Факт мо і вядомы, але мне ў папулярнай літаратуры не трапляўся. Гаворка пра першую фіксацыю бульбы ў ВКЛ. А мо і не першую, але прынамсі раннюю, піша ў фэйсбуку Андрэй Скурко.
Знайшоў выпадкова, у кніжцы Siedziby Kiszków i Radziwiłłów na Białorusi w XVI-XVIII wieku. Opisy z zasobu Archiwum Głównego Akt Dawnych (Opracował Jarosław Zawadzki, Warszawa 2002).
У кніжку я палез пачытаць пра Януша Кішку (1586—1654), вялікага гетмана літоўскага. Ён успадкаваў мястэчка Крывічы і меў там сядзібны дом. (Я вырас у Крывічах і паспрабую накласці звесткі інвентара 1611‑га на сучасную тапаграфію: сядзіба Кішкі стаяла ў цэнтры, непадалёк ад сучаснага моста праз Сэрвач, на ўзвышшы за магазінам «Родны кут»).
Цікава заўжды за дакументамі пабачыць жывога чалавека. Напрыклад, з інвентарных апісанняў можна зрабіць выснову, што Януш Кішка захапляўся садоўніцтвам. У прыватнасці, любіў садовыя лабірынты — у фальварках у Іўі меў аж два. А ў яго данюшаўскім садзе была клумба з кветкамі, высаджанымі ў форме герба Кішкаў «Дуброва» (падкова з трыма крыжыкамі).
Але самы эфектны сад гетман меў у Вільні: і лабірынт (а як жа!), і лазня, і дарожкі, абсаджаныя кустамі і дрэвамі. Раслі там, між іншага, артышокі, шпарагі, дыні і нават — увага — экзатычны bulbos americanos, czyli ziemniaki, як адзначае польскі навуковец.
Той сад Януш Кішка прадаў удаве Радзівілавай у 1623-м, выязджаючы на некалькі год у Італію, вучыцца ў Падуанскі ўніверсітэт. Гэта была другая вышэйшая адукацыя ў Януша. У маладосці ён скончыў Віленскі ўніверсітэт. А ў прамежку былі бітва пад Кірхгольмам, аблога Смаленска, рэйд на Старадуб і Хоцінская бітва.
Што стала ў яго адсутнасць з экзатычнай раслінай — невядома. Але чаму б не ўявіць, што Кішка разводзіў бульбос і ў іншых сваіх фальварках? У Іўі, Данюшаве, Крывічах? Падчас апісання крывіцкага сядзібнага дома ў двары быў інвентарызаваны мядзведзь на ланцугу. Нешта ж ён мусіў ахоўваць!
Мог стары ваявода частаваць экзатычным бульбосам і сваіх гасцей — напрыклад, польнага гетмана Януша Радзівіла, які заязджаў да яго ў Крывічы па дарозе з Вільні на Полацак (захаваліся два лісты, там пісаныя). Хоць у тыя часы бульбос вырошчвалі, бадай, дзеля кветак.
А яшчэ Януш Кішка — адзін з нешматлікіх магнатаў, які можа пахваліцца населеным пунктам, названым у свой гонар. У яго часы недалёка ад Крывічоў быў закладзены фальварак Янушова. Мне падаецца імаверным, што і назвалі яго ў гонар гаспадара.
Цяпер гэта вёска, у ёй ужо ў ХХ стагоддзі нарадзіўся генеральны пракурор Алег Бажэлка. Але гэта, як кажуць, зусім іншая гісторыя.
Дэпутатка, якая рыхтуе прыгажунь для Лукашэнкі, выйшла замуж23
Каментары