«Pacibułum» Dudzinskaha: antyŭtopija i vytvorčy raman u adnym fłakonie
Zosia Łuhavaja kaža adnaznačna: vielmi mocnaja kniha.
Jość horad, syty i zadavoleny saboj, jaki ŭžo 10 hadoŭ žyvie pad akupacyjaj. Kaliści siudy pryjšła armija Konsuła, jakaja pieramožna rušyła pa kantyniencie i zachoplivała ŭsio novyja terytoryi. Horad ža nie staŭ abaraniacca, jon cicha zdaŭsia i prystasavaŭsia. Konsuł spakojna atabaryŭsia ŭ im, ale ŭsie hetyja 10 hod pakutavaŭ: u jaho nie było adčuvańnia, što jon pieramoh. Tamu Konsuł stavić horadu ŭltymatum i daje 10 dzion. Ciaham hetych dzion horad mocna źmianiajecca, a my bačym heta vačyma zdymačnaj bryhady miascovaha telebačańnia — «najlepšaha reparciora z paŭtaračnaj staŭkaj» i talenavitaha apieratara.
I voś tut pačytajucca plusy i mocnyja baki knihi. Dudzinski prapanuje svoj varyjant antyŭtopii, ale adnačasova stvaraje «vytvorčy» raman. U knizie šmat televizijnaj kuchni, bo hałoŭny hieroj — telereparcior. Amal usiu knihu my nazirajem Fieliksa i jaho viernaha apieratara Marka ŭ pracy.
Dudzinski havoryć pra telebačańnie šmat i robić heta cikava.
«Nibyta šukajučy apraŭdańnia pierad saboj i pierad ujaŭnymi krytykami, jon zaŭsiody nahadvaŭ sabie, što jašče ni razu nie zrabiŭ repartaž ci siužet, jakija b naŭprost prasłaŭlali Konsuła abo jaho kiravańnie. Ekanomika, sport, pobytavyja pytańni horada, pres-kanfierencyi ŭ meryi, nadvorje — tak, mienavita heta i było temami jaho pracy, ale nijak nie ślapoje ŭźvialičvańnie akupacyjnaha režymu i jaho lidara. Navat niahledziačy na toje, što telebačańnie ciapier atrymlivała finansavańnie — a značyć, i jon svoj zarobak — niepasredna z kišeni konsulskaj zhrai».
Dzianis Dudzinski doŭhi čas byŭ adnym z tvaraŭ dziaržaŭnaha telebačańnia. U 2020 hodzie jaho zvolnili za krytyčnyja vykazvańni, i jon pieraaryjentavaŭ svaju karjeru na niezaležnyja prajekty. Ciapier pracuje na kanale «Biełsat».
«Pacibułum» (darečy, ci vy viedajecie, što heta?) u peŭnym sensie pierahukajecca z apošnimi knihami inšych aŭtaraŭ-žurnalistaŭ — Alaksandra Čarnuchi i Sašy Filipienki. Asabliva sa «Słanom» apošniaha. U Dudzinskaha taksama ŭmoŭny horad i taksama nadzvyčajnyja abstaviny, jakija prymušajuć ludziej raskryvacca pa-novamu. Pieravažna — u horšy bok. Adnak u Dudzinskaha kniha vyjšła najbolš cełasnaja i harmaničnaja.
Toje, za što adrazu chočacca nakinuć bałaŭ Dudzinskamu — (sama)iraničnaść i adsutnaść pozy. U hałoŭnym hieroi davoli paznavalnyja rysy aŭtara, i pry hetym Fieliks daloka nie biezdakorny. Talenavity, kiemlivy, ale kanjukturny. U peŭnyja momanty infantylny. Byccam by empatyčny, ale niejak vypadkova.
«Havaryć pryhoža — heta jaho praca, ale «pryhoža» nie aznačaje «z sensam».
I heta, darečy, było ledź nie hałoŭnaje majo ździŭleńnie ŭ knizie. Ad Dudzinskaha ja akurat čakała pozy i praźmierna surjoznaha staŭleńnia da siabie. U «Pacibułumie» hetaha niama, albo dobra prychavanaje. Praz tekst nie praśviečvaje.
«Nie byvaje niezaležnaha telebačańnia — my ŭsie absłuhoŭvajem niečyja intaresy, i čaściej za ŭsio na škodu ŭłasnym, idziom na kampramisy z sumleńniem i zapluščvajem vočy na toje, što nam zdajecca praŭdaj.»
Kniha dobra strukturavanaja, nie raspadajecca na kavałki. Usio jasna i paśladoŭna. Mahčyma, krychu pradkazalna, ale tut niama čahości pryciahnutaha za vušy, jak taja ž kryžavanka ŭ «Słanie». Padazraju, za heta varta padziakavać i redaktarcy Natalli Davydoŭskaj.
U Dudzinskaha jość styl. Mnie spadabałasia mova, navat niehledziačy na toje, što jana rasiejskaja (spadziajusia, pavažany čytač adčuje tut ironiju). Kniha lohka i chutka čytajecca, ale heta nie repartaž i nie telehrafny styl. U knizie jość pryjemnyja apisańni horada, niazmušanyja, ale i nie paviarchoŭnyja apisańni hierojaŭ:
«Fieliks lubiŭ hety horad, lubiŭ jaho pobytavuju niastałaść i siezonnyja kapryzy, lubiŭ haradski šum i navat zadušlivy pach aŭtamabilnych vychłapaŭ. Heta była zusim nie luboŭ dziela samoj lubovi, jakuju zvyčajnyja ludzi adčuvajuć da miesca, dzie jany naradzilisia. Heta była całkam łahičnaja i ŭśviadomlenaja luboŭ da kankretnaha nasielenaha punkta, da peŭnaha punktu na karcie ci hłobusie: u hetym horadzie ŭsio adpaviadała jaho, Fieliksa, ekzistencyjalnamu temparytmu, ujaŭleńniu pra čas i prastoru, adčuvańniu klimatyčnaha kamfortu».
«Nastroj byŭ roŭny, biez usploskaŭ nievytłumačalnaha entuzijazmu, ale i biez upadnickaj abyjakavaści i biezuvažnaści da śvietu, što čas ad času naviedvajuć ludziej intelektualnych prafiesij».
Darečy, horad u Dudzinskaha napraŭdu abstraktny. Biez anijakich pavievaŭ z uschodu ci z zachadu. Toje ž tyčycca imionaŭ hałoŭnych hierojaŭ — jany hreckaha, habrejskaha, łacinskaha pachodžańnia: Fieliks, Mark, Sałamon, Sierafina, Teador… Nie Pašy z Sašami, nie Franciški z Alesiami. I za hetym adčuvajecca admysłovaja praca.
Pakłaŭšy ruku na serca, mahu skazać: adzinaja chiba knihi — što jana napisanaja nie pa-biełarusku.
Dzianis Dudzinski. Pacibułum. — Polšča: Januškievič, 2025
Kamientary