Чаму амаль усе людзі і паўсюль пры хадзе несвядома зварочваюць налева?
Нядаўняе даследаванне іспанскіх фізікаў выявіла дзіўную асаблівасць чалавечай прыроды: незалежна ад нацыянальнасці, узросту ці таго, якой рукой мы пішам, большасць з нас мае несвядомую схільнасць падчас руху зварочваць налева. Гэтая загадкавая цяга да руху супраць стрэлкі гадзінніка ставіць у тупік навукоўцаў, бо яна не падпарадкоўваецца ніводнай з відавочных логік. З падрабязнасцямі знаёміць The New York Times.
Усё пачалося выпадкова. Іспанскі фізік Інякі Эчэверыя-Уартэ (Iñaki Echeverría-Huarte) з Універсітэта Навары даследаваў, як людзі падтрымліваюць дыстанцыю адзін ад аднаго падчас хады. Падчас дзясяткаў эксперыментаў ён заўважыў нечаканую заканамернасць: большасць удзельнікаў спантанна адхілялася налева.
Гэта назіранне не мела дачынення да асноўнай тэмы даследавання, але зацікавіла вучонага. Спачатку ён і яго калегі былі ўпэўненыя, што знойдуць простае тлумачэнне. Магчыма, людзей неўсвядомлена накіроўвала планіроўка памяшкання або нейкая іншая асаблівасць асяроддзя. Аднак пошук адказу аказаўся значна складанейшым.
За пяць гадоў даследчыкі праверылі амаль усе свае першапачатковыя гіпотэзы, але так і не змаглі растлумачыць феномен. Тым не менш вынікі іх маштабнай працы, апублікаваныя ў часопісе Nature Communications, пацвердзілі існаванне ўстойлівай прыроднай схільнасці чалавека да руху супраць стрэлкі гадзінніка.
Пошукі адказу
Навукоўцы пачалі з аналізу ўжо існуючых даследаванняў. Яны знайшлі працу, якая паказвала, што людзі, якія заблукалі, часта ходзяць па коле. Аднак аўтары не ўказвалі, у якім менавіта кірунку адбываецца гэты рух.
Яшчэ адна папулярная тэорыя звязвала кірунак павароту з тым, з’яўляецца чалавек праўшой ці ляўшой. Лічылася, што праўшы пры сустрэчы са сцяной часцей зварочваюць налева.
Каб праверыць гэтую версію, даследчыкі арганізавалі новы эксперымент. Яны падзялілі людзей на групы ў залежнасці ад іх пераваг пры сустрэчы са сцяной, а потым папрасілі іх проста пахадзіць па арэне. Вынік аказаўся нечаканым: незалежна ад таго, куды чалавек паварочваў перад сцяной і якая рука ў яго вядучая, большасць удзельнікаў усё роўна абіралі рух па коле супраць гадзіннікавай стрэлкі.
Гэтае назіранне падштурхнула каманду да серыі з пяці дадатковых эксперыментаў, у якіх прынялі ўдзел 573 чалавекі. У адным з іх удзельнікам прапанавалі свабодна перамяшчацца па адкрытым школьным двары, а навукоўцы з дапамогай дрона фіксавалі іх рух. Ужо праз некалькі секунд пасля пачатку назірання каля 80 % людзей рухаліся супраць стрэлкі гадзінніка. Пры гэтым гаворка ішла не пра паступовае адхіленне ад курсу. Схільнасць праяўлялася практычна адразу.
Даследчыкі таксама правяралі, ці не з’яўляецца гэтая манера хады вынікам калектыўных паводзін, калі людзі проста несвядома падладкоўваліся адзін пад аднаго. Аднак тэсты з адзіночнымі ўдзельнікамі паказалі той жа вынік: 75% людзей, гуляючы ў адзіноце, усё роўна рухаліся супраць стрэлкі гадзінніка.
Наступным крокам стаў пошук культурных прычын. Паколькі ў розных краінах правілы дарожнага і пешаходнага руху адрозніваюцца, навукоўцы адправіліся ў Японію, дзе прыняты левабаковы рух. Навукоўцы чакалі ўбачыць люстэркавы вынік у параўнанні з Іспаніяй, але японскія ўдзельнікі гэтак жа ўпэўнена рухаліся супраць гадзіннікавай стрэлкі.
Нарэшце, навукоўцы выказалі яшчэ адну версію. Магчыма, рух супраць гадзіннікавай стрэлкі звязаны з нейкай няпісанай сацыяльнай звычкай, якую людзі засвойваюць з узростам. Калі гэта так, то ў маленькіх дзяцей, якія яшчэ не паспелі пераняць большасць грамадскіх правіл паводзін, такая схільнасць павінна была б праяўляцца слабей або не праяўляцца зусім.
Каб праверыць гэта, яны звярнуліся да японскіх калег, якія раней вывучалі паводзіны дзяцей у дзіцячым садку. Падчас таго даследавання 52 дзіцяці свабодна перамяшчаліся пад музыку. Японскія навукоўцы перадалі свае відэазапісы для аналізу — і высветлілася, што большасць дзяцей таксама рухаліся супраць стрэлкі гадзінніка.
Што дае адкрыццё?
Значнасць гэтага адкрыцця выходзіць далёка за межы акадэмічнай цікаўнасці. На думку экспертаў, якія мадэлююць працэсы эвакуацыі, разуменне такіх прыродных схільнасцяў можа дапамагчы ў праектаванні больш бяспечных грамадскіх прастор. Калі мы ведаем, што ў момант панікі ці нявызначанасці чалавек інстынктыўна паверне налева, гэта можна выкарыстоўваць пры размяшчэнні выхадаў і паказальнікаў.
Некаторыя навукоўцы лічаць, што гэтая асаблівасць можа аказвацца важнай для арганізацыі пешаходнага руху, хоць пакуль ніхто спецыяльна не вывучаў яе магчымыя наступствы для гарадской інфраструктуры.
Нягледзячы на маштаб праведзенай працы, пытанне аб тым, чаму менавіта левы бок з’яўляецца прыярытэтным, застаецца адкрытым. Іспанскія даследчыкі плануюць працягнуць працу, выкарыстоўваючы метады біямеханікі, нейранавукі, віртуальнай рэальнасці і нават параўнальныя даследаванні жывёл. Напрыклад, яны збіраюцца вывучыць паводзіны рыб, якія таксама часта плаваюць па коле. Ці аддаюць яны перавагу нейкаму аднаму кірунку, навукоўцы пакуль не ведаюць. Але адказ на гэтае пытанне, магчыма, дапаможа лепш зразумець і таямніцу чалавечай хады.
Цяпер чытаюць
У гадавіну смерці Жанны Фрыске Дзмітрый Шэпелеў распавёў, чаму не дазваляе сыну бачыцца з яе сваякамі16
Каментары