Pažar 2021 hoda nie tolki nanios ciažkija rany Budsłaŭskamu kaściołu, ale i paradaksalnym čynam pryadčyniŭ dźviery ŭ jaho nieviadomuju minuŭščynu. Padčas raskopak archieołahi znajšli padmurki samaha pieršaha muravanaha kaścioła i vyśvietlili, što historyki z architektarami mieli całkam pamyłkovyja ŭjaŭleńni pra stary chram, ź jakoha pachodzić unikalny pierśpiektyŭny ałtar.
Šturškom da novych daśledavańniaŭ stała nieabchodnaść ratavać pomnik. Paśla mocnaha pažaru, jaki źniščyŭ dach sučasnaha kaścioła Uniebaŭziaćcia Najśviaciejšaj Panny Maryi, pačałosia kompleksnaje inžyniernaje abśledavańnie śviatyni. Padčas hieałahičnych prac, nieabchodnych dla pryniaćcia rašeńniaŭ pa ŭzmacnieńni hruntoŭ, unutry kaplicy Śviatoj Barbary raptam natyknulisia na nieviadomyja raniej mury.
Jak vyśvietliłasia, heta była apsida bolš rańniaha kaścioła Naviedvańnia Najśviaciejšaj Panny Maryi, pabudavanaha biernardzincami jašče ŭ 1633—1643 hadach. Kab dakładna zrazumieć jaho architekturu i sapraŭdnaje miescaznachodžańnie, letam 2025 hoda byli praviedzienyja paŭnavartasnyja archieałahičnyja raskopki pad kiraŭnictvam daśledčyka Instytuta historyi NAN Biełarusi Andreja Miacielskaha.
Aficyjna vyniki hetaj pracy byli prezientavanyja ŭ kancy krasavika 2026 hoda na mižnarodnaj navukovaj kanfierencyi ŭ Niaśvižy.
Abviaržeńnie staroj teoryi
Doŭhi čas u histaryjahrafii daminavała pierakanańnie, što stary muravany kaścioł pieršaj pałovy XVII stahodździa byŭ całkam uklučany ŭ abjom novaha vieličnaha chrama, uźviedzienaha ŭ kancy XVIII stahodździa.
Daśledčyki, u tym liku Maryja Kałamajskaja-Sajed u pačatku 1990‑ch i Ihar Surmačeŭski ŭ našy dni, sychodzilisia na tym, što budynak całkam abo častkova supadaje z habarytami ciapierašniaj kaplicy Śviatoj Barbary.
Raskopki ž pakazali, što heta było pamyłkovym mierkavańniem. Sučasny kaścioł častkova pierakryvaje miesca staroha kaścioła, ale nie ŭklučaje jaho mury ŭ svaje. Značnaja častka chrama 1643 hoda, uklučajučy jaho babiniec, vystupaje daloka za miežy sučasnaj ałtarnaj častki.
Stary kaścioł i kaplica novaha kaścioła majuć adnolkavuju aryjentacyju — jany zaryjentavanyja apsidaj na ŭschod, a ŭvachodam u bok raki Servač, u toj čas jak vielizarny baročny chram maje supraćlehłuju aryjentacyju — jaho hałoŭny fasad źviernuty da rynkavaj płoščy miastečka.
Jakim byŭ pieršy muravany chram
Pavodle ahučanych archieołahami danych, pieršy muravany chram u Budsłavie byŭ adnaniefnym budynkam daŭžynioj kala 31 mietra i šyrynioj kala 11 mietraŭ. Jon zaviaršaŭsia hranionaj apsidaj i mieŭ babiniec, choć apošni čamuści i adsutničaje na viadomych nam zachavanych malunkach chrama pačatku XVIII stahodździa.
Pad usim abjomam kaścioła znachodzilisia sklapieńni, dzie raźmiaščałasia krypta dla pachavańniaŭ manachaŭ i fundataraŭ.
Miarkujučy pa znojdzienym padčas raskopak materyjale, chram byŭ nakryty masiŭnaj dachoŭkaj, a jaho vokny ŭpryhožvali vitražy z kalarovaha škła — siniaha, čyrvonaha i žoŭtaha. Padłohu ŭ interjery vykłali kamiennymi plitami, unutranyja ž ścieny byli atynkavanyja i pafarbavanyja ŭ ciopły koler vochry.
Zahadka pierśpiektyŭnaha ałtara
Novyja archieałahičnyja dadzienyja raźviazvajuć i jašče adnu daŭniuju architekturnuju niestykoŭku, źviazanuju z hałoŭnaj kaštoŭnaściu kaplicy Śviatoj Barbary — unikalnym draŭlanym pierśpiektyŭnym ałtarom siaredziny XVII stahodździa, stvoranym majstram Piatrom Hramielem. Za košt składanaj aptyčnaj iluzii, vidavočna padhledžanaj u italjanskaj baročnaj architektury, jon vizualna pašyraŭ prastoru nievialikaha chrama, stvarajučy štučnuju hłybiniu.
Pierśpiektyŭny ałtar u Budsłavie. Fota: welcome-belarus.ru
Uvosień 2024 hoda hety ałtar pačali aściarožna raźbirać dla restaŭracyi, majučy na mecie viarnuć jamu pieršapačatkovy, bolš šyroki vyhlad. Raniej zastavałasia niezrazumiełym, čamu hety šedeŭr «nie ŭpisvaŭsia» ŭ abjom kaplicy, kali jana była starym kaściołam.
Adkryćcio archieołahaŭ padvodzić da łahičnaj vysnovy — hety ałtar nie mieŭ nijakaha dačynieńnia da kaplicy Śviatoj Barbary, a, vidać, znachodziŭsia ŭ hranionaj apsidzie bolš šyrokaha staroha kaścioła, razabranaha daščentu pry budaŭnictvie vialikaj baziliki. Pry mantažy ałtara ŭ bolš vuzkaj kaplicy, jakaja da taho ž mieła pramavuholnuju formu, ałtar daviałosia hruba adaptavać pad novyja habaryty.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆCiapier čytajuć
Łukašenka: Razmova z Makronam doŭžyłasia 1 hadzinu 40 chvilin. Projduć pieramovy z pradstaŭnikom Francyi11
Kamientary
PS. Lično mienia bolšie vsieho vpiečietlajet urovień "navukoucau". Jeśli tak podumať, to SKOLKO ošibočnych (ili śpiecialno ošibočnych) "mnienij" zapołonili učiebniki istorii...