Znajšlisia fondy pinskaj biblijateki ordena francyskancaŭ. Jany ŭ Sankt-Pieciarburhu

Hetaj vosieńniu mnie ŭdałosia paznajomicca z naščadkam Fieliksa Janieviča (1762—1848) — znakamitaha kampazitara z VKŁ, jaki emihravaŭ u Anhliju i zrabiŭ tam paśpiachovuju karjeru. Džozi Dziksan, jaho praŭnučka ŭ čaćviortym pakaleńni, pakazała mnie katałoh z fotazdymkami rečaŭ Janieviča i raskazała pra papularyzacyju jaho tvorčaści.

Na adnym z fotazdymkaŭ ja ŭbačyŭ adbitak Pro Lithuania. Ja pasprabavaŭ raskazać Džozi pra lićvinaŭ i biełarusaŭ, ale słovy nibyta sychodzili ŭ pusteču: Fieliks — polski kampazitar.

Heta absalutna zvyčajnaja situacyja. Naprykład, svajaki lićvina Napaleona Ordy spakojna pieradali jaho rečy ŭ Nacyjanalny muziej u Krakavie. Taki ž los napatkaŭ kalekcyju Tyškievičaŭ z Łahojska: artefakty byli adpraŭlenyja ŭ Varšavu i pieradadzienyja ŭ dar Tavarystvu achovy histaryčnych pomnikaŭ.

Fondy pinskaj biblijateki francyskanskaha klaštara nie zastalisia ŭ Biełarusi ź inšaj pryčyny. Adna sprava, kali dzieci addajuć kalekcyju svaich baćkoŭ, i zusim inšaja — kali našy kaštoŭnaści prosta vyvoziać niezakonna.

Biblijateka-archiŭ pry klaštary francyskancaŭ u Pinsku — adna z samych staražytnych na terytoryi Biełarusi. Pieršyja źviestki pra jaje datujucca 1648 hodam, a dakumienty, jakija tam zachoŭvalisia, tyčylisia historyi Pinskaha kniastva i VKŁ ad XIV stahodździa. U 1925—1932 hadach biblijatekaj-archivam apiekavaŭsia biskup Zyhmunt Łazinski.

Toje, što adbyłosia z histaryčna-kulturnymi kaštoŭnaściami ŭ 1939—1941 hadach, prajaśniaje historyk Raisa Zianiuk. Z apublikavanaj spravy «Pierapiska ab biblijatecy Pinskaj sieminaryi, luty-maj 1941 hoda» vynikaje, što biblijateka była vyvieziena ŭ Maskvu ŭ Centralny antyrelihijny muziej (CAM) biez sankcyi CK KP(b)B ci SNK BSSR.

U 1940 hodzie nad sistematyzacyjaj fondaŭ pracavaŭ Julius Marholin. Jon paćviardžaje, što jany čakali mienavita kamisiju ź Minska, a nie z Maskvy.

«U Pinsku znachodziłasia adno z samych redkich knihaschoviščaŭ Zachodniaj Biełarusi. Miascovaje nasielnictva navat nie padazravała pra heta… U ścienach Duchoŭnaj sieminaryi pry kaściole ramanska-polskaha stylu kanca XV stahodździa, akružanym masiŭnym mocnym muram, nazapasiłasia da 50 000 staradaŭnich i novych knih», — pisaŭ Marholin.

U 1941 hodzie Antyrelihijny muziej u Maskvie adkazaŭ biełaruskim uładam:

«C.A.M. zhodna z ukazańniami t. Jarasłaŭskaha dakładna vykanaje svajo abaviazacielstva i ŭsie knihi, jakija majuć značeńnie dla Biełarusi, viernie nazad».

Ale hetaha nie adbyłosia. Chutka pačałasia vajna, a ŭ 1947 hodzie muziej rasfarmavali.

Nieskładana było vyjavić, što fondy Antyrelihijnaha muzieja byli pieraviezienyja ŭ Dziaržaŭny muziej historyi relihii (DMHR, Sankt-Pieciarburh).

Pieršaja prykmieta taho, što mienavita tam zachoŭvajucca pinskija fondy, źjaviłasia ŭ 2022 hodzie [publikacyja rasijskich daśledčyc Aleny Kraŭcovaj i Julii Rohavaj «Pierhamiennyje hramoty XVI—XVIII vv. iz archiva pinskoho monastyria franciskanciev v sobranii Hosudarstviennoho muzieja istorii rielihii»]. Tady stała viadoma pra 10 dakumientaŭ, jakija pachodziać ź Pinska i znachodziacca ŭ DMHR. Siarod ich:

• dakumienty Jazafata Parysoviča, dziakujučy jakomu ŭ 1730 hodzie byŭ pabudavany muravany pinski kaścioł Uniebaŭziaćcia Najśviaciejšaj Panny Maryi;
• hramata karalevy Bony ad 1556 hoda na starabiełaruskaj movie;
• dźvie kanfirmacyjnyja hramaty karala Uładzisłava IV;
• papskaja buła Klimienta XI.

Zastavałasia tolki atrymać paćviardžeńnie ad kiraŭnictva muzieja. Ja źviarnuŭsia da dyrekcyi jak daśledčyk i čalec Mižnarodnaj rady muziejaŭ (ICOM) z prośbaj paćvierdzić najaŭnaść kalekcyi i aličbavać jaje. Zrazumieła, što pytańniem viartańnia takich kaštoŭnaściaŭ pavinna zajmacca dziaržava.

Na praciahu studzienia ja atrymaŭ listy ad zachavalnika kalekcyi redkich knih. Sapraŭdy, značnaja častka knih i rukapisaŭ z našaj pinskaj biblijateki znachodzicca ŭ ich, ale jany raskidanyja pa roznych fondach i nie vyłučany ŭ asobnuju kalekcyju (joju nichto nikoli nie zajmaŭsia!).

Tolki ŭ adździele redkaj knihi papiarednie było znojdziena 10 vydańniaŭ, śpis jakich ja atrymaŭ. Siarod ich: «Kazańni ab časie i śviatych» Biertrana de Ła Tura (1501), «Dumki pra srodki sapraŭdnaha kiravańnia, suprać Nikoła Makijavieli» Žancije Inasana (1578), «Vierhilij navyvarat» Pola Skarona (1752).

Pavialičyć

Jak mnie paviedamili, u inšych adździełach ličby značna bolšyja: u adździele rukapisaŭ bolš za 50 ekzemplaraŭ pachodziać ź Pinska, a navukovaja biblijateka jašče nie vyznačyłasia ź finalnaj kolkaściu. Fondy adkrytyja dla daśledavańnia i častkovaj aličboŭki na miescy.

Takim čynam, na siońnia my viedajem, dzie znachodzicca značnaja častka Pinskaj biblijateki francyskancaŭ — naša historyka-kulturnaja kaštoŭnaść, jakuju, spadziajusia, u spryjalny čas my zmožam viarnuć u Biełaruś. 

• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 1
• 0
• 0