З Яўрэйскіх могілак у Мінску вывезлі ўсе надмагіллі. Больш нішто ў краявідзе не будзе нагадваць, што тут ляжаць людзі
Яўрэйскія арганізацыі перамясцілі ўсе захаваныя мацэвы з Яўрэйскага мемарыяльнага парку на вуліцы Сухой да галоўнай сінагогі ў іншай частцы Мінска. Арганізатары плануюць стварыць з надмагілляў лапідарый. Многія, аднак, лічаць ініцыятыву нядобрай.
Як паведамляе яўрэйская спартыўная ўстанова «Макабі Бай», 23 і 24 чэрвеня з тэрыторыі былых яўрэйскіх могілак вывезлі да сінагогі на вуліцы Даўмана каля 250 каменных надмагілляў.
Ініцыятары пераносу патлумачылі гэта тым, што ў парку помнікі ляжалі «без догляду, без увагі і без імёнаў». Цяпер сабраныя камяні плануюць ачысціць, каталагізаваць і стварыць з іх мемарыял-лапідарый. Праект рэалізуе Іўдзейскае рэлігійнае аб'яднанне.
Пра вяртанне надмагілляў на іх гістарычнае месца пасля ачышчэння нічога не гаворыцца. З чаго можна зрабіць выснову, што новы лапідарый задуманы менавіта каля сінагогі, размешчанай далёка ад гістарычнага некропаля.
Могілкі на вуліцы Сухой былі заснаваныя ў 1868 годзе. У 1970‑я некропаль закрылі — саветы паслядоўна пазбаўляліся ад старых могілак, асабліва яўрэйскіх, а ў 1990‑х тэрыторыю канчаткова зраўнялі з зямлёй. Сёння на гэтым месцы размяшчаецца Яўрэйскі мемарыяльны парк. Да нядаўняга часу мацэвы былі сабраныя тут разам, візуальна дапаўняючы іншыя аб'екты комплексу і нагадваючы пра тое, што ляжыць у зямлі пад нагамі людзей.
Сярод іх — 10 вялікіх абеліскаў з надпісамі на нямецкай і беларускай мовах ад Брэмена, Дзюсельдорфа, Гамбурга, Кёльна і іншых гарадоў. Яны нагадваюць пра еўрапейскіх яўрэяў, якіх у 1941—1942 гадах дэпартавалі ў мінскае «зондэргета» і тут расстралялі. Таксама побач знаходзіцца помнік «Разбіты агмень», адкрыты ў памяць пра 5000 вязняў гета, знішчаных непасрэдна на тэрыторыі могілак.
Як звярнуў увагу тэлеграм-канал «Спадчына», рашэнне вывезці надмагіллі да сінагогі на Даўмана пазбаўляе гістарычнае месца на Сухой апошніх візуальных слядоў прысутнасці могілак. Такое рашэнне было б апраўданым толькі ў выпадку, калі б на тэрыторыі была шчыльная забудова ці помнікам пагражала б фізічнае знішчэнне. Аднак сёння тэрыторыя могілак мае статус Яўрэйскага мемарыяльнага парку і ніякай прамой пагрозы для надмагілляў не існуе.
Старыя надмагіллі ў Яўрэйскім мемарыяльным парку. На дальнім плане мемарыял «Разбіты агмень». Фота: Гугл Карты
Даследчыкі падкрэсліваюць, што знаходзіцца «без дагляду» — гэта натуральны стан надмагілляў на старых могілках. У якасці прыкладу можна прывесці мінскую Кальварыю, дзе ніхто не вырывае з зямлі зарослых помнікаў дзеля стварэння штучнага парадку.
У сталіцы ўжо ёсць падобны вопыт працы з некропалямі, знішчанымі за савецкім часам. Так, сабраныя гістарычныя надмагіллі ўтвараюць лапідарый на былых Татарскіх могілках.
Аднак там гэтыя камяні размясцілі каля новай мячэці непасрэдна на гістарычнай тэрыторыі пахаванняў. У выпадку ж з мацэвамі іх фізічна адарвалі ад месца рэальнага могільніка.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ
«Чаму мы павінны неяк ушчэмліваць сябе?». Дырэктарка РТБД патлумачыла, чаму паставіла спектакль паводле Пушкіна ў адным з апошніх тэатраў краіны, які працаваў па-беларуску5757
Каментары