Навукоўцы не давалі павукам спаць. Наступнай ноччу тыя пачалі «адсыпацца» амаль як людзі
Калі чалавек недасыпае, арганізм імкнецца кампенсаваць страчаны сон. Нямецкія навукоўцы высветлілі, што падобная з'ява назіраецца і ў павукоў. Пасля ночы, калі ім перашкаджалі спаць, яны сталі значна больш часу праводзіць у стане, які нагадвае фазу хуткага сну ў чалавека.
Сон — неад'емная частка жыцця чалавека і іншых жывёл. Аднак навукоўцы дагэтуль не ведаюць дакладна, чаму ён узнік у працэсе эвалюцыі. Асаблівую цікавасць выклікае фаза хуткага сну, або REM-фаза (ад англійскага rapid eye movement — хуткія рухі вачэй). У гэты час мозг актыўна працуе, вочы рухаюцца, а мышцы цела пераважна расслабленыя. Менавіта ў гэтай фазе людзі часта бачаць найбольш яркія сны.
Падобныя станы назіралі і ў некаторых беспазваночных жывёл. Аднак заставалася незразумелым, наколькі яны падобныя да сапраўднага сну чалавека і іншых пазваночных. Разабрацца ў гэтым, як піша ScienceAlert, вырашылі даследчыкі з Бонскага ўніверсітэта ў Германіі.
Ці сапраўды павукі спяць?
Яшчэ ў 2022 годзе навукоўцы заўважылі, што падчас начнога адпачынку ў павукоў-скакуноў віду Evarcha arcuata час ад часу паторгваюцца лапкі і рухаюцца сятчаткі вачэй. Гэта нагадвала REM-фазу, але адных такіх назіранняў было недастаткова, каб упэўнена гаварыць пра сон.
Для новага даследавання навукоўцы абралі іншы від павукоў-скакуноў — Portia fimbriata. З дапамогай інфрачырвоных камер яны назіралі за паводзінамі жывёл і правяралі іх рэакцыю на знешнія раздражняльнікі.
Высветлілася, што ўначы павукі займаюць характэрнае становішча для адпачынку і значна слабей рэагуюць на тое, што адбываецца навокал. Перыяды нерухомасці пры гэтым чаргуюцца з эпізодамі, калі ў іх паторгваюцца лапкі і рухаюцца сятчаткі вачэй.
Але для пацвярджэння таго, што гэта сапраўды сон, даследчыкі вырашылі праверыць яшчэ адну яго характэрную асаблівасць — здольнасць арганізма кампенсаваць недасыпанне.
Ноч без нармальнага сну
Каб парушыць начны адпачынак павукоў, даследчыкі запускалі ў ёмістасці з імі па 25 жывых пладовых мушак. Іх прысутнасць перашкаджала жывёлам спаць у звычайным рэжыме. Наступнай ноччу павукоў пакінулі ў спакоі і зноў пачалі назіраць за іх паводзінамі.
Высветлілася, што час, праведзены ў REM-падобным стане, павялічыўся амаль на 80% у параўнанні са звычайнай ноччу. Пры гэтым асобныя эпізоды такога сну не сталі даўжэйшымі — яны проста пачалі паўтарацца часцей.
Падобная з'ява вядомая і ў людзей. Калі арганізм недаатрымлівае хуткага сну, пасля недасыпання яго доля можа павялічвацца. Такую рэакцыю называюць кампенсацыяй REM-сну.
Паводле даследчыкаў, гэта першы выпадак, калі падобную кампенсацыю ўдалося выявіць у беспазваночных жывёл.
Навошта павукам такая фаза сну?
Тое, што пасля недасыпання павукі кампенсуюць недахоп REM-падобнага сну, сведчыць пра яго важнасць для арганізма. Аднак якую менавіта функцыю ён выконвае, навукоўцы пакуль не ведаюць. Адна з гіпотэз звязаная з навучаннем і памяццю.
Гэта асабліва цікава ў выпадку Portia fimbriata. Гэтыя павукі вядомыя складанымі паляўнічымі прыёмамі: яны могуць падманваць іншых павукоў, імітуючы ваганні павуціння ад насякомага, якое трапіла ў пастку, змяняць тактыку, калі яна не спрацоўвае, і запамінаць месцазнаходжанне здабычы.
Даследчыкі дапускаюць, што падчас REM-падобнага сну нервовая сістэма павукоў можа паўторна ўзнаўляць дзеянні, якія яны выконвалі ўдзень. Магчыма, гэта дапамагае замацоўваць атрыманы досвед у памяці. З такой з'явай могуць быць звязаныя і паторгванні лапак ды рухі сятчатак вачэй падчас сну.
Пакуль гэта толькі гіпотэза. Каб праверыць яе, навукоўцам трэба высветліць, ці паўтараюцца падчас сну ўзоры нервовай актыўнасці, якія назіраюцца ў павукоў падчас няспання.
Каментары