Jak karaleva hołych ziemlakopaŭ padtrymlivaje svaju kałoniju biaspłodnaj

Hołyja ziemlakopy — adny z samych dziŭnych mlekakormiačych na Ziamli. Adny ličać ich miłavidnymi, druhija — ledź nie samymi brydkimi žyviołami ŭ śviecie: u ich amal niama poŭści, marščynistaja skura i vialikija piarednija zuby, jakija tyrčać vonki. Jany žyvuć pad ziamloj, mohuć abychodzicca biez kisłarodu da 18 chvilin, amal nie adčuvajuć bolu, a ich hukavyja sihnały adroźnivajucca ad kałonii da kałonii — amal jak dyjalekty.

Nie mienš niezvyčajnyja i ich pavodziny. Hołyja ziemlakopy mohuć vykradać dzicianiat z susiednich kałonij i prymušać ich pracavać na siabie. Ale najbolš viadomyja jany svajoj nievierahodnaj praciahłaściu žyćcia. Asobnyja žyvioły dažyvajuć da 40 hadoŭ — prykładna ŭ dziesiać razoŭ daŭžej za inšych hryzunoŭ takoha pamieru. Pry hetym jany amal nie demanstrujuć prykmiet stareńnia, vielmi redka chvarejuć na rak i doŭha zachoŭvajuć narmalnyja razumovyja zdolnaści.

Ale dziŭnyja nie tolki ich fizijałahičnyja asablivaści. Ład žyćcia hołych ziemlakopaŭ bolš nahadvaje žyćcio murašak abo pčoł, čym inšych mlekakormiačych. U kałonii jość tolki adna samka, jakaja razmnažajecca, — karaleva. Usie astatnija samki zastajucca biaspłodnymi, pracujuć, kapajuć tuneli, abaraniajuć kałoniju i dahladajuć dzicianiat.

Dziesiacihodździami navukoŭcy nie mahli zrazumieć, jak karalevie ŭdajecca nie dapuskać taho, kab inšyja samki pačali razmnažacca. Viadoma było tolki toje, što paśla jaje śmierci abo źniknieńnia adrazu ŭspychvajuć žorstkija bojki pamiž samymi mocnymi samkami za prava zaniać jaje miesca.

Daśledavańnie, apublikavanaje ŭ časopisie Nature, prapanuje adkaz. Akazałasia, što klučavuju rolu adyhryvaje chimičnaje rečyva izaprapiłmirystat (IPM). Heta rečyva ŭ vielizarnych kolkaściach vypracoŭvajecca karalevami, ale amal adsutničaje ŭ zvyčajnych rabočych asobin. Cikava, što ludzi hety pach nie adčuvajuć (navukoŭcy pravieryli i heta), a samo rečyva časta vykarystoŭvajecca ŭ parfumieryi i kaśmietycy.

Daśledčyki praanalizavali sotni ŭzoraŭ pachaŭ ad 350 žyvioł i ich uvahu adrazu pryciahnuŭ izaprapiłmirystat. Jaho ŭzrovień byŭ maksimalnym mienavita tady, kali ŭ karalevy była avulacyja, što naŭprost źviazvała rečyva ź jaje repraduktyŭnym statusam.

U adroźnieńnie ad mnohich pachaŭ, jakija chutka vyvietryvajucca, IPM zdolny doŭha zachoŭvacca ŭ vilhotnych padziemnych tunelach. Pakolki karaleva patruluje svaje ŭładańni bolš aktyŭna za inšych, jana litaralna «dušyć» svaich paddanych chimičnaj despatyjaj, raspaŭsiudžvajučy złučeńnie pa ŭsioj sietcy łabiryntaŭ.

Dalejšyja ekśpierymienty pakazali, što daminantnyja samki (hałoŭnyja pretendentki na tron) aktyŭna paźbiahajuć miescaŭ, apracavanych IPM. MRT-skanavańnie mozhu paćvierdziła: pach aktyvuje niuchalnyja łancužki ŭ mozhu žyvioł. Ale samaje hałoŭnaje — pach źmianiaje harmanalny fon. U samak-rabočych, jakija padviarhalisia ŭździejańniu IPM, pavyšaŭsia ŭzrovień prałaktynu. U mlekakormiačych hety harmon zvyčajna adkazvaje za vypracoŭku małaka, ale ŭ vialikich dozach jon dušyć fiertylnaść, błakujučy sihnały repraduktyŭnych harmonaŭ.

Samy pierakanaŭčy ekśpierymient praviali paśla vydaleńnia karalevy z kałonii. Zvyčajna ŭ takoj situacyi ŭžo praz karotki čas pačynajecca baraćba za ŭładu. Ale kali daśledčyki štodnia raspylali ŭ tunelach izaprapiłmirystat, kałonija zastavałasia spakojnaj cełyja try miesiacy. Uzrovień prahiesteronu (harmonu razmnažeńnia) u samak zastavaŭsia nizkim, nichto nie zaciažaraŭ, i nijakich sutyčak za ŭładu nie adbyvałasia. Fizičnaja prysutnaść lidara była nieabaviazkovaj — pach idealna spraŭlaŭsia z rolaj nahladčyka.

Jak tolki raspyleńnie spynili, usio viarnułasia da zvyčajnaha scenaru: pamiž samkami ŭspychnuła ahresija, i pačałasia baraćba za novuju karalevu.

Adkryćcio śviedčyć, što hołyja ziemlakopy niezaležna vypracavali miechanizm, vielmi padobny da «fieramonaŭ karalevy», jakija daŭno viadomyja ŭ pčoł, murašak i termitaŭ. Heta jašče adzin prykład kanvierhientnaj evalucyi, kali vielmi roznyja vidy prychodziać da padobnych rašeńniaŭ adnoj i toj ža zadačy.

• 13
• 0
• 1
• 1
• 2
• 0
• 0
• 0