Kaleśnikava: Stratehija, jakaja była na praciahu šaści hadoŭ, vidavočna nie pracuje

Łaŭreatka premii Vacłava Havieła 2021 hoda Maryja Kaleśnikava 30 vieraśnia vystupiła ŭ Prazie na mižnarodnaj kanfierencyi ŭ honar łaŭreatki premii hetaha hoda — iranskaj pravaabaroncy Nasryn Satudzi. Kaleśnikava kazała, što Biełaruś užo daŭno źjaŭlajecca častkaj ahulnaj jeŭrapiejskaj kultury. Byłaja palitźniavolenaja ŭ svajoj pramovie zaklikała Jeŭropu nie dazvalać, kab na Biełaruś hladzieli tolki praz pryzmu stasunkaŭ z Rasijaj. Kaleśnikava raskazała, što kniha Vacłava Havieła «Siła biaśsilnych» dapamahała joj u turmie asensavać ułasny dośvied źniavoleńnia.

Pa zakančeńni vizitu ŭ Prahu byłaja palitźniavolenaja dała intervju «Radyjo Svaboda».

«Niemahčymaje mahčyma, heta tolki pytańnie mety, namahańniaŭ i palityčnaj voli»

— Prezident ZŠA Donald Tramp vyłučyŭ Džona Koŭła na pasadu śpiecyjalnaha pasłańnika ŭ spravach zakładnikaŭ u ranhu i statusie ambasadara. Jaho kandydaturu maje razhledzieć Sienat. 22 vieraśnia ŭ intervju telekanału «Dožd́» Koŭł havaryŭ pra heta jak pra mahčymuju pracu nad vyzvaleńniem rasijskich palitviaźniaŭ i ŭkrainskich pałonnych. Pavodle Džona Koŭła, śpis rasijskich palitviaźniaŭ u jaho ŭžo jość. Što heta moža značyć dla biełaruskich palitviaźniaŭ?

— Ja ŭpeŭnienaja, što toj trek, jaki pačaŭsia pa vyzvaleńni biełaruskich palitviaźniaŭ, budzie praciahnuty. I pra heta nieadnarazova zajaŭlaŭ sam Džon Koŭł. Tamu my, viadoma ž, usie čakajem praciahu pracesu vyzvaleńnia ludziej. Ź inšaha boku, vielmi važna razumieć, što palitviaźni ciapier jość u mnohich krainach, i ich taksama treba ratavać. Heta, pierš za ŭsio, nie statystyka, a žyvyja ludzi. I tamu, viadoma ž, čym bolš ludziej, jakija prahnuć pieramien u svaich krainach, imknucca da svabody i demakratyi, buduć na voli, tym lepš dla ŭsich nas.

— Mahčyma, Džonu Koŭłu prosta fizična moža nie chapić času, kali jon pačnie zajmacca rasijskimi palitviaźniami, ukrainskimi vajennapałonnymi, vyzvaleńniem biełaruskich palitviaźniaŭ? Ci chopić u jaho času na praciah pieramoŭ ź Biełaruśsiu?

— Ja b nie stała dumać u takim klučy. Mnie zdajecca, što tyja damoŭlenaści, jakija ŭžo jość, jany buduć ažyćcioŭlenyja, kali my havorym pra Biełaruś. I ja dumaju, što jon jakraz vydatna ŭśviedamlaje toje, što jon moža rabić i na što ŭ jaho chopić sił. I kali jon pra heta zajaŭlaje, značyć, jon vydatna razumieje, što heta mahčyma.

«Dypłamatyja patrebnaja, kali jość kanflikty»

— Vas uznaharodzili premijaj Vacłava Havieła ŭ 2021 hodzie, kali vy byli za kratami. I apošni viadomy list Havieła ŭ śniežni 2011 hoda byŭ adrasavany biełaruskim palitviaźniam. Ci jość, pavodle vas, ciapier u Jeŭropie, u śviecie postaci, padobnyja da Vacłava Havieła, dla jakich pravy čałavieka byli vielmi važnyja, dla jakich Biełaruś była vielmi važnaja?

— Kali my havorym pra palitźniavolenych u Biełarusi, viadoma ž, my adčuvajem padtrymku vialikaj kolkaści ludziej, vielmi viadomych ludziej, i ŭ tym liku arhanizacyj. I sama premija Vacłava Havieła — heta taksama prykład i znak salidarnaści i padtrymki biełaruskich palitviaźniaŭ. Ja nahadaju, što pieršym jaje atrymaŭ u 2013 hodzie Aleś Bialacki. A ŭ 2021 hodzie — ja. I dla mianie heta vialiki honar.

Mahčyma, kali my havorym pra Jeŭropu, to Jeŭropa vykarystoŭvaje nie ŭsie instrumienty dla taho, kab možna było vyzvalać palitviaźniaŭ i ŭ cełym źnižać uzrovień represij u Biełarusi. Ale ja ŭpeŭnienaja, što heta budzie mianiacca. My ŭžo bačym pieršyja kroki dziela hetaha. My bačym sustreču Sikorskaha i ministra zamiežnych spraŭ Biełarusi ŭ Ńju-Jorku. My bačym, što baki pryjšli da zhody ŭ adkryćci novaha budynka polskaj ambasady ŭ Biełarusi. Heta vydatny znak.

Andrej Pačobut, jaki zmoh pryjechać u Biełaruś i viarnucca, — heta taksama śviedčańnie taho, što kroki robiacca. Mahčyma, nie tak chutka, jak nam by chaciełasia. Ale ja ŭpeŭnienaja, što heta pytańnie času, i, viadoma ž, my pavinny prykładać usie namahańni, kab spryjać vyzvaleńniu ludziej i źmienie situacyi ŭ cełym. I heta jakraz tyja kroki i jakraz toje, što dapamoža nam dasiahnuć hetaj mety.

— Kaho b vy mahli nazvać, havoračy pra postać, roŭnuju ci blizkuju da Vacłava Havieła?

— Mnie składana zaraz kahości nazvać. Ale, viadoma ž, Džona Koŭła zaraz usie nazyvajuć ratavalnikam biełarusaŭ, tamu što tak jano, ułasna kažučy, i jość. Ale ja taksama chaču padkreślić, što, razmaŭlajučy, sustrakajučysia ź vialikaj kolkaściu palitykaŭ i dypłamataŭ u Jeŭropie, ja taksama adčuvaju hetuju padtrymku, hetuju turbotu za našu krainu.

Prosta nie zaŭsiody jość mahčymaść niejak praktyčna źmianić situacyju ci dapamahčy, ale ja adčuvaju pieražyvańni za biełarusaŭ. I heta taksama vielmi važna. Heta svajho rodu salidarnaść, jakaja nam taksama daje siły i padtrymku, i heta vielmi važna.

«Nivodnaha dnia nie prachodzić, kab ja nie dumała pra ludziej, jakija tam»

— Budzie chutka dziesiać miesiacaŭ ad vašaha vyzvaleńnia. Jak vy ciapier bačycie svaju rolu, svaju misiju ŭ spravie vyzvaleńnia palitviaźniaŭ, spynieńnia represij? Jak vy bačycie sam hety praces, što na jaho moža paŭpłyvać?

— Nie prachodzić nivodnaha dnia, kab ja nie dumała pra blizkich mnie ludziej, jakija tam znachodziacca. Heta Eduard Babaryka i naša kamanda. Heta vydatnyja žančyny, ź jakimi ja paznajomiłasia za kratami, za jakich ja pieražyvaju, tamu što ŭ mnohich ź ich jość prablemy sa zdaroŭjem. I heta pytańnie čałaviečaha žyćcia taksama. Heta rečy, jakija mianie chvalujuć. Kožny dzień ja sprabuju zrabić niešta, što nabliziła b dzień vyzvaleńnia. Viadoma ž, my danosim svaju pazicyju, i mnie taksama vielmi važna na lubych placoŭkach, dzie ja vystupaju, heta ahučvać.

I ja zaŭsiody pryvodžu taki prykład. Kali maja siastra Taćciana Chomič upieršyniu zahavaryła pra toje, što kab vyzvalać ludziej, treba pačynać dyjałoh, treba pačynać razmaŭlać, to tady nichto nie vieryŭ, što ja budu vyzvalenaja. Kazali, što heta niemahčyma, što mianie nikoli nie vypuściać. Ale niemahčymaje mahčyma. Heta tolki pytańnie mety, namahańniaŭ i palityčnaj voli ŭ hetym kantekście. I, viadoma ž, ciapier my viedajem, što jość hety dośvied, my viedajem, što niemahčymaje mahčyma. I, viadoma ž, my nabližajem voś hety cud vyzvaleńnia dla ŭsich biełarusaŭ.

«Biełaruś u kantekście jeŭrapiejskaj i transatłantyčnaj biaśpieki»

— Raskažycie pra vašu pracu ŭ ramkach stypiendyi Kissinger Fellowship Instytuta Makkiejna na 2026—2027 hady?

— Heta stypiendyja, heta prahrama. Temu prahramy my sami vybrali i nad joj pracujem. Heta «Biełaruś u kantekście jeŭrapiejskaj i transatłantyčnaj biaśpieki». U ramkach hetaj prahramy buduć praviedzienyja dva mierapryjemstvy — u Bierlinie i Vašynhtonie — z pryciahnieńniem palitykaŭ, dypłamataŭ, ekśpiertaŭ i analitykaŭ dla abmierkavańnia hetaj temy i vypracoŭki peŭnaj stratehii, kab razumieć, jak dalej dziejničać, jakija mohuć być varyjanty ŭ dačynieńni da Biełarusi, tamu što situacyja vielmi ciažkaja.

Kali my havorym pra zakančeńnie vajny i doŭhaterminovyja harantyi biaśpieki dla Ukrainy, to, kaniešnie ž, budzie abmiarkoŭvacca i Biełaruś. I nam vielmi važna, kab Biełaruś u pieršuju čarhu zachavała suvierenitet i niezaležnaść. I na siońniašni momant hetaje pytańnie vielmi vostra staić, asabliva ŭ kantekście vajny i niebiaśpiečnaha susieda, jaki znachodzicca pobač z nami.

«Šeść hadoŭ stratehija nie pracavała»

— Jość roznyja padychody da palityki sankcyj u dačynieńni da Biełarusi. Kali my z vami havaryli pierad intervju, vy zhadali, što vaš padychod, źviazany ź pieramovami z uładami Biełarusi, padtrymlivaje nasamreč bolšaść. Mahli b patłumačyć?

— Ja ŭpeŭnienaja, što niama takich biełarusaŭ, jakija b nie chacieli, kab palityčnyja źniavolenyja vyjšli z turmaŭ. Stratehija, jakaja była na praciahu šaści hadoŭ, vidavočna nie pracuje. Pry hetaj stratehii nivodzin palityčny źniavoleny nie byŭ vyzvaleny. Ich pačali vyzvalać tolki tady, kali pačalisia pramyja pieramovy dypłamataŭ pamiž saboj i na bolš vysokim uzroŭni. Heta vidavočna paćviardžaje toj fakt, što mienavita takaja stratehija pracuje i što dziakujučy hetamu ludzi mohuć być vyzvalenyja.

I naohuł luby dyjałoh i dypłamatyja — heta mahčymaść upłyvać na situacyju.

Ja ŭpeŭnienaja, što dypłamatyja nie patrebnaja tady, kali my siabrujem adzin z adnym, tamu što nam nie treba nikomu ničoha dakazvać i nikoha ni ŭ čym pierakonvać. Dypłamatyja patrebnaja i pavinna być vykarystanaja, kali jość kanflikty, kali jość roznahałośsi, kali vielmi šmat barjeraŭ. I voś jakraz dypłamatyja — heta toje, što dapamahaje ŭstalavać niejkija praviły ŭ adnosinach i źmianiać situacyju, jakaja jość. I ŭ našym vypadku my bačym, što heta pracuje. Heta zajmaje vielmi šmat času i namahańniaŭ.

Ale voś ja zaraz znachodžusia tut z vami mienavita tamu, što była prymienienaja palityčnaja vola, dasiahnutaja meta, i bolš za 500 čałaviek byli vyzvalenyja. I ja ŭpeŭnienaja, što ludziej, jakija padtrymlivajuć vyzvaleńnie palityčnych źniavolenych, nie prosta bolšaść. Mnie składana sabie ŭjavić, chto moža być suprać u hetym vypadku.

«Ja siabie nie nazyvaju byłoj palitźniavolenaj»

— U intervju Dudziu vy nazvali siabie palityčnaj aktyvistkaj, a nie palitykam, jaki imkniecca da ŭłady. Jak vy vyznačajecie svaju pazicyju, svoj status ciapier? Ci dastatkova prosta — Maryja Kaleśnikava, byłaja palitźniavolenaja?

— Ja siabie nie nazyvaju byłoj palitźniavolenaj, tamu što heta nie źjaŭlajecca častkaj majoj identyfikacyi. Jakraz majo žyćcio i maja tvorčaść — jany byli da 2020 hoda. Ja zastavałasia saboj da vyzvaleńnia, uvieś čas u turmie. Ja sabie nie zdradžvała. I paśla vyzvaleńnia, to-bok u 2026 hodzie, ja zastajusia taksama Maryjaj Kaleśnikavaj, u jakoj žyćcio nasyčanaje ŭražańniami, stasunkami ź ludźmi z usiaho śvietu, ź ludźmi mastactva, intelektuałami, palitykami, dypłamatami, navukoŭcami. I heta taksama častka majho žyćcia, jakaja ŭ mianie była da hetaha i budzie paśla hetaha.

• 11
• 6
• 0
• 30
• 1
• 0
• 0
• 1