Čamu asobnyja abjekty sa śpisa Suśvietnaj spadčyny JUNIESKA zmahajucca za vyklučeńnie ź jaho?

Sistema Suśvietnaj spadčyny JUNIESKA ŭźnikła paśla Druhoj suśvietnaj vajny. Jaje metaj stała abarona asabliva kaštoŭnych kulturnych i pryrodnych abjektaŭ, jakim pahražali vojny, industryjalizacyja i sučasnaje budaŭnictva. Pieršyja dvanaccać abjektaŭ byli ŭklučany ŭ śpis u 1978 hodzie. Siońnia ŭ im užo naličvajecca 1248 miescaŭ u 170 krainach. Siarod ich — takija suśvietna viadomyja miaściny, jak Maču-Pikču ŭ Pieru i Vialikaja Kitajskaja ściana, a taksama sotni mienš viadomych pomnikaŭ i łandšaftaŭ.

Dla mnohich krain traplańnie ŭ hety śpis ličycca vialikim pośpiecham. Status JUNIESKA pryciahvaje mižnarodnuju ŭvahu, dapamahaje atrymlivać finansavańnie na zachavańnie spadčyny i pavyšaje turystyčnuju pryvabnaść rehijonaŭ.

Masavy turyzm i «muzieifikacyja»

Adnak pośpiech sistemy mieŭ nastupstvy, jakich jaje stvaralniki nie pradbačyli. Kali ŭ druhoj pałovie XX stahodździa hałoŭnymi pahrozami dla pomnikaŭ byli ŭzbrojenyja kanflikty, industryjalizacyja i niekantralavanaja zabudova, to ŭ XXI stahodździ ŭsio bolšuju rolu pačaŭ adyhryvać masavy turyzm.

Asabliva mocna situacyja źmianiłasia z raźvićciom sacyjalnych sietak. Kali raniej turysty aryjentavalisia pieravažna na daviedniki i aficyjnyja rekamiendacyi, to ciapier miescy imhnienna stanoviacca papularnymi dziakujučy tyktoku, instahramu i inšym płatformam. U vyniku mnohija histaryčnyja harady i nasielenyja punkty pačynajuć pastupova źmianiacca pad patreby turystyčnaj industryi, piša BBC.

Pavialičyć

Adnym z samych viadomych prykładaŭ stała Vieniecyja. Paśla atrymańnia statusu Suśvietnaj spadčyny ŭ 1987 hodzie horad pieratvaryŭsia ŭ adzin z hałoŭnych centraŭ masavaha turyzmu ŭ Jeŭropie. Z kožnym hodam kolkaść pastajannych žycharoŭ tam mienšaje, bo žyćcio ŭ histaryčnym centry dla zvyčajnych ludziej stała nievynosnym.

Padobnyja pracesy adbyvalisia ŭ kitajskim Liczianie, viadomym svajoj staradaŭniaj zabudovaj i kulturaj naroda naksi. Paśla pryznańnia JUNIESKA centr horada pačaŭ chutka pieratvaracca ŭ turystyčnuju prastoru z haścinicami, suvienirnymi kramami i zabaŭlalnaj infrastrukturaj. Častka daśledčykaŭ i miascovych žycharoŭ ličyć, što heta asłabiła tradycyjny ład žyćcia.

U Marakiešy (Maroka) dyskusii vyklikaje rost cen na žyllo ŭ histaryčnaj miedynie, źviazany z pavieličeńniem turyzmu i prytokam zamiežnych inviestycyj.

Navukoŭcy nazyvajuć takija pracesy «muzieifikacyjaj». Tak nazyvajuć pastupovaje pieratvareńnie žyvych supolnaściaŭ u svojeasablivyja dekaracyi dla naviednikaŭ, dzie hałoŭnaj kaštoŭnaściu stanovicca nie žyćcio miascovych ludziej, a ŭražańni turystaŭ.

Pavialičyć

Prablemu ŭskładniaje i toje, što paniaćcie aŭtentyčnaści časta razumiejecca pa-roznamu. Toje, što adny ličać sapraŭdnym zachavańniem histaryčnaj spadčyny, inšyja mohuć usprymać jak štučnuju rekanstrukcyju abo sprobu zafiksavać miesca ŭ peŭnym histaryčnym stanie.

Adnačasova patrabavańni pa zachavańni kaštoŭnaści abjekta mohuć ustupać u supiarečnaść z sučasnymi patrebami žycharoŭ, jakija chočuć madernizavać žyllo abo infrastrukturu.

JUNIESKA nie zabaraniaje raźvićcio svaich abjektaŭ, adnak patrabuje zachoŭvać ich «vydatnuju ŭniviersalnuju kaštoŭnaść» — mienavita tyja charaktarystyki, dziakujučy jakim miesca było pryznana važnym dla čałaviectva. Na praktycy heta časta pryvodzić da pošuku składanaha bałansu pamiž zachavańniem minułaha i patrebami sučasnaha žyćcia.

Zakliki da vyklučeńnia

Mienavita na hetym fonie ŭ roznych častkach śvietu pačali ŭźnikać zakliki pierahledzieć sam status Suśvietnaj spadčyny.

Adzin z najbolš niezvyčajnych prykładaŭ znachodzicca ŭ centralnaj Słavakii. Nievialikaja vioska Vłkaliniec, dzie siońnia žyvie kala dvaccaci čałaviek, składajecca ź niekalkich dziasiatkaŭ jarka razmalavanych draŭlanych chat i zachavała amal niekranuty histaryčny vyhlad. U 1993 hodzie jana była ŭklučana ŭ Śpis suśvietnaj spadčyny jak unikalny prykład tradycyjnaj narodnaj architektury.

Ale papularnaść akazałasia nadzvyčajnaj. Štohod u viosku pryjazdžaje bolš za sto tysiač turystaŭ. Častka miascovych žycharoŭ ličyć, što žyćcio nasielenaha punkta ŭsio bolš padparadkoŭvajecca patrebam naviednikaŭ, i vystupaje za vyklučeńnie Vłkalinca sa śpisu JUNIESKA.

Pavialičyć

Jašče bolš surjozny kanflikt raźviarnuŭsia ŭ tanzanijskaj zapaviednaj terytoryi Nhoranhora. Heta adzin z samych viadomych pryrodnych kompleksaŭ Afryki i papularny centr safary-turyzmu. Adnak pradstaŭniki naroda masai śćviardžajuć, što pryrodaachoŭnyja abmiežavańni, źviazanyja ź mižnarodnaj achovaj terytoryi, pastupova vyciskajuć miascovych žycharoŭ ź ziamiel, jakimi jany karystalisia stahodździami. Tamu arhanizacyi, jakija pradstaŭlajuć intaresy masai, taksama zaklikajuć pierahledzieć status terytoryi.

Jak stracić status Suśvietnaj spadčyny

Na siońnia JUNIESKA vyklučyła sa svajho śpisa tolki try abjekty, i ŭ kožnym vypadku pryčynaj była niemahčymaść zachavańnia ich kaštoŭnaści. U 2007 hodzie Reziervat aravijskaj antyłopy (Aman) staŭ pieršym takim abjektam paśla taho, jak ułady Amana rezka skaracili płošču achoŭnaj terytoryi dziela płanaŭ pa raźviedcy nafty.

U 2009 hodzie sa śpisu vyklučyli dalinu Elby ŭ Drezdenie (Hiermanija) praz budaŭnictva mosta, jaki źmianiŭ histaryčny łandšaft. A ŭ 2021 hodzie Livierpul — horad marachodaŭ i handlaroŭ (Vialikabrytanija) byŭ vyklučany sa śpisa paśla sprečak vakoł maštabnaj pierabudovy prybiarežnaj zony.

Pavialičyć

Pry hetym ni Livierpul, ni Drezden nie pierastali być papularnymi turystyčnymi kirunkami paśla straty pryznańnia JUNIESKA, a samo vyklučeńnie sa śpisa było źviazana z prablemami zachavańnia spadčyny, a nie ź niezadavolenaściu miascovych žycharoŭ.

U samoj arhanizacyi pryznajuć, što prablema praźmiernaha turyzmu siońnia stanovicca ŭsio bolš aktualnaj. Kali ŭ rańnich instruktyŭnych dakumientach JUNIESKA turyzm zhadvaŭsia tolki mimachodź, pieravažna ŭ kantekście jaho patencyjnaha ŭpłyvu na zachavanaść abjektaŭ.

Siońnia JUNIESKA ŭsio čaściej razhladaje turyzm i jak vyklik, i jak mahčymaść — siłu, jakaja pry razumnym kiravańni moža spryjać zachavańniu spadčyny i raźvićciu miascovaj ekanomiki.

Adnak prablemy, jakija ŭzdymajuć žychary Vłkolinca i Nhoranhora, vychodziać za miežy paŭnamoctvaŭ sistemy Suśvietnaj spadčyny.

Siońnia JUNIESKA maje miechanizmy dla acenki pahroz, źviazanych z vojnami, źmianieńniem klimatu abo niekantralavanaj zabudovaj. Arhanizacyja moža ŭnosić abjekty ŭ śpis tych, što znachodziacca pad pahrozaj, i navat vyklučać ich sa Śpisu suśvietnaj spadčyny.

Adnak u sistemie praktyčna niama miechanizmaŭ dla reahavańnia na situacyi, kali asnoŭnaja prablema zaklučajecca nie ŭ stanie samoha pomnika abo pryrodnaha kompleksu, a ŭ niezadavolenaści ludziej, jakija tam žyvuć. Arhanizacyja nie moža pryznać abjekt «pad pahrozaj» z-za turyzmu, jaki sama ž i dapamahła sparadzić.

Tamu, niahledziačy na zakliki z Vłkolinca i hrupy abarony pravoŭ masajaŭ u Nhoranhora pierahledzieć ich status, nie čakajecca, što hetyja abjekty buduć abmiarkoŭvacca Kamitetam suśvietnaj spadčyny na najbližejšaj siesii.

Hetyja sprečki pakazvajuć, što zachavać pomnik, histaryčny łandšaft abo pryrodnuju terytoryju — nie toje samaje, što zachavać supolnaść ludziej vakoł ich. I apošniaje moža akazacca značna bolš składanaj zadačaj.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0