Himn vosieni: pieśnia «Lapisaŭ» na słovy Kupały
Lejtmatyvam letnich akcyj pratestu była pieśnia «Pieramien!» Viktara Coja. Zaraz jaje źmianiaje «Nie być skotam!» Siarhieja Michałka.
Pieśniu na słovy Janki Kupały «Lapis Trubiackoj» prezientavaŭ 10 vieraśnia ŭ picierskim kłubie «Kosmonavt». Tam hurt, zabaronieny ŭ Biełarusi, vystupaŭ z novaj prahramaj «Hraj».
Adna z vyznačalnych rysaŭ novaj prahramy «Lapisaŭ» z zahałoŭnaj biełaruskaj pieśniaj -mahutny pratestny zapał. Pierad scenaj i ŭ rukach muzykaŭ łunali bieł-čyrvona-biełyja ściahi. Pry kancy vystupu Michałok šmat razoŭ vyhuknuŭ «Žyvie Biełaruś!»
Pieśnia «Nie być skotam!» stała hvazdom kancerta.
Vierš «Chto ty hetki?», jaki śpiavali «Lapisy», Kupała napisaŭ u 1908-m, pierałomnym hodzie jaho bijahrafii. U toj hod paet, pakinuŭšy brovar u Jachimoŭščynie, pierajazdžaje ŭ Vilniu i pačynaje pracavać u haziecie «Naša Niva».
«Chto ty hetki» —
biełaruskaje pierastvareńnie kłasičnaha vierša polskaha paeta-niearamantyka Uładysłava Bełzy «Katechizis polskaha dziciaci»:
Kto ty jesteś?
Polak mały,
Jaki znak twój?
Orzeł biały…
U adroźnieńnie ad polskaha, napisanaha ŭ spakojnym 1900-m, biełaruski vierš — dla darosłych. I na pieršym miescy ŭ im nie nacyjanalnaje samavyznačeńnie, a patrabavańnie sacyjalnych pravoŭ, «ziamli i voli». Nie zabyvajmasia: tvor pisaŭsia pa śviežych śladach revalucyi 1905 hoda.
Navat słova «biełarus» nie vymaŭlajecca. Zamiest jaho Kupała ŭžyvaje zhładžanaje «tutejšy» — vyznačeńnie, jakoje paśla stanie admoŭna-paradyjnym. Ale ŭ 1908-m
Kupała, vidać, pastaviŭ na pieršaje miesca prahu nie nacyjanalnych, a bazavych čałaviečych pravoŭ biełarusaŭ.
Śviedčańniem nacyjanalnaj pazicyi ŭ pačatku XX stahodździa była sama mova vierša. Zrešty, jak i siońnia.
Chto ty hetki?
— Svoj, tutejšy.
Čaho chočaš?
— Doli lepšaj.
Jakoj doli?
— Chleba, soli.
A što bolej?
— Ziamli, voli.
Dzie radziŭsia?
— U svajoj vioscy.
Dzie chryściŭsia?
— Pry darožcy.
Čym aśvienčan?
— Kroŭju, potam.
Čym być chočaš?
— Nie być skotam.
Pieśnia «Lapisaŭ» —
maršavaja, nastupalnaja. Z žorstkim rytmam i himnavaj duchavoj siekcyjaj. Trochi nahadvaje pankaŭski «Manifiest» Michałka, tolki śpiavajecca, jak vidać na kancertnych zapisach, usurjoz.
Pieśnia dobra nadajecca dla hulni z załaj — kali śpiavak hukaje ŭ mikrafon pytańnie, a tysiačy słuchačoŭ ravuć adkaz. To nieŭzabavie armija fanataŭ «Lapisa» vyvučyć jašče adzin kłasičny vierš Kupały.
Kalehi pa cechu pa-roznamu aceńvajuć novy tvor «Lapisaŭ».
«Narod sam vybiraje svaje himny, i kali hetuju pieśniu tak nazyvajuć, značycca, u hetym jość sens, — kaža Lavon Volski. — Ja abjektyŭna nie mahu aceńvać tvorčaść Michałka — my ź im pryjacieli, adnak mnie padabajecca bolšaść taho, što jon robić. Ciapierašni farmat «Lapisaŭ» z zaklikami i manifiestami vielmi suhučny tvorčaści Kupały pačatku XX stahodździa, uvohule tvorčaść paetaŭ tych časoŭ vielmi blizkaja da našaj rečaisnaści».
A Alaksandr Pamidoraŭ nie bačyć u pieśni ničoha asablivaha: «Čamu vam tak karcić zajmacca stvareńniem himnaŭ? Nu, pieśnia na vierš Kupały. U «Pieśniaroŭ» byli pieśni na vieršy Kupały, u hurta Road Dogs jość pieśnia na vierš Kupały. Nu i što? Kali vy chočacie z «Lapisaŭ» himny rabić, dyk uzhadajcie, jak jany śpiavali «Łukašenka» na miełodyju «Buracina». A tut pieśnia i pieśnia».
«Ja doŭha nie moh padstupicca da hetaha vierša, bo tut u niekalkich radkach zakładzieny epas i historyja cełaha naroda, — adznačaŭ sam Siarhiej Michałok u rezkim intervju paśla kancerta. — Mianie ŭraziła, što vieršy, napisanyja mnoha hadoŭ tamu i złabadzionnyja na toj čas, sfakusavanyja na realnym žyćci, i siońnia hučać vielmi aktualna. Zabaŭna, što Kupała moža padkazać usim biełarusam, što rabić i jak žyć tut i ciapier — pryčym lepiej, čym lubyja pramovy sučasnych palitykaŭ. U jaho vieršach zakładzienaja niejkaja ahulnačałaviečaja kancepcyja, što vychodzić za ramki siońniašniaha dnia, tamu zaraz dla mianie «nie być skotam» — heta hałoŭny deviz».
I nie tolki dla jaho. Pratestny zapał novaj pieśni «Lapisaŭ» moža zrabić jaje himnam vosieni. Jak himnam letnich pratestaŭ była pieśnia «Pieramien!» Viktara Coja. Jana hučała z aŭtamahnitołaŭ padčas «Stop-bienzinu», a navat była niehałosna zabaronienaja na FM-stancyjach.
Kamientary