«Не толькі ад грыпу або кавіду». Навукоўцы з ЗША распрацоўваюць універсальную вакцыну ад усіх тыпаў лёгачных інфекцый
Даследчыкі са Стэнфардскага ўніверсітэта ўжо выпрабавалі сваю «універсальную вакцыну» на жывёлах, але цяпер ім трэба будзе правесці тэсты з удзелам людзей.
Амерыканскія навукоўцы распрацоўваюць новую вакцыну ў форме назальнага спрэю, якая, магчыма, будзе здольная абараніць арганізм ад усіх відаў грыпу, прастуды, лёгачных бактэрыяльных інфекцый і нават некаторых відаў алергіі, піша Бі-бі-сі.
Яны кажуць, што ўжываюць радыкальна іншы падыход у параўнанні з традыцыйнымі вакцынамі, якія чалавецтва выкарыстоўвае ўжо больш за 200 гадоў.
Эксперты ў гэтай галіне лічаць вынікі даследавання сапраўды ўражлівымі, хоць праца ўсё яшчэ знаходзіцца на ранняй стадыі. Яны спадзяюцца, што вакцына можа стаць велізарным крокам наперад у барацьбе з захворваннямі.
Чым адрозніваецца новая вакцына ад старых і як яна дзейнічае?
Цяперашнія вакцыны «навучаюць» наша цела змагацца з адной канкрэтнай інфекцыяй. Так, прышчэпка ад адру абароніць толькі ад аднаго захворвання, як і прышчэпка ад ветранай воспы ці якога-небудзь іншага віруса.
Такім чынам імунізацыя працавала з моманту, калі ў канцы XVIII стагоддзя яе ўпершыню ўжыў брытанскі лекар Эдвард Джэнер.
Але падыход, апісаны аўтарамі ў часопісе Science, не прадугледжвае навучання імуннай сістэмы. Ён імітуе прынцыпы, па якіх імунныя клеткі абменьваюцца адна з адной інфармацыяй.
Вакцынацыя ажыццяўляецца пры дапамозе назальнага спрэю, у выніку дзеяння якога белыя крывяныя клеткі ў нашых лёгкіх (яны вядомыя як макрафагі) застаюцца ў стане гатоўнасці да актывізацыі. У выніку яны пачынаюць дзейнічаць незалежна ад таго, якая менавіта інфекцыя спрабуе прабрацца ў арганізм.
У ходзе эксперыментаў на жывёлах падобная прышчэпка дзейнічала прыкладна на працягу трох месяцаў.
Даследаванне паказала, што павышаная гатоўнасць макрафагаў дапамагала значна знізіць колькасць вірусаў, якія пранікалі праз лёгкія ў арганізм — іх фіксавалася ад ста да тысячы разоў менш.
Пры гэтым імунная сістэма аказвалася «цалкам гатовая маланкава адбіць напад» тых вірусаў, якім усё ж удавалася пранікнуць, кажа прафесар мікрабіялогіі і імуналогіі Балі Пулэндран са Стэнфардскага ўніверсітэта.
Даследчая група таксама ўстанавіла, што новая вакцына дапамагае абараніць ад двух разнавіднасцяў бактэрый, Staphylococcus aureus (залацісты стафілакок) і Acinetobacter baumannii, якія выклікаюць некалькі ўнутрыбальнічных захворванняў.
«Гэтая вакцына, якую мы называем універсальнай, прыводзіць да значна больш шырокага адказу арганізма і абараняе не толькі ад віруса грыпу, не толькі ад кавіду, не толькі ад прастуды, але практычна ад усіх вірусаў і многіх розных бактэрый, як мы высветлілі эксперыментальным шляхам, і нават ад алергій», — сказаў Пулэндран Бі-бі-сі.
Змены ў працы імуннай сістэмы таксама, па ўсёй бачнасці, прымушаюць яе менш рэагаваць на алергены, якія змяшчаюцца ў пыле і могуць выклікаць алергічную астму.
Якія пытанні пакуль застаюцца без адказу
«Гэта сапраўды шакуючае даследаванне», — кажа прафесар вакцыналогіі Даніэла Ферэйра з Оксфардскага ўніверсітэта (яна не брала ўдзелу ў работах навукоўцаў са Стэнфарда).
Паводле яе слоў, праца «можа змяніць прынцыпы, па якіх мы абараняем людзей ад прастудных захворванняў і іншых рэспіраторных інфекцый», калі вынікі будуць пацверджаны ў ходзе тэстаў з удзелам людзей. Паводле яе слоў, адна з пераваг даследавання заключаецца ў тым, што яго аўтары выразна апісалі, як менавіта працуе новая вакцына.
Ферэйра лічыць, што стэнфардскае даследаванне «можа стаць значным крокам наперад» і дазволіць абараніць людзей ад інфекцый.
Аднак ёсць яшчэ шмат пытанняў, на якія трэба будзе адказаць.
У ходзе эксперыментаў вакцына ўносілася ў арганізм пры дапамозе назальнага спрэю, аднак у выпадку людзей для гэтага, магчыма, давядзецца ўжываць небулайзеры (прылада для інгаляцыі), каб яна магла дасягнуць лёгкіх чалавека.
Пакуль невядома, ці адрэагуе на яе падобным чынам арганізм чалавека і наколькі доўга імунная сістэма будзе заставацца ў стане павышанай гатоўнасці. Імунныя сістэмы людзей і мышэй адрозніваюцца адна ад адной, у тым ліку і таму, што наш імунітэт фарміруецца ў выніку ўзаемадзеяння з інфекцыямі на працягу многіх дзесяцігоддзяў.
Цяпер даследчыкі спадзяюцца правесці тэсты, у ходзе якіх людзі будуць атрымліваць спачатку вакцыну, а затым вірус — каб праверыць, як на яго адрэагуе арганізм.
Не выключана таксама, што больш актыўная праца імуннай сістэмы, гэта значыць парушэнне яе звычайнага рэжыму працы, можа мець наступствы для людзей і выклікаць імуналагічныя парушэнні.
Прафесар малекулярнай вірусалогіі Джонатан Бол з Ліверпульскай школы трапічнай медыцыны лічыць працу безумоўна ўражлівай. Але пры гэтым ён папярэджвае: «Нам неабходна пераканацца, што знаходжанне арганізма ў «рэжыме павышанай гатоўнасці» не прывядзе да «агню па сваіх», калі гіперактыўная імунная сістэма выпадкова выклікае непажаданыя пабочныя эфекты».
Але амерыканскія даследчыкі не лічаць, што імунная сістэма павінна пастаянна заставацца ў стане павышанай гатоўнасці. Яны мяркуюць, што іх распрацоўка можа дапоўніць, а не замяніць вакцыны, якія існуюць цяпер.
На першых этапах пандэміі — як, напрыклад, у пачатку глабальнага распаўсюджвання кавіду ў 2020 годзе — універсальная вакцына дазваляла б выйграць час, пакуль распрацоўваецца спецыялізаваны сродак ад канкрэтнага захворвання.
«Гэта магло б знізіць смяротнасць, зрабіць захворванне менш цяжкім і, верагодна, стварыць імунную ўстойлівасць, здольнасць да хуткага выздараўлення. Вынікі былі б вельмі значнымі», — лічыць Пулэндран.
Ён апісвае яшчэ адзін варыянт прымянення такой вакцыны: у пачатку зімы, з распаўсюджваннем звычайных для гэтага часу года вірусаў, «можна ўявіць прымяненне такога сезоннага спрэю, які б ствараў пашыраны імунітэт».
Каментары