Staražytnyja słavianie vieryli, što žančyna samastojna nie moža trapić na niabiosy, što pryviało da źjaŭleńnia zvyčaju rytualnych zabojstvaŭ.
Na navukovaj kanfierencyi, na jakoj u mai 2025 hoda biełaruskija archieołahi padviali vyniki raskopak za minuły hod, zahadčyk Centra archieałohii Biełarusi Instytuta historyi NAN Alaksiej Aŭłasovič raskazaŭ pra cikavyja znachodki. Niekatoryja ź ich pryvodziać da niepryjemnych vysnoŭ, zaŭvažyŭ telehram-kanał «De facto. Biełaruskaja navuka».
Siarod inšaha navukoviec raskazaŭ, što ŭ čas daśledavańniaŭ kurhannych mohilnikaŭ na Mahiloŭščynie było raskapana niekalki nasypaŭ, u jakich archieołahi vyjavili cikavyja dachryścijanskija materyjały pieršych słavian.
Hetyja słavianie zasialili terytoryju Mahiloŭščyny ŭ druhoj pałovie X stahodździa i paźniej transfarmavalisia ŭ plemia radzimičaŭ.
U adnym kurhanie znojdzieny kalcynavanyja kości adrazu dvaich čałaviek, jak miarkujecca, mužčyny i žančyny. Aŭłasovič robić zdahadku, što heta, mahčyma, było pachavańnie muža z žonkaj.
«Nie vyklučana, što jaje muž pamior pieršy, a jaje zabili i spalili razam ź im. U tyja časy heta było ŭzakonienym, tamu što jazyčniki vieryli, što paśla śmierci žančyna moža trapić na niabiosy tolki z mužčynam», — tłumačyć archieołah.
Śmierć udovam
Zvyčaj słavian, kali ŭdovy prynosilisia ŭ achviaru padčas pachavańnia svaich mužoŭ, viadomy z apisańniaŭ inšaziemnych aŭtaraŭ. Praŭda, u ich najčaściej sami ŭdovy ździajśniali rytualnyja samazabojstvy, bo taki ŭčynak ličyŭsia adzinym pravilnym dla nabožnaj žonki.
Vizantyjski traktat «Stratehikon Maŭrykija», napisany na miažy VI i VII stahodździaŭ, źmiaščaje zhadki pra pobyt i zvyčai dvuch rodnasnych plamionaŭ — skłavinaŭ i antaŭ. Pavodle mierkavańnia bolšaści daśledčykaŭ, hetyja plamiony byli prodkami paŭdniovych słavian, jakija ŭžo tady žyli ŭzdoŭž Dunaja.
«Žonki ichnija cnatlivyja zvyš usiakaj čałaviečaj pryrody: tak što mnohija ź ich śmierć mužoŭ svaich ličać ułasnaj śmierciu i dobraachvotna dušać siabie, bo nie ličać žyćciom udaŭstvo», — piša aŭtar vizantyjskaha traktata.
Rytualnaje samazabojstva słavianskich udoŭ apisvaje i navukoviec-encykłapiedyst Ibn Rusta, jaki žyŭ u druhoj pałovie IX — pačatku X stahodździa:
«I kali ŭ niabožčyka byli try žonki, i adna ź ich śćviardžaje, što asabliva kachała jaho, jana prynosić da jaho cieła dva słupy, jakija zabivajuć stajakom u ziamlu, paśla kładuć treci słup upopierak, pryviazvajuć pasiaredzinie hetaj pierakładziny viaroŭku. Jana stanovicca na łaŭku i kaniec viaroŭki zaviazvaje vakoł svajoj šyi. Paśla taho, jak jana tak zrobić — łaŭku prymajuć z-pad jaje, i jana zastajecca paviešanaj, pakul nie zadušycca i nie pamre, paśla čaho jaje cieła kidajuć u ahoń, dzie jana i zharaje».
Padobnyja apisańni jość i ŭ tvorach inšych padarožnikaŭ. Roźnica — tolki ŭ detalach: adnych žančyn zakopvali žyŭcom u ziamlu, inšych spalvali na pachavalnych vohniščach. Sposab zabojstva zaležaŭ ad tradycyj kankretnaha słavianskaha plemia i ad sacyjalnaha statusu pamierłaha. Tak, razam z bahatymi słavianami časta chavali nie tolki žonak, ale i słuh.
Naprykład, kala Čarnihava archieołahi znajšli staražytnaje pachavańnie, jakoje atrymała nazvu «Čornaja mahiła» — kurhan X stahodździa, u jakim dva znatnyja vajary znajšli viečny spačyn razam z žančynami, rabami, kaštoŭnymi rečami i zbrojaj.
U apošni čas hetaja nazva na słychu ŭ biełarusaŭ — znojdzienyja tam šlemy dali nazvu cełaj hrupie anałahičnych šlemaŭ typu «Čornaja mahiła», vyjaŭlenych va Uschodniaj Jeŭropie. Najlepš zachavany siarod ich — šlem, znojdzieny ŭ Biarezinie pad Babrujskam u 2019 hodzie.
Jašče adzin arabski hieohraf — Al-Masudzi — u pieršaj pałovie X stahodździa napisaŭ navukovuju pracu «Załatyja kapalni», u jakoj sprabavaŭ zrazumieć pryčyny rytualnych samazabojstvaŭ, što ździajśniali słavianki padčas pachavańnia svaich mužoŭ.
«Kali pamiraje mužčyna, to spalvajecca ź im žonka jahonaja žyvoj; kali ž pamiraje žančyna, to muž nie spalvajecca. A kali pamiraje chałasty, to jaho ženiać paśla śmierci. Žančyny ichnija chočuć svajho spaleńnia dla taho, kab uvajści ź imi ŭ raj…» — adznačaŭ Al-Masudzi.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆNa zachadzie Polščy znajšli artefakt, padobny da taho, što narabiŭ šumu pry raskopkach haradzišča na Miency
Na haradziščy na Miency znajšli frahmient amfary z runaj
Biełaruś — nie ŭskraina, a centr jeŭrapiejskaj historyi, śćviardžaje historyk Cimaci Snajder
Pachavalnaja palityka Rurykavičaŭ. Dzie spačyli biełaruskija kniazi časoŭ Staražytnaj Rusi?
Ciapier čytajuć
«Sojevyja ekstremisty pavinny adpracavać misku kłubnic». Skardziŭsia na ŭmovy pracy ŭ KDB, a ciapier uciuchvaje treninhi siłavikam — chto taki Anton Šabunievič1818
Kamientary