istotnyja temy.
Zamiest taho, kab vyśviatlać, ci zhodnyja ludzi z Džejmi pa takim sprečnym pytańni, jak abort, Ču paprasiŭ udzielnikaŭ acanić kolkaść sinich kropak na staroncy, a zatym adnios ich — i vydumanaha Džejmi — da katehoryi piera— albo niedaaceńvajučych. Navat pry takim słabym padabienstvie vyniki paćvierdzilisia: čym bolš niechta vieryŭ u isnavańnie sutnasnaha jadra, tym bližej jon adčuvaŭ siabie da Džejmi jak da adnadumca z nahody piera— albo niedaacenki.
«Ja vyjaviŭ, što jak pry davoli značnych vymiareńniach padabienstva, tak i pry niaznačnych, minimalnych padabienstvach ludzi, jakija macniej vierać u toje, što ŭ ich jość sutnaść, schilnyja bolš pryciahvacca da padobnych da ich ludziej, a nie da tych, chto ad ich. adroźnivajecca », — kaža Ču.
U dvuch spadarožnych ekśpierymientach Ču pačaŭ razburać hety praces pryciahnieńnia, prybirajučy ŭpłyŭ eha-esencyjalisckich razvah.
U adnym ekśpierymiencie jon abaznačyŭ atrybuty (naprykład, simpatyju da peŭnaj karciny) jak istotnyja abo nieistotnyja. U pieršym vypadku ŭdzielniki z bolšaj vierahodnaściu adčuvali stanoŭčyja pačućci da tych, kamu padabałasia taja ž karcina, što i im. Zajava ž ab tym, što simpatyja da kankretnaj karciny nie źjaŭlajecca prajavaj sutnaści mastackich intaresaŭ čałavieka, nie dazvoliła ŭdzielnikam mocna identyfikavać siabie ź inšymi ludźmi, jakija padzialajuć ich mastacki hust.
U nastupnym ekśpierymiencie daśledčyk prama zajaŭlaŭ udzielnikam, što vykarystańnie ich sutnaści dla mierkavańnia ab kimści inšym moža pryvieści da niedakładnaj adznaki inšych. Jak adznačaje vučony, heta dazvoliła złamać esencyjaliscki praces razvah, pazbaviła ludziej zdolnaści dumać, što toje, što jany bačać, adlustroŭvaje bolš hłybokaje padabienstva.
Navukoviec adznačaje, što ŭ jaho vysnovach jość klučavaja supiarečnaść, jakaja vyznačaje ich užyvańnie ŭ realnym śviecie.
Z adnaho boku, my ŭsie šukajem svaju supolnaść — nam viesieła razmaŭlać ź ludźmi, jakija padzialajuć našy zachapleńni i intaresy, lubiać tuju ž muzyku i knihi, što i my, nie spračajucca z nami pa palitycy. Taki typ myśleńnia — vielmi karysnaja, eŭrystyčnaja psichałahičnaja stratehija, jakaja dazvalaje ludziam bačyć bolš siabie ŭ novych ludziach i nieznajomcach. Ale jon taksama pryvodzić da vyklučeńnia ludziej, stvaraje padzieły i miežy — časam na samych kvołych padstavach.
«Kali vy čujecie adzin fakt abo mierkavańnie, ź jakim vy albo zhodny, albo nie zhodny, to nieabchodna ŭziać dadatkovy ŭdych i prosta zapavolicca. Nie abaviazkova brać hety adziny kavałačak infarmacyi i ekstrapalavać jaho, vykarystoŭvajučy hety typ myśleńnia, kab dajści da vysnovy ab tym, što hety čałaviek fundamientalna dobry i padobny na mianie ci fundamientalna drenny i nie padobny na mianie», — kaža vučony.
Ču, čyja adukacyja spałučaje ŭ sabie vyvučeńnie arhanizacyjnaha pavodzin i psichałohii, vykładaje na kursach pa pieramovach u Škole biznesu BU Questrom i kaža, što jaho daśledavańni majuć šmat nastupstvaŭ u biznes-śviecie, asabliva kali sprava dachodzić da zaklučeńnia ździełak.
«Jakija vysnovy my robim pra inšych ludziej, ź jakimi my viadziem razmovu? Jak my adnosimsia i dumajem pra zhodu ci niazhodu? Jak my interpretujem, kali niechta atrymlivaje bolš, a niechta mienš? Heta ŭsio vielmi istotnyja pytańni dla pracesu pieramovaŭ», — zaŭvažaje vučony.
Ču źviartaje ŭvahu, što va ŭmovach, kali palityčnyja roznahałośsi pranikli amal va ŭsie śfiery našaha žyćcia, jaho adkryćcio vychodzić daloka za ramki karparatyŭnych pieramovaŭ. Kiravańnie piersanałam, supracoŭnictva nad prajektami, kamandnaje jadnańnie — usio heta farmujecca mierkavańniami, jakija my robim adzin pra adnaho.
Razvahi ab samasutnaści mohuć navat paŭpłyvać na raźmierkavańnie resursaŭ u hramadstvie, na toje, kaho my paličym hodnym padtrymki, chto atrymaje finansavańnie, a chto nie. Tamu vučony rekamienduje zatrymacca pierad tym, jak asudžać kaho-niebudź, chto na pieršy pohlad nie padobny na vas.
«Jość sposaby žyć i sustrakać inšych ludziej, i farmavać uražańni ab inšych ludziach, nie zaŭsiody spasyłajučysia na siabie. Kali my ŭvieś čas chodzim i sprabujem vyśvietlić, chto padobny da mianie, chto nie padobny da mianie, heta nie zaŭsiody samy praduktyŭny sposab farmavać uražańni pra inšych ludziej. Ludzi našmat składaniej, čym my im prypisvajem»,
— źviartaje ŭvahu vučony.
Čytajcie jašče:
Kab vandroŭka nie pieratvaryłasia ŭ svarki: jak pavodzić siabie, kali padarožničaješ u kampanii
Hien kamandnaści, hien pieravahi kavy nad čajem… Jak hieny ŭpłyvajuć na naš žyćciovy vybar?
Śpiecsłužby atrymali dostup da pierapiski ŭ Signal, choć sama prahrama ŭžo była vydalenaja. Toje samaje mahło być i z TH. Jak tak i jak zaścierahčysia?22
Kamientary
dy ładna..