Ułady Šumilinskaha rajona vydzielili hrošy na supraćavaryjnuju kansiervacyju reštkaŭ siadzibnaha doma Hrabnickich u Obali. Za časy niezaležnaści i dziaržaŭnaj achovy šlachieckaja siadziba pieratvaryłasia ŭ ruiny.
Praces fizičnaha ratavańnia abjekta, jaki dziesiacihodździami stajaŭ zaniadbanym, pačaŭsia nie siońnia. Raboty pa kansiervacyi marudna iduć užo niekalki hadoŭ. Na praciahu 2024—2025 hadoŭ ź biudžetu vydzielili 12 tysiač rubloŭ. Za hetyja nievialikija hrošy vydalili drevy i chmyźniaki, što ŭraśli ŭnutr budynka i raździrali mury karaniami, razabrali najbolš chistkija elemienty i sapsavanyja belki.
Na novy, bolš maštabny etap kansiervacyi źviarnuŭ uvahu telehram-kanał «Spadčyna». Zhodna z aficyjnaj zajaŭkaj, Centr pa zabieśpiačeńni dziejnaści biudžetnych arhanizacyj Šumilinskaha rajona vydzieliŭ na kansiervacyju 50 tysiač rubloŭ ź miascovaha biudžetu.
Havorka idzie vyklučna pra vyratavańnie acalełych muroŭ ad kančatkovaha abvalvańnia. U lipieni budaŭniki pavinny demantavać najbolš chistkija frahmienty cahlanaha mura i reštki sklapieńniaŭ, paśla čaho vyvieźci z terytoryi kala 16 ton druzu. Nad ścienami pastaviać draŭlanyja ščyty, pakrytyja prafilavanym mietaličnym listom, jakija musiać abaranić cahlany mur ad razburalnaha ŭździejańnia apadkaŭ.
Pavodle polskaha daśledčyka Ramana Aftanazy pałac u Obali byŭ zakładzieny Juzafam Hrabnickim, šambialanam karala Stanisłava Aŭhusta.
Sam šlachiecki rod vałodaŭ hetymi ziemlami z 1615 hoda, kali Hanna Hrabnickaja nabyła ich u Vietrynskich. Epocha Hrabnickich skončyłasia ŭ 1886 hodzie z prodažam majontka fon Danienšternu, a apošnim uładalnikam staŭ Julij fon Amburhier, jaki pieravažna žyŭ u Pieciarburhu, vykarystoŭvajučy pałac jak letniuju rezidencyju.
Cahlany dvuchpaviarchovy budynak pieršapačatkova byŭ nakryty hontavym dacham. Hałoŭny fasad dahetul vyłučajecca masiŭnym porcikam na čatyroch kałonach, z paŭkruhłym aknom u frantonie i bałkonam z pryhožaj čyhunnaj aharodžaj. Z boku raki kruty reljef vymusiŭ architektara stvaryć vysoki cokalny pavierch z arkadaj, ad jakoj pačynaŭsia sad, što płaŭna spuskaŭsia da vady. Unutranaja płaniroŭka była kłasičnaj z raźmiaščeńniem pakojaŭ u dva paralelnyja šerahi ŭzdoŭž vosi budynka, z šyrokim viestybiulem i vialikim sałonam, adkul možna było vyjści na terasu.
Pałac Hrabnickich pačaŭ pieratvaracca ŭ ruinu paśla revalucyi. Jak adznačajuć daśledčyki architektury Halina Zacharkina i Anatol Davidovič sa spasyłkaj na akt Połackaj paviatovaj kamisii pa achovie pomnikaŭ ad 1920 hoda, užo tady budynak mieŭ istotnyja paškodžańni. Kamisija zafiksavała vyłamanyja dźviery i vokny, abdziortyja darahija špalery, pa-barbarsku raźbityja mastackija piečy i kaminy ŭ styli ampir.
Dalejšy los budynka byŭ typovym dla takich abjektaŭ: spačatku tut raźmiaściłasia škoła dla sialanskaj moładzi, u hady niamieckaj akupacyi — špital, paśla vajny — dziciačy dom, i narešcie — internat Obalskaha kieramičnaha zavoda.
Paśla taho jak zavodski internat adsialili, budynak zastaŭsia całkam biezabaronnym. Kab uratavać chacia b kamiennych ilvoŭ kala ŭvachoda, u siaredzinie 1980‑ch ich vyvieźli na terytoryju zavoda. U druhoj pałovie 1990‑ch hadoŭ pakinuty pałac vyhareŭ: ahoń źniščyŭ dach i draŭlanyja pierakryćci. Paśla hetaha da spravy ŭzialisia miascovyja žychary, jakija pačali mietadyčna raźbirać mury z tryvałaj darevalucyjnaj cehły dla svaich haspadarčych patreb.
Padčas niadaŭniaj rasčystki ruinaŭ vyśvietliłasia, što budaŭniki ŭ XVIII-XIX stahodździach vykarystoŭvali dla vonkavych ścien jakasnuju tryvałuju cehłu, a voś unutranyja ścieny dziela ekanomii vykładvali z tannaj niedapalenaj cehły. Zastaŭšysia biez dachu, pad uździejańniem daždžoŭ i śniehu hetaja ekanomija vylezła bokam — ścieny pačali litaralna pieratvaracca ŭ hlinu. Rabočyja pastaralisia adabrać i adsartavać jakasnuju cehłu z razabranych frahmientaŭ, kab vykarystać jaje ŭ dalejšych rabotach.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ
«Hałandski architektar», jaki adbudavaŭ Vostruju bramu i pastaviŭ sabie dom-krepaść u Hajciuniškach, akazaŭsia nijakim nie hałandcam. Ale jaho spadčyna zachaplaje1010
Kamientary