1155 hod biełaruskaj dziaržaŭnaści — hadavina, jakuju adznačaje adzin horad

862 hod — pieršaja zhadka pra Połacak, najstarejšy horad Biełarusi. Ale historyki ličać, što sioleta 1155-ju hadavinu maje prava adznačać nia tolki Połacak. Heta musić być nacyjanalnaje śviata — hadavina biełaruskaj dziaržaŭnaści.

Siarhiej Tarasaŭ: Najbolš jaskrava pra heta napisana ŭ Deklaracyi ab niezaležnaści 1991 hodu

Historyk i archieolah Siarhiej Tarasaŭ pahadžajecca z dumkaj, što sioleta možna adznačać hadavinu biełaruskaj dziaržaŭnaści.

«Biezumoŭna, heta musić być ahulnanacyjanalnaje śviata, — skazaŭ Tarasaŭ Svabodzie. — Najbolš jaskrava pra heta napisana ŭ Deklaracyi ab niezaležnaści 1991 hodu. Tam čornym pa biełym napisana, što našaja dziaržaŭnaść pačynajecca z Połackaha i Turaŭskaha kniastvaŭ, Vialikaha Kniastva Litoŭskaha i tak dalej».

Pavodle Tarasava, Połackaje kniastva mieła ŭsie prykmiety dziaržaŭnaści: vyznačanuju terytoryju, ziemli byli źviazanyja ekanamičnymi suviaziami, jany mieli adzinuju kulturu, tut była ŭłasnaja połackaja kniaskaja dynastyja — Rahvałodavičy, a potym Usiasłavičy,.

Połackaje kniastva mieła admietnuju kulturu. Z adnaho boku, jana była ŭ ahulnaeŭrapiejskim rečyščy, blizkaja da inšych ziemlaŭ uschodniaj Eŭropy. U toj ža čas jana była adroznaj ad ich. Nadzvyčaj vyrazna heta prajaviłasia ŭ muravanym dojlidztvie: Safijski sabor, chramy Bielčyckaha manastyra, Spasaŭski manastyr.

«Absalutna słušna my možam adličvać dziaržaŭnaść mienavita ad Połackaj ziamli», — kaža Tarasaŭ.

Jon dadaje, što archieolah Hieorhi Štychaŭ byŭ pieršym, chto ŭ saviecki čas prapanavaŭ vieści adlik historyi Biełarusi ad Połackaha kniastva.

«Ja jak jahony vučań užo sprabuju hetuju ideju raźvivać dalej», — kaža Tarasaŭ.

Varta dadać, što Połackaje kniastva było nie adzinaj siaredniaviečnaj dziaržavaj na terytoryi Biełarusi. Ale Tarasaŭ padkreślivaje, što jano było najbolš raźvitym i adzinym, chto supraćstajaŭ uładzie Kijeva. Najbolš viadomaje siarod inšych kniastvaŭ — Turaŭskaje — taksama było zaležnym ad kijeŭskich kniazioŭ.

«Dziaržaŭnaść inšych kniastvaŭ była ŭ zarodkavym stanie, — kaža Tarasaŭ. — A Połackaje aformiłasia jak samastojnaja dziaržava».

Aleś Kraŭcevič: ludzi, jakija kirujuć krainaj, vučylisia ŭ savieckaj škole

Historyk Aleś Kraŭcevič kaža, što z hledzišča histaryčnaj navuki datu pieršaj piśmovaj zhadki pra Połacak — 862 hod — całkam možna ličyć pačatkam biełaruskaj dziaržaŭnaści.

«Darečy, dobraja ideja. Heta ž možna śviatkavać na dziaržaŭnym uzroŭni. Ale ludzi, jakija kirujuć dziaržavaj i prymajuć rašeńni, vučylisia ŭ savieckaj škole, dzie biełaruskaja dziaržaŭnaść nie akcentavałasia. Jana «pačynałasia» z 1917 hodu».

Historyk kaža: biełaruskaja dziaržaŭnaść — starejšaja za rasiejskuju. Połackaje kniastva vyzvaliłasia ad palityčnaj zaležnaści ad Kijeva ŭ ŭ kancy Ch stahodździa, a Ŭładzimira-Suzdalskaje kniastva — jadro sučasnaj Rasiei — kiravałasia kijeŭskimi namieśnikami da siaredziny CHII stahodździa.

«Kali ličyć try ŭschodniesłavianskija narody raŭnapraŭnymi, to pieršaja dziaržaŭnaść — heta ŭkrainskaja, druhaja — biełaruskaja i treciaja pa ŭzroście — rasiejskaja. Heta kali adkinuć imperski padychod i hladzieć z boku, z Eŭropy».

U saviecki čas rasiejskaja dziaržaŭnaść padavałasia jak pierajemnica Kijeŭskaj. A Połacak u savieckich padručnikach razhladaŭsia jak adno z udzielnych kniastvaŭ Kijeva.

«My doŭhija hady davodzim, što Połacak — pačatak biełaruskaj dziaržaŭnaści, — kaža Kraŭcevič. — Nam varta było b zrabić nacyjanalnaje śviata biełaruskaj dziaržaŭnaści».

Aleś Smalančuk: pavodle tahačasnych mierak, Połackaje kniastva było demakratyčnaj dziaržavaj

«Dla mianie niama sumnievaŭ, što Połackaje kniastva — adzin z vytokaŭ biełaruskaj dziaržaŭnaści, — skazaŭ Svabodzie historyk Aleś Smalančuk. — Bo kazać tolki pra adzin vytok nie vypadaje. Treba kazać pra i Połackaje kniastva, i pra inšyja dziaržaŭnyja ŭtvareńni Ch—CHII stahodździaŭ na biełaruskich ziemlach, pra Vialikaje Kniastva Litoŭskaje i hetak dalej».

Pavodle Smalenčuka, u pačatku XX stahodździa ŭ publikacyjach «Našaj Nivy» i ŭ «Karotkaj historyi Biełarusi» Vacłava Łastoŭskaha Połackaje kniastva zajmała važnaje miesca.

«Dla našaniŭcaŭ, dla adradžeńnia Biełarusi heta była vielmi važnaja padzieja, — kaža Smalančuk. — Łastoŭski pisaŭ nia tolki pra pačatki dziaržaŭnaści, ale i pra demakratyzm hetaha dziaržaŭnaha ŭtvareńnia. Pavodle tahačasnych mierak, heta była demakratyčnaja dziaržava».

Połacki demakratyzm — heta vieča. Narodny schod faktyčna byŭ narodnaj uładaj. U Połacku była tradycyja vyhnańniaŭ i zaprosinaŭ na połacki stoł kniazioŭ.

«Takija tradycyi isnavali ŭ Połacku, — kaža Tarasaŭ. — Ale chaču zaŭvažyć, što ŭsie kniazi tak ci inačaj naležali da dynastyjaŭ Rahvałodavičaŭ i Ŭsiasłavičaŭ».

Sapraŭdy, jak pra kałysku biełaruskaj dziaržaŭnaści sioleta pra Połacak zahavaryli Alaksandar Łukašenka i ministarka infarmacyi Lilija Ananič. Napiaredadni aficyjnaha śviata Dnia niezaležnaści Łukašenka zhadaŭ Połackaje kniastva jak «našuju histaryčnuju kałysku». Mienavita takuju farmuloŭku ciapier užyvajuć čynoŭniki. Ale Svaboda nie znajšła choć by jakich imprezaŭ ci kanferencyjaŭ, prymierkavanych da hadaviny dziaržaŭnaści.

Adzinaje miesca, dzie na dziaržaŭnym uzroŭni adznačajecca 1155-hodździe biełaruskaj dziaržaŭnaści, — heta Połacak. Sioleta ŭ horadzie źjavicca pamiatny znak «Połacak — kałyska biełaruskaj dziaržaŭnaści». Jak paviedamili Svabodzie ŭ Połackim rajvykankamie, konkurs na najlepšy eskiz pomnika ŭžo prajšoŭ, i ciapier pomnik vyrablajuć. Pamiatny znak pastaviać kala Safijskaha saboru i ŭračysta adkryjuć 2 vieraśnia.

Pomnik «kałyscy biełaruskaj dziaržaŭnaści» adkryvajuć u miežach Dnia biełaruskaha piśmienstva, jaki projdzie ŭ Połacku. U adździele idealohii ŭdakładnili, što sioleta tut śviatkujuć try padziei: Dzień biełaruskaha piśmienstva, 500-hodździe knihadrukavańnia i 1155-hodździe Połacka. Taksama ŭłady asobna vyłučajuć i hadavinu biełaruskaj dziaržaŭnaści.

«Viadoma, — skazała Svabodzie Alena Astapava, načalnica adździełu idealohii, kultury i spravaŭ moładzi,. — U miežach našaha śviatkavańnia aficyjnaj hadaviny — Dnia horada».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0