Сімвалы, высечаныя на паднятым з зямлі падчас земляных прац каменным артэфакце, маюць дахрысціянскае паходжанне і адлюстроўваюць архаічныя ўяўленні пра душу і будову сусвету.
Знаходку з Гарадоцкага раёна паказаў у сваім фэйсбуку гісторык і галоўны спецыяліст упраўлення культуры Віцебскага аблвыканкама Дзяніс Юрчак. Мяркуючы па фота, крыж паднялі з зямлі падчас пракладкі камунікацый да Спаса-Ушэсцеўскай царквы ў вёсцы Хвошна.
На пярэднім баку каменны крыж мае геаметрычныя знакі. Уверсе крыжа высечаны роўнабаковы крыж, упісаны ў круг, а ў яго цэнтры, на сяродкрыжжы размешчана вялікая васьміканцовая зорка, якая таксама абмежаваная колам.
Зорка як душа і сонечнае кола
Сімволіка, выяўленая на крыжы, мае глыбокае дахрысціянскае паходжанне. У сваіх даследаваннях традыцыйных беларускіх надмагілляў гісторык Дзмітрый Скварчэўскі тлумачыць, што зорка (у тым ліку васьміканцовая) у беларускай міфалогіі наўпрост атаясамлівалася з душой чалавека. Згодна з народнымі ўяўленнямі, пры нараджэнні кожнага чалавека на небе загараецца новая зорка, а пасля яго смерці яна падае.
Знак «крыж у коле», размешчаны ў верхняй частцы знаходкі, адносіцца да ліку найстаражытнейшых індаеўрапейскіх сімвалаў і вядомы яшчэ з бронзавага веку. Паводле Скварчэўскага, гэты знак звязаны з уяўленнямі пра калясніцу боства Сонца і сонечнае кола. У беларускім фальклоры Сонца традыцыйна выступала сімвалам перараджэння: як свяціла «памірае» ўвечары і «нараджаецца» раніцай, так і чалавек пасля смерці працягвае існаванне ў замагільным свеце. Таксама салярная сімволіка на надмагіллях выконвала ахоўную функцыю: лічылася, што сонечнае святло і агонь праганяюць нячыстую сілу і асвятляюць шлях душы ў Вырай.
Прысутнасць такіх касмалагічных сімвалаў сведчыць пра тое, што хвошненскі крыж з'яўляецца помнікам народнага (сінкрэтычнага) хрысціянства, дзе афіцыйная рэлігія шчыльна пераплецена са старажытнымі міфалагічнымі ўяўленнямі насельніцтва Паўночнай Беларусі.
Унікальны артэфакт быў знойдзены непасрэдна падчас пракладкі камунікацый да Спаса-Ушэсцеўскай царквы. Сама царква з'яўляецца помнікам архітэктуры класіцызму і была ўзведзена з цэглы ў 1807 годзе. Таўшчыня яе сцен дасягае аднаго метра, што дазволіла будынку перажыць савецкую антырэлігійную кампанію і Другую сусветную вайну.
У 2024 годзе пачаўся капітальны рамонт купальнай часткі храма. Падчас мадэрнізацыі стары непрапарцыйны бляшаны купал-цыбуліна быў дэмантаваны. Замест яго ўсталявалі новы шлемападобны, які завяршаецца глаўкай на барабане. Сама форма выглядае добра, але пакрыццё, па сучаснай модзе Рускай праваслаўнай царквы, зрабілі з залацістага нітрыду тытану. Земляныя працы, якія праводзіліся паралельна з рэканструкцыяй даху, і дазволілі выявіць унікальны каменны крыж.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬЦяпер чытаюць
«Чаму мы павінны неяк ушчэмліваць сябе?». Дырэктарка РТБД патлумачыла, чаму паставіла спектакль паводле Пушкіна ў адным з апошніх тэатраў краіны, які працаваў па-беларуску5555
Каментары