«Strelba kali i strelić, to naŭrad ci kulamiotnaj čarhoj». Maksim Znak acaniŭ realnaść pahroz biełaruskaj prapahandy pazbavić hramadzianstva palitemihrantaŭ

«Pazbaŭlajučy hramadzianstva, režym hublaje peŭnyja miechanizmy kantrolu»

— Ci dajuć abnoŭleny zakon «Ab hramadzianstvie» i Kryminalny kodeks pravavuju asnovu, kab pazbavić hramadzianstva pa naradžeńni?

— Kali adkinuć jurydyčnyja niuansy, zabyć pra normy Kanstytucyi i hladzieć vyklučna na praktyčnuju mahčymaść pryznańnia biełaruskimi ŭładami niejkaj asoby niehramadzianinam, to z punktu hledžańnia śpiecyjalnaha biełaruskaha zakanadaŭstva asnova jość. Novyja praviły praduhledžany častkaj treciaj artykuła 19 Zakona «Ab hramadzianstvie». Jana dziejničaje ŭžo bolš za try hady, z 11 lipienia 2023 hoda, i zakranaje tych, chto staŭ hramadzianinam pa naradžeńni.

Kab zakon spracavaŭ, pavinny adnačasova syścisia čatyry ŭmovy. Pieršaja: čałavieku bolš za 18 hadoŭ. Druhaja: jość prysud biełaruskaha suda, jaki ŭstupiŭ u siłu (najchutčej, zavočny, tak zvanaja «śpiecvytvorčaść»). Treciaja: prysud vyniesieny pa adnym z artykułaŭ Kryminalnaha kodeksa z admysłovaha śpisu. Čaćviortaja: čałaviek znachodzicca za miažoj.

Varta zazirnuć u śpis kryminalnych artykułaŭ. Tam jość hienacyd, teraryzm i dziaržaŭnaja zdrada, ale pobač ź imi raspalvańnie sacyjalnaj varožaści (art. 130 KK), zakliki da sankcyj (art. 361 KK), sadziejničańnie ekstremisckaj dziejnaści (art. 361 KK) i navat paklop na prezidenta (č. 2 art. 367 KK).

Heta značyć, što na papiery hramadzianstva možna stracić za kamientar, danat ci žart. Pryčym zakon nie nadaje značeńnia ni formie dziejańnia, ni tamu, dzie jano było ŭčyniena.

Litaralnaje pračytańnie zakona daje zrazumieć, što norma raźličanaja na tych, chto znachodzicca za miažoj i ŭ adnosinach da kaho viadziecca kryminalnaja sprava. Ale ŭłaścivaja pravaprymianialnikam jurydyčnaja hnutkaść dazvalaje tłumačyć normu pra znachodžańnie za miažoj i šyrej.

Tearetyčna praces straty hramadzianstva mohuć pačać i ŭ adnosinach da tych, chto byŭ asudžany pa admysłovym artykule (navat adbyŭšy termin), albo na momant pačatku pracesu znachodziŭsia za miažoj (navat u kamandziroŭcy).

Z adnaho boku, naŭrad ci takaja ryzyka vysokaja, bo, pazbaŭlajučy hramadzianstva, režym hublaje peŭnyja miechanizmy kantrolu i da taho ž spraščaje atrymańnie mižnarodnych dakumientaŭ. Ź inšaha boku, iracyjanalnyja ŭčynki my nazirali šmatrazova, dy i farmuloŭku normy pry nieabchodnaści možna źmianić.

«Viarnuć hramadzianstva vielmi składana»

— Jak heta moža vyhladać farmalna?

— Sama pracedura straty hramadzianstva vyhladaje tak. Milicyja rychtuje materyjały i nakiroŭvaje ich prezidentu. Na razhlad jość da šaści miesiacaŭ. Rašeńnie prymaje asabista prezident svaim ukazam (heta paŭnamoctva zamacavana i ŭ art. 84 Kanstytucyi). Hramadzianstva spyniajecca ŭ dzień, kali ŭkaz ustupaje ŭ siłu. Tearetyčna ŭkaz možna abskardzić u Viarchoŭnym sudzie, ale davajcie budziem ščyrymi: naŭrad ci atrymajecca jaho admianić.

Pry hetym mižnarodna raspaŭsiudžanaja zaścierahalnaja norma, jakaja zabaraniaje pazbaŭlać hramadzianstva, kali ŭ čałavieka niama inšaha, u hetym vypadku naŭmysna adklučanaja (č. 2 art. 20 Zakona). Heta značyć, što zakon śviadoma dapuskaje, što čałaviek stanie asobaj biez hramadzianstva.

Viarnuć hramadzianstva vielmi składana. Pracedura adnaŭleńnia ŭ hramadzianstvie na hety vypadak nie raspaŭsiudžvajecca, a novuju zajavu na nabyćcio hramadzianstva ad takoha čałavieka navat nie prymuć da razhladu (art. 15¹ i 16 Zakona).

U aficyjnych krynicach hučali zajavy, što straty hramadzianstva možna paźbiehnuć, treba tolki «viarnucca i vykanać rašeńnie suda». Ale heta čarhovaja pazajurydyčnaja impravizacyja: nijakich vyklučeńniaŭ z pracedury pry viartańni nie praduhledžana. Vidać, majecca na ŭvazie, što ŭ takim vypadku adpaviedny ŭkaz moža nie prymacca. Choć, znoŭ ža, uličvajučy jurydyčnuju hnutkaść vykanaŭcaŭ, navat pry najaŭnaści ŭkaza jaho možna skasavać, niahledziačy na adsutnaść pravavoj pracedury.

«Zakon supiarečyć nie tolki Kanstytucyi, ale i samomu sabie»

— U staroj redakcyi Kanstytucyi było prapisana, što nichto nie moža być pazbaŭleny hramadzianstva, atrymanaha pa naradžeńni. Źmieny 2022 hoda hetuju normu skarektavali. Jak zakon suadnosicca ź dziejnaj Kanstytucyjaj?

— Tut treba adrazu ŭdakładnić. U staroj Kanstytucyi nie było słoŭ «pa naradžeńni». Tam prosta było napisana, što nikoha naohuł nielha pazbavić hramadzianstva (art. 10 Kanstytucyi). I voś što cikava: hetaja zabarona zastałasia ŭ Kanstytucyi i paśla 2022 hoda. Ničoha nie źmianiłasia, usio słova ŭ słova tak.

Źmianiłasia tolki adno słova ŭ apošniaj častcy artykuła 10. Raniej tam havaryłasia, što zakonam rehulujucca nabyćcio i «strata» hramadzianstva, ciapier — nabyćcio i «spynieńnie». Na pieršy pohlad, drabiaza, ale mienavita na hetym słovie trymajecca ŭsia kanstrukcyja.

Ułady kažuć: my nie pazbaŭlajem (heta zabaroniena), čałaviek stračvaje hramadzianstva.

Heta asablivaja pracedura spynieńnia hramadzianstva, urehulavanaja zakonam (spynieńnie mahčyma ŭ vyniku vychadu z hramadzianstva ci straty hramadzianstva). Pry hetym pazbaŭleńnia hramadzianstva zakonam nie praduhledžana. Bolš za toje, sam zakon siarod svaich pryncypaŭ paŭtaraje, što nikoha nielha pazbavić hramadzianstva, i abiacaje, što Biełaruś imkniecca paźbiahać vypadkaŭ biezhramadzianstva (art. 3 Zakona). Atrymlivajecca, što zakon supiarečyć nie tolki Kanstytucyi, ale i samomu sabie.

Adnak hetaja supiarečnaść nie biantežyć Kanstytucyjny sud. Zhodna z rašeńniem ad 1 śniežnia 2020 hoda, Kanstytucyjny sud z zakonam pahadziŭsia, zajaviŭšy, što toj adpaviadaje Kanstytucyi. Zroblena heta było ŭ paradku pracedury papiaredniaha kanstytucyjnaha kantrolu, jakaja sama pa sabie źjaŭlajecca jurydyčnym nonsensam: Kanstytucyjny sud razhladaje ŭsie zakony da ich pryniaćcia, stvarajučy kanflikt intaresaŭ, kali sprava budzie razhladacca paźniej, i robiačy praktyčna niemahčymaj źmienu svajho raniej vyniesienaha rašeńnia.

My nazirajem čarhovy jurydyčny truk, hulniu ŭ słovy. Kali dziaržava svaim ukazam, biez zhody čałavieka, za jaho ŭčynak adbiraje ŭ jaho hramadzianstva, heta i jość pazbaŭleńnie, jak jaho ni nazyvaj.

U Kanstytucyi dahetul śćviardžajecca, što jana maje vyšejšuju jurydyčnuju siłu, što akty, jakija joj supiarečać, siły nie majuć, što Biełaruś pryznaje pryjarytet ahulnapryznanych pryncypaŭ mižnarodnaha prava i što hramadzianin maje prava bieśpieraškodna viartacca ŭ krainu (art. 7, 8, 30 Kanstytucyi), ale jość niuansy.

Da taho ž, pazbaŭleńnie hramadzianstva — heta, pa sutnaści, sposab abyści hetaje prava: dziaržava nie moža zabaranić svajmu hramadzianinu viarnucca, tamu spačatku robić jaho «nie svaim». Choć z praktyčnaha punktu hledžańnia kryminalny pieraśled ci banalnaja admova va ŭjeździe pracujuć nie horš.

«Advolnaść vidavočnaja»

— Jakija mižnarodnyja normy parušaje novy zakon?

— U Biełarusi ciapier uvohule składanaja situacyja z pryznańniem i vykanańniem mižnarodnych normaŭ. Aficyjnyja krynicy zapeŭnivajuć, što ŭsie miery adpaviadajuć mižnarodnaj praktycy. Ale heta nie tak, asabliva kali ŭličvać sutnasnuju častku ŭviedzienych harantyj.

Pa-pieršaje, zhodna z Usieahulnaj dekłaracyjaj pravoŭ čałavieka kožny maje prava na hramadzianstva, i nichto nie moža być advolna jaho pazbaŭleny (art. 15). Pa-druhoje, Mižnarodny pakt ab hramadzianskich i palityčnych pravach zamacavaŭ, što nichto nie moža być advolna pazbaŭleny prava na ŭjezd u svaju ŭłasnuju krainu (č. 4 art. 12 Mižnarodnaha pakta ab hramadzianskich i palityčnych pravach ad 16 śniežnia 1966 hoda). Kali dvajnoha hramadzianstva niama, pazbaŭleńnie adzinaha najaŭnaha pazbaŭlaje čałavieka prava mieć hramadzianstva (i da taho ž vykarystoŭvajecca jak sposab abyści prava na ŭjezd u svaju krainu).

Iranična, što Kanviencyja SND ab pravach i asnoŭnych svabodach čałavieka, padpisanaja ŭ Minsku, dasłoŭna paŭtaraje Dekłaracyju (art. 24 Kanviencyi SND ad 26 maja 1995 h.). Ale, biezumoŭna, aficyjnyja asoby patłumačać, što «tut inšaje».

Jość i Kanviencyja AAN ab skaračeńni biezhramadzianstva. Jana prama zabaraniaje pazbaŭlać hramadzianstva, kali čałaviek zastajecca bieź jaho, zabaraniaje pazbaŭleńnie pa palityčnych matyvach i navat u vyklučnych vypadkach patrabuje spraviadlivaha razhladu ŭ niezaležnym sudzie (art. 8 i 9 Kanviencyi ab skaračeńni biezhramadzianstva ad 30 žniŭnia 1961 h.).

Biełaruś u hetaj kanviencyi nie ŭdzielničaje (choć źbirałasia dałučycca), ale faktyčna kanviencyja fiksuje standart, pa jakim siońnia aceńvajuć advolnaść. A advolnaść vidavočnaja, kali my havorym pra palityčnyja «złačynstvy», zavočny sud biez realnaj abarony, rašeńnie adnoj asoby i śviadomaje stvareńnie statusu ludziej biez hramadzianstva.

— Ci isnujuć u krainach ES abo ZŠA precedenty, kali čałavieka pazbaŭlali hramadzianstva, atrymanaha pa naradžeńni?

— U ZŠA hramadzianstva pa naradžeńni harantuje Kanstytucyja ( 14‑ia papraŭka da Kanstytucyi ZŠA, 1868 hod). Viarchoŭny sud pa spravie Afroyim v. Rusk vyrašyŭ, što Kanhres nie moža adabrać hramadzianstva biez zhody čałavieka. Adabrać možna tolki toje, što było atrymana padmanam pry naturalizacyi.

Biejs Afrojm, jaki naradziŭsia ŭ Polščy i staŭ hramadzianinam ZŠA, pierajechaŭ u Izrail i prahałasavaŭ tam na vybarach. Dziarždepartamient ZŠA admoviŭsia pradoŭžyć jamu pašpart, spasłaŭšysia na zakon, pavodle jakoha za heta možna stracić hramadzianstva.

U Hiermanii asnoŭny zakon prama zabaraniaje pazbaŭlać hramadzianstva i dazvalaje jaho stratu tolki tady, kali čałaviek nie zastajecca biez hramadzianstva (art. 16 Asnoŭnaha zakona FRH ad 23 maja 1949 hoda).

U Vialikabrytanii pazbaŭleńnie hramadzianstva mahčymaje, ale hramadzianin pa naradžeńni pry hetym nie moža stać apatrydam. U Francyi pazbaŭleńnie tyčycca tych, chto nabyŭ hramadzianstva, i znoŭ ža biez stvareńnia apatrydaŭ (art. 25 Hramadzianskaha kodeksa Francyi).

I ŭ Hiermanii, i ŭ šerahu krain Jeŭrasajuza (naprykład, u Danii, Bielhii, Niderłandach) u zakanadaŭstva ŭniesienyja normy, jakija dazvalajuć pazbaŭlać hramadzianstva (u tym liku atrymanaha pa naradžeńni) asob z dvajnym hramadzianstvam, kali jany asudžanyja za teraryzm (u niekatorych krainach i za inšyja złačynstvy), ale stvarać apatrydaŭ nielha.

«U adkaz moža być zapuščanaja pracedura ahulnaha pryznańnia alternatyŭnych dakumientaŭ»

— Kali Biełaruś u adnabakovym paradku pazbaŭlaje čałavieka hramadzianstva i anuluje pašpart, ci pryznajuć heta inšyja dziaržavy? Ci stanovicca čałaviek asobaj biez hramadzianstva ŭ vačach Polščy ci Litvy?

— Pa ahulnym pravile kožnaja dziaržava sama vyrašaje, chto jaje hramadzianin, a inšyja dziaržavy heta pryznajuć, kali heta adpaviadaje mižnarodnym normam.

Tearetyčna advolnaje pazbaŭleńnie možna i nie pryznavać, tym bolš što moža być nie pryznany ahułam aŭtarytet biełaruskich uładaŭ. Ale na praktycy dziaržavy chutčej za ŭsio buduć fiksavać fakt: Biełaruś hetaha čałavieka svaim nie ličyć.

A mižnarodnaje vyznačeńnie apatryda jakraz faktyčnaje: heta čałaviek, jakoha nivodnaja dziaržava nie ličyć svaim pavodle svajho zakona (p. 1 art. 1 Kanviencyi ab statusie apatrydaŭ ad 28 vieraśnia 1954 h.).

Tak što tak: u vačach Polščy, Litvy ci Hiermanii taki čałaviek, chutčej za ŭsio, stanie asobaj biez hramadzianstva.

Ale ŭ kožnaj krainy svaja situacyja i svajo rehulavańnie pryznańnia apatrydam, vydačy prajaznych dakumientaŭ i hetak dalej. Razhladać heta ciapier padrabiazna nie maje sensu, bo pahroza pazbaŭleńnia hramadzianstva naŭrad ci budzie realizavanaja masava. Naadvarot, kali hetaja norma pačnie vykarystoŭvacca, u adkaz moža być zapuščana pracedura ahulnaha pryznańnia alternatyŭnych dakumientaŭ (jak užo zdarałasia ŭ historyi).

«Možna adździalić «zabłudšych» ad «biehłych»

— Zakon dziejničaje z 2023 hoda, a prapahanda tolki ciapier pačała masava raskručvać temu. Z čym heta, na vašuju dumku, źviazana?

— Mnie zdajecca, što hety zakon z samaha pačatku byŭ instrumientam zapałochvańnia. Nastaŭ čas nahadać pra hetuju pahrozu.

Druhoje: na ideałahičnym froncie moža być peŭnaja źbiantežanaść na fonie vyzvaleńnia palitviaźniaŭ i pašyreńnia kantaktaŭ z Zachadam. I na hetym fonie treba pakazać svaim ža prychilnikam, što adlihi niama i što možna adździalić «zabłudšych», jakich možna viarnuć, ad «biehłych», jakich treba adrezać. Nazva filma, ź jakoha pačałasia novaja raskrutka temy pazbaŭleńnia hramadzianstva, «Vyhnanyja z raju», — heta pasłańnie nie stolki emihrantam, kolki tym, chto zastaŭsia: u vas raj, a tam vyhnańnie.

«Strelba daŭno ŭžo visić na ścianie, ale kali jana raptam i strelić, to heta naŭrad ci budzie kulamiotnaja čarha»

— Što pavinna adbycca, kab hety instrumient psichałahičnaha cisku pieratvaryŭsia ŭ realnuju masavuju praktyku?

— Nakolki mnie viadoma z adkrytych krynic, na pačatak kastryčnika 2026 hoda niama nivodnaha publična paćvierdžanaha vypadku, kali biełarusa pa naradžeńni pazbavili hramadzianstva mienavita pa novaj padstavie.

Pakul precedentu niama, heta pierš za ŭsio psichałahičnaja zbroja. Strelba daŭno ŭžo visić na ścianie, ale kali jana raptam i strelić, to heta naŭrad ci budzie kulamiotnaja čarha.

Režym nie vykarystoŭvaje hety miechanizm nie z-za spačuvańnia svaim apanientam, a z-za razumieńnia nastupstvaŭ takoj avantury. Pa-pieršaje, masavaje pazbaŭleńnie hramadzianstva i stvareńnie apatrydaŭ vykliča reakcyju mižnarodnaj supolnaści, i buduć pryniatyja zachady albo pa maksimalnym spraščeńni pracedur lehalizacyi, albo pa pryznańni biełaruskich dakumientaŭ (to-bok stanovišča pazbaŭlenych moža palepšycca). Navat biez pryniaćcia admysłovych mier fakt pazbaŭleńnia hramadzianstva stanie dastatkovym dokazam u spravach pa mižnarodnaj abaronie, a mahčyma, i pry razhladzie pytańniaŭ pra vydaču hramadzianstva.

Pa-druhoje, niehatyŭnaja reakcyja zamiežnych krain na novuju hibrydnuju ataku (na hety raz svaimi ŭłasnymi eks-hramadzianami) moža vyklikać novyja sankcyi i inšyja nastupstvy.

Pa-treciaje, pazbaŭlajučy hramadzianstva, režym hublaje častku represiŭnych mahčymaściaŭ i častku kantrolu, a heta režymu zaŭsiody nie padabajecca. Nie buduć dziejničać niekatoryja artykuły Kryminalnaha kodeksa (naprykład, zdrada dziaržavie), nie budzie niejkich abaviazkaŭ (naprykład, słužby ŭ vojsku), nielha budzie karystacca manapolijaj «rodnaj dziaržavy» i hetak dalej.

«Pazbaŭleńnie hramadzianstva samo pa sabie nie robić znachodžańnie za miažoj niezakonnym»

— Što rabić biełarusu, jakoha pazbavili hramadzianstva, kali ŭ jaho niama dazvołu na žycharstva ci inšaha hramadzianstva? Jak da takich ludziej staviacca mihracyjnyja słužby i što moža zdarycca, kali čałaviek daviedajecca pra heta niečakana, naprykład na pašpartnym kantroli?

— Pieršaje: nie panikavać, pakul nie źjaviacca precedenty. Druhoje: pazbaŭleńnie hramadzianstva samo pa sabie nie robić znachodžańnie za miažoj niezakonnym, kali ŭžo jość dakumienty dla pobytu. Kali ž dazvołu na žycharstva niama, možna adrazu źviartacca pa mižnarodnuju abaronu. Sam fakt pazbaŭleńnia hramadzianstva za palityčnuju pazicyju — heta mocny dokaz pieraśledu. Status uciekača daje i lehalnaść, i prajazny dakumient.

Što tyčycca niečakanaściaŭ na pašpartnym kantroli, to my viedajem, što biełaruskija pašparty časam anulujuć i biez pazbaŭleńnia hramadzianstva. Infarmacyja pra heta moža trapić u mižnarodnyja bazy niadziejnych dakumientaŭ, u tym liku ŭ bazu Interpoła. Pamiežnik budzie bačyć, što dakumient niadziejny, i budzie dziejničać adpaviedna. Zvyčajna, kali heta adbyłosia nie ŭ toj krainie, jakaja ciesna supracoŭničaje ź Minskam, ź situacyjaj raźbiarucca, ale na heta spatrebicca peŭny čas.

— Ci byŭ u śviecie taki masavy dośvied?

— Tak, i jon dobra viadomy. Samy blizki dla nas — saviecki. Dekretam 1921 hoda balšaviki pazbavili hramadzianstva emihrantaŭ, jakija nie viarnulisia. Miljony ludziej apynulisia biez dakumientaŭ, i ŭ adkaz Liha Nacyj uviała nansienaŭski pašpart, pieršy mižnarodny dakumient dla apatrydaŭ. Paraŭnańnie vielmi krasamoŭnaje: kali dziaržava admaŭlajecca ad svaich ludziej, śviet i sami ludzi stvarajuć im novy dakumient.

Druhi prykład — nacysckaja Hiermanija, jakaja spačatku pazbaŭlała hramadzianstva palityčnych praciŭnikaŭ pa imiannych śpisach, a ŭ 1941 hodzie — adnym aktam usich jaŭrejaŭ za miažoj.

Jašče adzin prykład, vielmi cikavy dla Biełarusi i najbolš śviežy, — Nikarahua. U lutym 2023 hoda režym Artehi vysłaŭ u ZŠA 222 palitviaźniaŭ i pazbaviŭ ich hramadzianstva, praź niekalki dzion — jašče 94 čałavieki. Adnačasova apielacyjny sud Manahua abviaściŭ ich «zdradnikami radzimy», pažyćciova pazbaviŭ prava zajmać dziaržaŭnyja pasady i pryniaŭ rašeńnie ab pazbaŭleńni ich nikarahuanskaha hramadzianstva.

Kab nadać hetamu vyhlad zakonnaści, Nacyjanalnaja asambleja Nikarahua ŭ ekstrannym paradku (litaralna za ličanyja hadziny) pryniała źmieny ŭ zakanadaŭstva. Adnak pry hetym uźnikła hrubaja kanstytucyjnaja supiarečnaść. Artykuł 20 Kanstytucyi Nikarahua na toj momant prama śćviardžaŭ: «Nivodzin hramadzianin [pa naradžeńni] nie moža być pazbaŭleny svajho hramadzianstva». Zamiest taho kab admianić hety artykuł (što patrabavała bolš składanaj pracedury i adkryta parušała b mižnarodnyja kanviencyi), deputaty pakinuli jaho, ale ekstranna ŭnieśli papraŭku ŭ susiedni artykuł 21, dadaŭšy pałažeńnie: «Zdradniki radzimy traciać status hramadzianina Nikarahua». Znajomaja jurydyčnaja technika.

Masava pazbaŭlali hramadzianstva taksama ŭ Bachrejnie, Mjanmie (etničnuju hrupu rachindža) i Daminikanskaj Respublicy.

«Dziaržava moža zabrać pašpart. Ale być biełarusam — heta nie nadpis u pašparcie»

— Kali ŭłady ŭsio ž pačnuć pazbaŭlać hramadzianstva biełarusaŭ za miažoj, u što heta vyljecca dla krainy ŭ doŭhaterminovaj pierśpiektyvie?

— Dla krainy, jak i inšyja dziejańni pa pazbaŭleńni ad svaich hramadzian, heta strata samaj aktyŭnaj častki nacyi, jaje hrošaj, viedaŭ, suviaziaŭ i zamacavańnie padziełu na «svaich» i «čužych» biełarusaŭ. Ale historyja daje i inšy ŭrok: takija ŭkazy amal zaŭsiody ŭ vyniku anulujucca. Naprykład, u 1968 hodzie Fiederalny kanstytucyjny sud Hiermanii pryznaŭ nacyscki ŭkaz ab masavym pazbaŭleńni hramadzianstva nikčemnym z samaha pačatku. U 1990 hodzie SSSR viarnuŭ hramadzianstva Alaksandru Sałžanicynu i inšym vyhnanym piśmieńnikam i dysidentam. Ukaz ab pazbaŭleńni hramadzianstva — heta, pa sutnaści, dakumient, u jakim dziaržava sama sabie pryznajecca, kaho jana baicca. Praz hady takija śpisy čytajucca jak śpisy honaru.

Praktyčnych pytańniaŭ, viadoma, moža ŭźniknuć šmat. Naprykład, pytańnie dla siemjaŭ. Dzieci ŭ hetym vypadku hramadzianstva nie stračvajuć (art. 23 Zakona). Heta značyć, što mohuć źjavicca siemji, dzie baćki «čužyja» dla toj dziaržavy, hramadzianami jakoj zastajucca ich dzieci.

Ale ŭ cełym u doŭhaterminovaj pierśpiektyvie farmalnaje pazbaŭleńnie hramadzianstva nie našmat horšaje za faktyčnaje vypichvańnie za miažu biez mahčymaści viarnucca na radzimu. Kiepskija nastupstvy ŭžo jość.

Što tyčycca biełaruskaj historyi, tut varta ŭzhadać paetku Łarysu Hienijuš. Paśla savieckich łahieraŭ jana admoviłasia prymać savieckaje hramadzianstva i da śmierci ŭ 1983 hodzie žyła ŭ Zelvie asobaj biez hramadzianstva. Dziaržava moža zabrać pašpart. Ale być biełarusam — heta nie nadpis u pašparcie.

• 10
• 0
• 0
• 2
• 0
• 1
• 0
• 0