Ad 14 da 24 kastryčnika ŭ kožnuju chatu pryjduć pierapisčyki.
Ad 14 da 24 kastryčnika ŭ Biełarusi projdzie ahulnarespublikanski pierapis nasielnictva.
Źviestki pra demahrafičny skład i sacyjalna‑ekanamičny stan biełarusaŭ, śćviardžaje Minstat, dapamohuć spłanavać šlachi dalejšaha raźvićcia krainy. Ale tut, jak i ŭ luboj inšaj šyrokamaštabnaj kampanii, jość svaje padvodnyja kamieńčyki, kamiani i navat vałuny.
«K čortu statystyku!»
Kali hlanuć na sioletni pierapisny list, nielha nie ŭstrymacca ad uzhadki trochu pachabnaha, ale prydatnaha da situacyi aniekdota, u jakim vykładčyk pa seksałohii pryvodzić statystyku žanočych «pieravah u łožku», na što z zadnich šerahaŭ čujecca: «K čortu statystyku! Nam patrebny imiony, adrasy, telefony!».
Pierapisny list ŭtrymlivaje dźvie ankiety: u adnoj pytańni pra asobu, a ŭ druhoj — pra žyllovyja ŭmovy. Ahułam respandentam treba budzie adkazać na 37 pytańniaŭ.
Ździŭlaje nie tolki padrabiazny rospyt pra miesca pracy i krynicy prybytkaŭ, ale i toje, što pryjdziecca pad usimi adkazami padpisacca ŭłasnym imiem (nie varta kazać, što dla statystyki imiony niavažnyja). Takija «ščyryja» pytańni naŭrad ci padšturchnuć biełarusaŭ da takich ža ščyrych adkazaŭ. Tym bolš, piersanalnyja dadzienyja ŭdzielnika pierapisu zachoŭvajucca na praciahu 75 hadoŭ. Praŭda, pastanovaj №1178 ad 10 vieraśnia hetaha hoda vyznačajecca, što pryvatnaść infarmacyi zabiaśpiečvajecca na ŭsich etapach pierapisu, ale takim pastanovam daŭno nichto nie daviaraje.
Pavodle mižnarodnych standartaŭ
Zhodna z damovaj, padpisanaj Fondam Arhanizacyi Abjadnanych Nacyj u halinie narodanasielnictva (JUNFPA) i Ministerstvam statystyki i analizu Biełarusi, dla sioletniaha pierapisu Fond pryciahnie nieabchodnyja mižnarodnyja ekśpiertnyja viedy, a taksama finansavyja srodki ŭ pamiery bolš jak 830 tysiač dalaraŭ.
Treba dumać, što ŭviadzieńnie pytańniaŭ, datyčnych mihracyi, jakraz i jość patrabavańniem mižnarodnych standartaŭ, a voś źmiaščeńnie proźviščaŭ, adrasoŭ, telefonaŭ — inicyjatyva ŭłasna biełaruskaja. U jeŭrapiejskich krainach takoje nie praktykujuć. Darečy, pierapis nasielnictva ŭ Biełarusi budzie samym tannym z usich postsavieckich krain i abydziecca ŭ $1 na čałavieka (u Rasii — $5—6). Asnoŭnyja srodki na jaho praviadzieńnie biarucca ź dziaržbiudžetu.
A chto tam idzie ŭ ahromnistaj takoj hramadzie?
Biełarusy. Minuły pierapis, jaki prachodziŭ u 1999 h., pakazaŭ, što ŭ krainie nazirajecca tendencyja pavieličeńnia kolkaści biełarusaŭ i pamianšeńnia pradstaŭnikoŭ nacyjanalnych mienšaściaŭ. Asnoŭnyja nacyjanalnaści, pradstaŭlenyja ŭ pierapisnym liście sioleta, zachavajucca. Respandentam prapanujuć vybrać svaju siarod biełaruskaj, rasijskaj, polskaj, ukrainskaj nacyjanalnaściaŭ abo ŭkazać inšuju. Pradstaŭniki mienšaściaŭ Biełarusi nie nadta vierać u praŭdzivaść vynikaŭ jak minułaha pierapisu nasielnictva, tak i sioletniaha. Na ich pohlad, kolkaść palakaŭ i ŭkraincaŭ naŭ¬mysna pamianšajecca.
Vyprabavańnie rodnaj movaj
Pastanoŭka pytańnia pra rodnuju movu aburyła mnohich, navat samych talerantnych biełarusaŭ. U dužkach, pobač z pytańniem, udakładniajecca: «mova, zasvojenaja pieršaj u rańnim dziacinstvie». U saviecki čas takoha nie było. Takaja ž praktyka, tolki vusnaja, vykarystoŭvałasia i ŭ minułym pierapisie, ale jana mieła rekamiendacyjny charaktar. Hetym razam varyjantaŭ biełarusam nie pakinuli. Mnohija ličać, što hetaja zaŭvaha moža mocna paŭpłyvać na pracent tych, chto abiare rodnaj movaj biełaruskuju. Lidery niezaležnaha hramadstva pabačyli ŭ takoj pastanoŭcy pytańnia sprobu padvieści statystyčnuju bazu pad rusifikacyju. Maŭlaŭ, «dy rodnaja ž mova va ŭsich rasijskaja». Tamu źjaviŭsia zvarot da ludziej nazyvać rodnaj i movaj chatniaha ŭžytku movu svaich prodkaŭ, biełaruskuju.
Pra što spytajuć biełarusaŭ?
Ankieta №1. Asabistyja źviestki.
- ‑ Proźvišča, imia, imia pa baćku
‑ Data naradžeńnia
‑ Jakija adnosiny z haspadarom pamiaškańnia, u jakim žyviacie?
‑ Siamiejny stan
‑ Miesca naradžeńnia
‑ Ci bieśpierapynna žyviacie ŭ hetaj miascovaści?
‑ Ci žyli bolš za hod u inšaj krainie?
‑ Ź jakoj krainy prybyli? Ź jakoj nahody?
‑ Hramadzianstva
‑ Nacyjanalnaść (pa samavyznačeńni i žadańni respandenta)
‑ Rodnaja mova (mova, zasvojenaja pieršaj u rańnim dziacinstvie)
‑ Na jakoj movie zvyčajna razmaŭlajecie doma?
‑ Inšyja movy, jakimi svabodna vałodajecie
‑ Uzrovień adukacyi. Ci vučyciesia zaraz?
‑ Krynica isnavańnia
‑ Ci pracavali ŭ apošni tydzień da pačatku pierapisu?
‑ Poŭnaja nazva miesca pracy, vid dziejnaści, pasada
‑ Ci šukali pracu na praciahu apošniaha miesiaca? Kali tak, to ŭkazać pryčynu.
‑ Kolkaść dziaciej
Ankieta №2.
- Charaktarystyka žyłoha pamiaškańnia.
‑ Poŭny adras žycharstva
‑ Padrabiaznaja charaktarystyka žyłoha pamiaškańnia
‑ Śpis členaŭ siamji
‑ U čyjoj ułasnaści pamiaškańnie? Kali ŭ inšych členaŭ siamji va ŭłasnaści jość inšaje žyłoje pamiaškańnie, taksama treba ŭkazać.
‑ Ci jość kamputar i ci padklučany jon da internetu?
***
Nasielnictva Biełarusi pavodle pierapisaŭ
1897 — 6 930 000
1926 — 4 985 000 (tolki Uschod Biełarusi)
1931 (tolki Zachad Biełarusi) — 995 000 jak biełarusy i 580 000 jak palešuki. Polskija ŭłady imknulisia minimizavać ličbu zapisanych biełarusami
1937 — 5 475 000 (tolki Uschod Biełarusi)
1939 — 5 570 000 (tolki Uschod Biełarusi)
1959 — 8 030 000
1970 — 8 995 000
1979 — 9 535 000
1989 — 10 150 000
1999 — 10 045 000
***
Nacmienšaści: «Niama peŭnaści, što vyniki nie buduć sfalsifikavanyja»
Andžej Pačobut, siabra Sajuza palakaŭ, žyvie ŭ Biełarusi ad naradžeńnia:
Mnie padajecca, što lik palakaŭ pavodle vynikaŭ pierapisu nie źmienicca. Nijakich mocnych usploskaŭ ci spadaŭ nie pavinna być. U mianie niama ŭpeŭnienaści, što vyniki nie buduć sfalsifikavanyja.
Taćciana Ziałko, pradstaŭnica ŭkrainskaj dyjaspary, žyvie ŭ Biełarusi 30 hadoŭ:
Toj adsotak ukraincaŭ, jaki vychodzić pa vynikach pierapisu, treba pamnažać u niekalki razoŭ. Navat toje, što ŭ našaj arhanizacyi sami pa sabie źjaŭlajucca novyja adhalinavańni, pakazvaje, što ŭkraincaŭ u Biełarusi našmat bolej. Mnie padajecca, što biełaruskija ŭłady bolej schilajucca da rasijskaha, starajucca rusifikavać nasielnictva, śćvierdzić, što niama ŭkraincaŭ i niama palakaŭ.
Kamientary