SUMLEŃNIE SUPRAĆ SYSTEMY
Jašče adzin biełarus paprasiŭ palityčnaha prytułku na Zachadzie... Niahledziačy na zvykłaść faktu, možna kazać pra peŭnuju ŭnikalnaść vypadku. Palitemihrantami dahetul stanavilisia pieravažna aktyvisty BNF. Jury Suškoŭ, što paprasiŭ prytułku ŭ Niamieččynie, jakraz moh by pry žadańni isnavać bolš-mienš biaźbiedna j pry hetym režymie. Ad jaho patrabavałasia ŭzamien tolki adno: pasłuchmianaść. Jon musiŭ pasłuchmiana abviaščać prysudy — kidać ludziej za kraty.
U svajoj zajavie načalniku ŭpravy justycyi Mahileŭskaha abłvykankamu sudździa Leninskaha rajsuda Babrujsku Suškoŭ prasiŭ zvolnić jaho pa ŭłasnym žadańni z pryčyny jahonych «maralnych dy palityčnych pierakanańniaŭ» .
Jury Suškoŭ jašče ŭ 1991 hodzie vypadkova zmoh adčuć na sabie sens rasiejskaha słova «biespriedieł». U jahonym rodnym Babrujsku było śviata horadu, kali na vulicach upieršyniu źjaviŭsia AMON. Chłopcy zacikavilisia milicyjaj u nieznajomaj jašče tady formie j prosta pasiarod vulicy padyšli z pytańniami. Pačuŭšy ŭ adkaz nazvu-abrevijaturu, niechta ź siabroŭ Juryja zhadaŭ: maŭlaŭ, ci nia toj AMON, što paŭhady tamu narabiŭ działoŭ u Vilni? Usiu kampaniju tut ža schapili, kinuli ŭ aŭtobus i pakazalna «admałacili». Vypuścili ich z pastarunku tolki rankam. U chacie Jury zirnuŭ na siabie ŭ lusterka: pałova tvaru była siniaj. Sucelny siniak. Praz tydzień jon paśpiachova zdaŭ ispyty ŭ jurydyčny instytut u Charkavie. Svaju vučobu va Ŭkrainie Jury zhadvaje ciapier tak: «Mianie vučyli zusim inšamu, čym toje, što adbyvajecca na praktycy ŭ nas». Jon paśpieŭ papracavać śledčym u Leninskim rajonie Babrujsku, potym u Babrujskaj rajonnaj prakuratury. 20 kastryčnika 1997-ha, paśla papiaredniaha subiasiedavańnia ŭ niekalkich instancyjach «vertykali» (zvyčajnaja, darečy, siońnia pracedura) Suškova pryznačyli na pasadu rajonnaha sudździ ŭkazam prezydenta RB.
Skažam, letaś sudździ Suškovu vypała razhladać spravu babrujskich mytnikaŭ — Patarykina i Drazda. Ich abvinavačvali ŭ słužbovych złačynstvach, źviazanych z Babrujskim hidroliznym zavodam. Spravu raźviazała j trymała na kantroli kiraŭnictva dziaržavy. Tym nia mienš, dokazaŭ viny mytnikaŭ brakavała. Naŭmysnaść dziejańniaŭ padsudnych nie paćviardžałasia, a ŭ dačynieńni da Patarykina sprava «ciahnuła» navat na apraŭdalny prysud.
U chutkim časie ŭ kabinet sudździ Suškova zavitaŭ pradstaŭničy mužčyna, jaki nazvaŭsia supracoŭnikam KHB i vietliva pieradaŭ, što miakki prysud niepažadany i, uvohule, možna narvacca na niepryjemnaści. Na sprobu pieravieści heta ŭ žart, «hość» adkazaŭ, što havoryć całkam surjozna. U toj ža dzień Suškova vyklikaŭ da siabie «na dyvan» staršynia suda Mikałaj Siemianiuk. Paraiŭ «nie źviazvacca z KHB», inakš «budzie kiepska» ŭsiamu sudu — nia kažučy pra samoha Juryja. Urešcie Suškoŭ začytaŭ mytnikam prysud: dva z pałovaj hady źniavoleńnia dla Patarykina, čatyry z pałovaj — dla Drazda. Svajakam asudžanych, adnak, paviedamiŭ ab akazanym na jaho cisku. Pavodle nazirańniaŭ sudździ, cisk čyniŭsia j na śviedkaŭ, kalehaŭ abvinavačvanych. Na adno z ranišnich pasiedžańniaŭ suda ŭ Babrujsk byŭ dastaŭleny ažno ź Miensku namieśnik načalnika Mytnaha kamitetu Biełarusi, jaki vidavočna adčuvaŭ niajomkaść i kazaŭ nia toje, što chacieŭ skazać. Na pracesie sudździu Suškovu davodziłasia čuć, što śledčaja hrupa dastanie z-pad ziamli za paru hadzinaŭ kaho chočaš — navat ministra — i dastavić u zalu.
Praz tydzień paśla asudžeńnia mytnikaŭ Suškova pachvalili. Načalnik suda Siemianiuk skazaŭ, što zvanili «ad Šejmana» i «naviersie» radyja prysudam.
Spadziavańni na sumlennaść suda vyšejšaj instancyi akazalisia marnymi. Mahileŭski sudździa Ryhor Kačałaŭ, što razhladaŭ spravu paśla kasacyi, zajaviŭ: «Vyzvalać ich treba, ale — niachaj pasiadziać».
«U nas zahannaja praktyka: kali čałaviek trapiŭ u turmu, jaho ŭžo nie apraŭdvajuć», — kaža Jury Suškoŭ. Da taho ž, zvyčajna isnujuć dva varyjanty hałoŭnych arhumentaŭ «viny»: «Albo čałaviek sam pryznaje vinu, jakaja bolš ničym nie paćviardžajecca — albo na jaho ŭkazvaje paciarpieły». Hetuju praktyku zvyčajna bajacca «łamać»: kožny apraŭdalny prysud — heta admiena papiarednich abvinavačvańniaŭ, rašeńniaŭ ab aryštach, heta j pakarańni tych, chto dapuściŭ parušeńni... Za apraŭdalny prysud sudździu čakaje «teror».
Jury Suškoŭ za hod pracy ŭ sudzie vynosiŭ takija prysudy trojčy. Kali asprečvaŭ dziejańni milicyi, kalehi prasili jaho źmiakčać farmuloŭki, kab za «biespriedieł» nie karali šmat asobaŭ. Jon nie piarečyŭ. Ale ničoha nie «źmiakčaŭ».
Jon byŭ adzinym siarod kalehaŭ, chto nie žadaŭ dziejničać, jak usie. Jaho stali pazbaŭlać premijaŭ. «Ale heta — drobiazi žyćcia ŭ paraŭnańni z tym brudam, jaki na ciabie vylivajuć prakuratura i milicyja», — kaža Jury. Urešcie hutarka ab jahonaj pracy adbyłasia prosta ŭ kabinecie «niepasłuchmianaha» sudździ. R.Kačałaŭ z abłsuda nakinuŭsia na miakkaść prysudaŭ. Apošnija jahonyja słovy byli: «Kali zachaču, ja ciabie lohka źnišču». I zapytaŭsia, što Suškoŭ budzie rabić, kali jamu «pakładuć ruki pad nož». «Zmahacca z systemaju, vynosiačy pryncypovyja rašeńni, praktyčna niemahčyma», — robić vysnovu Suškoŭ. Jon cytuje słovy eks-ministra MUS Juryja Zacharanki ź filmu «Zvyčajny prezydent»: u Biełarusi «bolš słabyja łamajucca, bolš mocnych zabivajuć». U Babrujsku na vačach Suškova zvolnili ciapier užo byłoha sudździu Siarhieja Žabčanku za apraŭdalny prysud dyrektaru «Fandoka» Taranavu. Mieŭ viečnyja prablemy ź milicyjaj sudździa pa administratyŭnych spravach Leninskaha suda Raman Sivak: jon nikoli nie kiravaŭsia nastojlivymi «paradami» milicyjantaŭ. Ciapier Raman Sivak sam siadzić. Aficyjnaja versija — za chabar, ale jahony kaleha nia ŭpeŭnieny, ci byŭ toj chabar...
U toj ža čas majucca prykłady advarotnyja. Sudździa Kazakievič, što asudziŭ Šaramieta j Zavadzkaha ŭ Ašmianskim sudzie, atrymaŭ padvyšeńnie. Śledčyja Mahileŭskaj abłasnoj prakuratury A.Radkievič i A.Matulkoŭ, mahileŭski prakuror Drazdoŭ atrymali chto kvateru, chto pałkoŭnickija zorki j premii — za «raskryćcio» spravy Mikałuckaha. Choć tuju spravu viarnuŭ na daśledavańnie Viarchoŭny sud... Darečy, paciarpiełym u spravie ab zabojstvie Mikałuckaha śledčaj hrupaj byŭ pryznany... Alaksandar Ryhoravič. Słovy prezydenta pra toje, što «vorahi padbiralisia da prezydenta», vylilisia ŭ specyjalnuju pastanovu ab jahonaj paciarpiełaści. Jejnuju kopiju adzin ź śledčych zachavaŭ dla historyi.
Jury Suškoŭ jašče raz paćvierdziŭ, što hetak zvanaja «aperatyŭnaja raspracoŭku padazravanych» specsłužby ŭ Biełarusi viaduć metadami «staroj, dziedaŭskaj» proby. Padviešvańnie naručnikami na kraty, pieraciskańnie ruk i noh naručnikami, udušeńnie ŭ suproćhazie, vyščypvańnie vałasoŭ z połavych orhanaŭ. Žorstkaje źbićcio ŭ paraŭnańni z hetym — prosta łaska... Pra ŭsio heta, mahčyma, Suškoŭ u chutkim časie vydaść u zamiežžy knihu. Pierad adjezdam u Niamieččynu jon nie vyklučaŭ samych roznych varyjantaŭ raźvićcia padziejaŭ, zhadvajučy, jak praz tydzień paśla telefonnaj razmovy ź im pra knihu dy palityčny prytułak zahinuŭ pry dziŭnych abstavinach maskoŭski žurnalist-mižnarodnik, uradženiec Babrujsku Jury Ryžy. Aficyjnaja versija śmierci — atručańnie morfijem.
Što da Juryja Suškova, to biaspraŭje i pryhon ludziej svajoj prafesii jon spaznaŭ pry rešcie, afarmlajučy zamiežny pašpart. Biez tłumačeńnia pryčynaŭ u abłasnym upraŭleńni justycyi Suškovu zajavili, što sudździ — asoby, faktyčna, nievyjaznyja. Ale ŭsio ž znajšlisia ŭ Biełarusi ludzi, jakija dapamahli. «Ja bolej nie mahu pastupacca sumleńniem, pryncypami i pravasudździem i vykonvać biesčałaviečnyja zakony tałaitarnaha režymu, kiravanaha dyktataram»,— zajaviŭ Jury Suškoŭ. Jon źbirajecca pracavać na karyść Biełarusi ŭ zamiežžy. Jahony ŭčynak — prykład tym, chto hetyja hady zmahaŭsia z ułasnym narodam u pastarunkach, na vulicach, u sudovych kabinetach. Heta taksama znak taho, što jość u nas «jašče siły, kab kryŭdzie nia dacca, zmahacca».
Taciana Śnitko
Kamientary