Kuzurki — pažyŭnaja i ekałahičnaja ježa. Čamu ž ludzi nie chočuć ich jeści?
Ad prateinavaha papkorna Kim Kardašjan da trendaŭ u TikTok ź ciortym tvarahom i kurynymi smuzi — ludzi iduć na krajnaści, kab spažyvać bolš białku. Jak pakazaŭ analiz Bi-bi-si, u śviecie cikavaść da pošukavaha zapytu «białok» (protein) za apošniaje dziesiacihodździe vyrasła na 213%. Sa źviestak Google, u 2025 hodzie jon dasiahnuŭ histaryčnaha maksimumu. Ale adna krynica białku zastajecca amal całkam pa-za zachodniaj dyjetaj: kuzurki, piša Bi-bi-si.
Kaziurki źjaŭlajucca pažyŭnaj krynicaj białku i bazavaj ježaj u mnohich rehijonach śvietu ŭ Afrycy, Azii, Łacinskaj Amierycy i Akijanii. Dyk što ž pieraškadžaje astatniamu śvietu jeści nasiakomych?
Dla mnohich sama dumka pra heta vyklikaje ahidu. Niekatoryja jadomyja kuzurki ŭžo atrymali dazvoł na prodaž ad Jeŭrapiejskaha orhana biaśpieki charčovych praduktaŭ, adnak, pavodle spravazdačy Jeŭrapiejskaj arhanizacyi spažyŭcoŭ za 2020 hod, tolki kožny dziasiaty jeŭrapiejec pahadziŭsia b zamianić miasa kuzurkami.
Siarod spažyŭcoŭ u Zachodniaj Jeŭropie hałoŭnaj pryčynaj paźbiahańnia nasiakomych nazyvajuć ahidu — naroŭni z kulturnymi normami, charčovaj nieafobijaj i aściarohami z nahody biaśpieki.
Ekśpierty kažuć, što kali žychary ZŠA i Jeŭropy zmohuć pieraadoleć ahidu, to jadomyja kuzurki mohuć revalucyjanizavać charčovyja sistemy i stać častkaj klimatyčna družalubnaha vyrašeńnia prablemy suśvietnaha hoładu.
Sa źviestak Suśvietnaj arhanizacyi achovy zdaroŭja (SAAZ), kala 2,33 miljarda čałaviek sutykajucca ź niedachopam charčavańnia. Kuzurki mohuć dapamahčy vyrašyć hetuju prablemu. Jany nasyčanyja pažyŭnymi rečyvami i patrabujuć mienš resursaŭ, čym tradycyjnaja žyviołahadoŭla, tamu źjaŭlajucca ekałahičnaj alternatyvaj miasu.
«Kali vy pahladzicie na białok u raźliku na kiłahram, kuzurki buduć vielmi ekałahična ŭstojlivymi», — kaža Džesika Fanzo, dyrektarka Inicyjatyvy Food for Humanity pry Kałumbijskim univiersitecie ŭ Ńju-Jorku.
Jany patrabujuć mienš enierhii i resursaŭ, takich jak ziamla, vada i korm, čym jałavičyna ci ptuška, dadaje Fanzo.
Voźmiem, da prykładu, stejk. Jałavičyna źjaŭlajecca značnaj krynicaj vykidaŭ parnikovych hazaŭ, siarod inšaha mietanu — mahutnaha parnikovaha hazu karotkačasovaha dziejańnia, jaki na praciahu 20‑hadovaha pieryjadu prykładna ŭ 80 razoŭ bolš škodny za vuhlakisły haz (CO2). Žyviołahadoŭla taksama źjaŭlajecca asnoŭnym faktaram trapičnaha vysiakańnia lasoŭ i spažyvaje značnyja abjomy vady.
Jadomyja kuzurki majuć značna bolš nizki vuhlarodny śled, čym takija žyvioły, jak karovy abo aviečki.
Ale ahida — nadzvyčaj mocnaja emocyja. Jana evalucyjanavała jak miechanizm vyžyvańnia — instynktyŭny sihnał tryvohi da patencyjnaj pahrozy. Heta i nabytaja reakcyja, sfarmavanaja kulturnymi normami. Kali instynkt i vychavańnie dziejničajuć razam, pieraadoleć niepryniaćcie stanovicca składana.
«Reakcyja ahidy vielmi mocnaja», — kaža Devid Pisara, prafiesar psichałohii Karnelskaha ŭniviersiteta ŭ Ńju-Jorku.
Jaho daśledavańni śviedčać, što adčuvalnaść da ahidy ŭpłyvaje na maralnyja mierkavańni.
«Ahida ščylna źviazanaja z našym ujaŭleńniem pra čyściniu», — kaža Pisara, vyniki daśledavańniaŭ jakoha pakazvajuć, što ludzi z bolš vysokaj adčuvalnaściu da ahidy čaściej prytrymlivajucca tradycyjnych pohladaŭ.
«Isnuje ahulnaja naściarožanaść da navizny, jakaja zvyčajna kareluje z kansiervatyŭnymi ŭstanoŭkami», — tłumačyć jon.
«U niejki momant u budučyni my budziem spažyvać bolš kuzurak, — kaža Pisara. — Pytańnie ŭ tym, jak nam da hetaha dajści?»
Džesika Fanzo adznačaje, što charčovyja normy advolnyja.
«Jajki davoli dziŭnaja ježa, — kaža jana. — Čamu my jamo jajki? Čamu my vyrašyli, što jeści jajki — heta narmalna, a jeści cvyrkunoŭ — nie?»
Adnoj z pryčyn ahidy źjaŭlajecca toje, što kuzurak zvyčajna jaduć całkam — z łapkami, vačyma i ŭsim astatnim. Heta nahadvaje spažyŭcam, što ich ježa kaliści była žyvoj.
U pramysłova raźvitych charčovych sistemach ludzi časta adździelenyja ad pachodžańnia miasa. «Vy nie paznajecie žyviolinu ŭ vašaj ježy», — kaža Antoniu Roša Biskansin-Žunijor, prafiesar charčovych navuk Fiederalnaha instytuta adukacyi, navuki i technałohij u brazilskaj Randonii.
Skaračeńnie spažyvańnia miasa — heta nie prosta pošuk ustojlivaj krynicy białku. Havorka idzie pra prapanovu alternatyvy, jakaja adpaviadała b sensarnaj pryvabnaści miasa i kulturnaj zvykłaści, jakaja i robić kaziurak ciažkimi dla ŭsprymańnia ŭ ZŠA.
«Heta budzie ciažka — prymusić amierykancaŭ jeści hamburhiery z cvyrkunami» — havoryć vykanaŭčy dyrektar Instytuta nasiakomych Daścin Kramiet.
U toj ža čas adzin ekanamičny prahnoz 2022 hoda praduhledžvaŭ, što rynkavy košt jadomych nasiakomych u ZŠA ŭ 2032 hodzie vyraście na 450%.
Dla Biskansin-Žunijora entamafahija — spažyvańnie kaziurak — źjaŭlajecca i prafiesijnaj, i asabistaj spravaj. Jon vyras u amazonskim rehijonie Brazilii, dzie jeŭ «honha» — ličynki žukoŭ, jakija žyvuć unutry kakosaŭ, — miascovy dalikates.
«My ź siabrami chadzili ŭ džunhli, uskryvali kakosy, i kali ŭsiaredzinie byli ličynki, my ich jeli, — uspaminaje jon. — Na smak jany sałodkija, trochi jak kakos».
«Mnohija asacyjujuć nasiakomych z chvarobami. Hetyja asacyjacyi stanoviacca emocyjaj — ahidaj. Kali vy bačycie kaziurku, vy adčuvajecie ahidu», — kaža navukoviec.
Daśledavańnie Biskansin-Žunijora ŭ Brazilii vyłučaje try hałoŭnyja barjery dla kamiercyjnaj vytvorčaści i spažyvańnia jadomych kuzurak: zakanadaŭstva, cana i ahida.
Pieršyja dva źjaŭlajucca strukturnymi i źviazanyja z novym rehulavańniem i ekanamičnymi łancužkami pastavak. Infrastruktura dla masavaj vytvorčaści i raspaŭsiudžvańnia jadomych nasiakomych u zachodnich krainach, uklučajučy Braziliju, pa-raniejšamu farmujecca. Ale apošni barjer — psichałahičny i źviazany z kulturnymi kanatacyjami.
Džesika Fanzo zhadžajecca, što ahida nie racyjanalnaja. Pieraškody ŭklučajuć kulturnyja normy, niehatyŭnyja asacyjacyi i prablemy charčovych sistem.
«Ci liču ja, što ŭsie pavinny jeści nasiakomych? Nie, — kaža jana. — Ale ja dumaju, što jość sposab zrabić usio heta krychu lepš, nie achviarujučy zanadta šmat».
Pakolki nasiakomych zvyčajna spažyvajuć całkam, jany taksama źjaŭlajucca paŭnavartasnym białkom, kaža Biskansin-Žunijor. Kuzurki mohuć zabiaśpiečvać arhanizm niezamiennymi aminakisłotami, jakija nieabchodnyja dla raźvićcia i adnaŭleńnia tkanin. Pradukty z «paŭnavartasnymi białkami» ŭtrymlivajuć usie dzieviać niezamiennych aminakisłot, jakija čałaviečy arhanizm nie zdolny sintezavać samastojna.
Ludzi maładziejšyja za 39 hadoŭ, sa słoŭ Biskansin-Žunijora, ahułam bolš achvotna hatovyja spažyvać nasiakomych. Nastupnaje pakaleńnie moža razhladać ich jak jadomuju alternatyvu.
«Dzieci jašče nie ŭsprymajuć nasiakomych jak niešta ahidnaje, tamu mohuć hulać z prusakami biez pačućcia ahidy, — kaža jon. — Dapytlivaść tut nadzvyčaj važnaja».
Bolšaść kultur narmalizujuć nievialiki nabor praduktaŭ žyviolnaha pachodžańnia, a astatnija ličać «ahidnymi». «Hetaja vybiralnaść pakazvaje, nakolki my adaptyŭnyja», — kaža Pisara. Zvykańnie, dadaje jon, moža adrazu ž źmienšycca.
Niekatoryja ekśpierty prapanujuć svajho rodu «publičnuju ekspazicyjnuju terapiju» dla pieraadoleńnia ahidy. Heta značyć, spažyŭcy pavinny bačyć jadomych nasiakomych na rynku i nazirać, jak inšyja ludzi ich spažyvajuć. Takaja ekspazicyja moža źmianić ujaŭleńnie pra normu i pamienšyć adčuvańnie sacyjalnaj devijacyi.
Niadaŭnija daśledavańni pakazvajuć, što, choć ahida źnižaje žadańnie jeści i kolkaść spažyvanaha, jana nie ŭpłyvaje na faktyčnuju pryjemnaść smaku, što daje mahčymaści dla prasoŭvańnia novych ekałahičnych praduktaŭ, takich jak kuzurki.
Zrešty, Kramiet pieraścierahaje ad usprymańnia jadomych nasiakomych jak univiersalnaha rašeńnia.
«Ahida da kuzurak nabytaja — i ad jaje možna pazbycca», — kaža jon. — Ale nierealistyčna čakać, što kuzurki stanuć asnoŭnaj zamienaj miasa ŭ zachodnich racyjonach».
Daśledavańnie 2025 hoda pakazała, što bolšaść nasiakomych, jakich śpiecyjalna hadujuć, vykarystoŭvajucca ŭ jakaści kormu dla žyvioł, a nie dla charčavańnia ludziej. Navat kali nasiakomych dadajuć u pradukty, jany redka zamianiajuć miasa. A pakolki ich časta kormiać tymi ž zbožžavymi, što i svojskuju žyviołu, hadavańnie nasiakomych moža być nieefiektyŭnym.
Zamiest hetaha Daścin Kramiet źviartaje ŭvahu na płan dziejańniaŭ Danii ŭ dačynieńni da raślinnych praduktaŭ 2023 hoda jak na bolš praktyčnuju madel, jakaja prasoŭvaje raślinnyja racyjony z dapamohaj mižsiektaralnaha supracoŭnictva. «Zamieńniki miasa na raślinnaj asnovie nie vyklikajuć takoj ža ahidy, jak kuzurki», — dadaje jon.
«Jak nam adnačasova vyrašyć abiedźvie prablemy — niastaču charčavańnia i źmianieńnie klimatu? Isnuje ceły šerah raźviazańniaŭ i instrumientaŭ. Kuzurki mohuć być tolki adnym ź jaho kampanientaŭ», — kaža Džesika Fanzo.
Zachvorvańni, jakija pieranosiać kamary, stanoviacca surjoznaj prablemaj u Jeŭropie
Dzieci pad Homielem stali hadavać u siabie doma bahamołaŭ. Navošta?
U Zasłaŭi mužčyna znajšoŭ na svaim učastku kazurku, jakuju ŭ Biełarusi bačać pakul redka
Buraja hijena, alpijski kaziaroh, embryjon nasaroha. U Vialikabrytanii padviali vyniki konkursu na najlepšyja foty dzikaj pryrody
Z bataničnaha sadu ŭ Hiermanii skrali hihanckuju raślinu, jakaja mocna śmiardzić padłaj
Ciapier čytajuć
Ich Zareckaja: deputat-jabaćka Aleh Navicki kinuŭ biełaruskich inviestaraŭ na miljony dalaraŭ. Detali schiemy1
Kamientary