Tak, čatyrma słovami, možna acharaktaryzavać knihu «Biełaruś: scenary reformaŭ». U składańni jaje brali ŭdzieł biełaruskija palitolahi dy ekanamisty, a taksama zamiežnyja eksperty. Kuratary prajektu — dyrektar Biełaruskaha kalehijumu Aleś Ancipienka i redaktar časopisu «Arche» Valer Bułhakaŭ. Scenarom moža skarystacca luby ŭrad, niezaležna ad jaho palityčnaj platformy. Zychodnaja pazycyja aŭtaraŭ «scenaru» — nieabchodnaść intehracyi Biełarusi ŭ Eŭropu. Prapanavanyja reformy pavinny pryvieści Biełaruś da adpaviednaści minimalnym patrabavańniam Eŭraźviazu da krainaŭ-kandydatak. Reformy tyčacca ŭsich sferaŭ. Naprykład, ideał palityčnaha ładu krainy dla składalnikaŭ knihi — parlamencka-prezydenckaja respublika, u jakoj premjer i Saŭmin adkaznyja tolki pierad parlamentam. Apošni z «pałaty» musić pieratvarycca ŭ «Sojm».
Praduhledžvajecca taksama ŭviadzieńnie miascovaha samakiravańnia, reforma vybarčaha zakanadaŭstva, źmieny ŭ sudovaj systemie (miravyja sudździ zamiest narodnych zasiadacielaŭ), skasavańnie śledčych padraździaleńniaŭ MUS, KDB, prakupatury, departamentu finansavych raśśledavańniaŭ. Prapanujecca ŭvieści pryvatnuju advakaturu. KDB maje być pieranazvany ŭ słužbu nacyjanalnaj biaśpieki, milicyja — u palicyju...
Reformy ŭ ekanomicy — pryvatyzacyja, zabieśpiačeńnie svabody pradprymalnickaj dziejnaści, pierachod da svabodnych cenaŭ, raźvićcio małoha i siaredniaha biznesu, padatkovaja reforma, restrukturyzacyja pramysłovaści (hihanty ciažkaj pramysłovaści stanuć majomaściu bujnych zamiežnych kampanij). U sacyjalnaj sfery — pierachod da systemy sacyjalnaha strachavańnia praz raźvićcio pensijnych fondaŭ i strachavoj medycyny. Bolnicy, naprykład, prapanujecca akcyjanavać i pieradać u vałodańnie pracoŭnym kalektyvam. Palikliniki taksama buduć pieraviedzienyja na płatnuju asnovu. Pry hetym maje być uviedzienaja systema siamiejna-specyjalizavanaj meddapamohi — ludzi sami zmohuć vybirać sabie doktara.
Valer Bułhakaŭ zaznačyŭ, što scenary raspracavanyja na doŭhaterminovuju perspektyvu. Aleś Ancipienka papiaredziŭ: kali reformy pravodzić zapoźniena, za ich daviadziecca zapłacić našmat bolš. Ale ŭsio ž «spaźnicca z reformami niemahčyma».
Kniha stała taksama sprobaj padahulnić dziaržavatvorčuju i refarmisckuju dumku, jakaja raźvivałasia z pačatku 90-ch. Tut praanalizavanyja prahramy palityčnych partyjaŭ i pieradvybarčyja prahramy kandydataŭ u prezydenty. Praca nad stvareńniem tomu jšła ciaham hodu. U joj brali ŭdzieł palitolahi Ŭładzimier Mackievič i Vital Silicki, były sudździa Kanstytucyjnaha sudu Michaił Pastuchoŭ, ekanamisty Ŭładzimier Kałupajeŭ i Michaś Zaleski dy mnohija inšyja.
Kaardynatarka prajektu ad Fondu imia Ściapana Batury spn.Ahnieška Kamaroŭska padkreśliła, što adna z metaŭ vydańnia — ažyvić raspracoŭku kancepcyj raźvićcia i dyjaloh pra eŭrapiejskuju budučyniu Biełarusi, a taksama aktyvizavać hramadzkuju dyskusiju pa hetaj tematycy. Eksperty z bałtyjskich krainaŭ, Polščy, Słavakii, Ukrainy, Baŭharyi raskazvali pra dośvied eŭrapiejskaj intehracyi i davali kamentary da idejaŭ biełarskich kalehaŭ. Spadarynia Ruta Vajnijene, vice-prezydentka Litoŭskaha instytutu svabodnaha rynku, skazała na prezentacyi: «Ja padzialiłasia dośviedam litoŭskich reformaŭ. Ale ja nia viedaju, ci prymuć ich biełarusy, ci pavierać u heta? Zrabicie choć adnu reformu z hetaj knihi — i vy adčujecie, jak heta dobra». Tamsama, na prezentacyi, što adbyłasia ŭ mienskim Mižnarodnym adukacyjnym centry, spn.Ruta Vajnijene pažadała ŭsim sustrecca ŭ Eŭraźviazie.
Vieranika Dziadok
Kamientary