Улады Шумілінскага раёна выдзелілі грошы на супрацьаварыйную кансервацыю рэшткаў сядзібнага дома Грабніцкіх у Обалі. За часы незалежнасці і дзяржаўнай аховы шляхецкая сядзіба ператварылася ў руіны.
Працэс фізічнага ратавання аб'екта, які дзесяцігоддзямі стаяў занядбаным, пачаўся не сёння. Работы па кансервацыі марудна ідуць ужо некалькі гадоў. На працягу 2024—2025 гадоў з бюджэту выдзелілі 12 тысяч рублёў. За гэтыя невялікія грошы выдалілі дрэвы і хмызнякі, што ўраслі ўнутр будынка і раздзіралі муры каранямі, разабралі найбольш хісткія элементы і сапсаваныя бэлькі.
На новы, больш маштабны этап кансервацыі звярнуў увагу тэлеграм-канал «Спадчына». Згодна з афіцыйнай заяўкай, Цэнтр па забеспячэнні дзейнасці бюджэтных арганізацый Шумілінскага раёна выдзеліў на кансервацыю 50 тысяч рублёў з мясцовага бюджэту.
Гаворка ідзе выключна пра выратаванне ацалелых муроў ад канчатковага абвальвання. У ліпені будаўнікі павінны дэмантаваць найбольш хісткія фрагменты цаглянага мура і рэшткі скляпенняў, пасля чаго вывезці з тэрыторыі каля 16 тон друзу. Над сценамі паставяць драўляныя шчыты, пакрытыя прафіляваным металічным лістом, якія мусяць абараніць цагляны мур ад разбуральнага ўздзеяння ападкаў.
Паводле польскага даследчыка Рамана Афтаназы палац у Обалі быў закладзены Юзафам Грабніцкім, шамбялянам караля Станіслава Аўгуста.
Сам шляхецкі род валодаў гэтымі землямі з 1615 года, калі Ганна Грабніцкая набыла іх у Ветрынскіх. Эпоха Грабніцкіх скончылася ў 1886 годзе з продажам маёнтка фон Даненштэрну, а апошнім уладальнікам стаў Юлій фон Амбургер, які пераважна жыў у Пецярбургу, выкарыстоўваючы палац як летнюю рэзідэнцыю.
Цагляны двухпавярховы будынак першапачаткова быў накрыты гонтавым дахам. Галоўны фасад дагэтуль вылучаецца масіўным порцікам на чатырох калонах, з паўкруглым акном у франтоне і балконам з прыгожай чыгуннай агароджай. З боку ракі круты рэльеф вымусіў архітэктара стварыць высокі цокальны паверх з аркадай, ад якой пачынаўся сад, што плаўна спускаўся да вады. Унутраная планіроўка была класічнай з размяшчэннем пакояў у два паралельныя шэрагі ўздоўж восі будынка, з шырокім вестыбюлем і вялікім салонам, адкуль можна было выйсці на тэрасу.
Палац Грабніцкіх пачаў ператварацца ў руіну пасля рэвалюцыі. Як адзначаюць даследчыкі архітэктуры Галіна Захаркіна і Анатоль Давідовіч са спасылкай на акт Полацкай павятовай камісіі па ахове помнікаў ад 1920 года, ужо тады будынак меў істотныя пашкоджанні. Камісія зафіксавала выламаныя дзверы і вокны, абдзёртыя дарагія шпалеры, па-барбарску разбітыя мастацкія печы і каміны ў стылі ампір.
Далейшы лёс будынка быў тыповым для такіх аб'ектаў: спачатку тут размясцілася школа для сялянскай моладзі, у гады нямецкай акупацыі — шпіталь, пасля вайны — дзіцячы дом, і нарэшце — інтэрнат Обальскага керамічнага завода.
Пасля таго як заводскі інтэрнат адсялілі, будынак застаўся цалкам безабаронным. Каб уратаваць хаця б каменных ільвоў каля ўвахода, у сярэдзіне 1980‑х іх вывезлі на тэрыторыю завода. У другой палове 1990‑х гадоў пакінуты палац выгарэў: агонь знішчыў дах і драўляныя перакрыцці. Пасля гэтага да справы ўзяліся мясцовыя жыхары, якія пачалі метадычна разбіраць муры з трывалай дарэвалюцыйнай цэглы для сваіх гаспадарчых патрэб.
Падчас нядаўняй расчысткі руінаў высветлілася, што будаўнікі ў XVIII-XIX стагоддзях выкарыстоўвалі для вонкавых сцен якасную трывалую цэглу, а вось унутраныя сцены дзеля эканоміі выкладвалі з таннай недапаленай цэглы. Застаўшыся без даху, пад уздзеяннем дажджоў і снегу гэтая эканомія вылезла бокам — сцены пачалі літаральна ператварацца ў гліну. Рабочыя пастараліся адабраць і адсартаваць якасную цэглу з разабраных фрагментаў, каб выкарыстаць яе ў далейшых работах.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ
Каментары