Расійскае ТБ надае непрапарцыйна шмат увагі сепаратысцкім рухам на Захадзе. Навошта гэта робіцца?

26 верасня здымачная група расійскага тэлеканала «Расія 1» прыехала ў валійскі прыбярэжны горад Аберыствіт, каб падрыхтаваць рэпартаж пра штогадовы Марш за незалежнасць Уэльса. Звычайна ў ім удзельнічаюць каля васьмі тысяч чалавек, але сёлета падзея атрымала значную ўвагу расійскіх СМІ. Рэпартаж карэспандэнта Аляксандра Хабарава стаў адным з галоўных сюжэтаў праграмы «Вести недели».

Гэты выпадак — частка больш шырокай тэндэнцыі. На працягу апошняга месяца расійскае дзяржаўнае тэлебачанне ўсё часцей расказвае пра сепаратысцкія рухі ў Злучаным Каралеўстве і іншых заходніх краінах.

Цікавасць Крамля да нацыяналістычных настрояў за мяжой не новая. Аднак адрозніць рыторыку расійскай прапаганды ад рэальнага росту падтрымкі незалежнасці ў розных рэгіёнах бывае складана.

Паводле аналітыкаў, актывізацыя такой інфармацыйнай кампаніі адбываецца на фоне дыскусій пра ўмяшанне Расіі ў еўрапейскую палітыку. У кастрычніку прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі Эндзі Бёрнэм заявіў, што Масква сапраўды ўмешвалася ў галасаванне па пытанні выхаду краіны з Еўрасаюза ў 2016 годзе.

Эксперты лічаць, што Крэмль імкнецца паказаць Еўропу раздробленай і ўнутрана расколатай, у тым ліку на фоне працягу вайны ва Украіне.

Яшчэ адной падзеяй, якая прыцягнула ўвагу расійскіх СМІ, стала сустрэча Кельцкага альянсу ў Кардыфе 14 верасня. На ёй лідары Уэльса, Шатландыі і Паўночнай Ірландыі падпісалі сумесную дэкларацыю аб праве на самавызначэнне.

Міністр замежных спраў Расіі Сяргей Лаўроў заявіў, што гэтая сустрэча сведчыць пра жаданне кельцкіх народаў правесці галасаванні аб незалежнасці. Паводле яго, такі працэс можа паставіць пад сумнеў пастаяннае членства Вялікабрытаніі ў Радзе Бяспекі ААН.

Звязаныя з Расіяй навінавыя сайты пачалі сцвярджаць, што сустрэча набліжае непазбежны распад Злучанага Каралеўства. Аналіз групы Foreshock выявіў, што на працягу трох тыдняў пасля саміту на сайтах, якія ўваходзяць у звязаную з Расіяй сетку дэзынфармацыі «Праўда», з’явіліся 107 артыкулаў, якія прасоўвалі падобны тэзіс.

Расійскія тэлеканалы таксама актыўна асвятлялі сімвалічны «рэферэндум аб незалежнасці», які 15 верасня правяла англійская вёска Підынгтан у графстве Оксфардшыр. Ён адбыўся на фоне спрэчак пра планы размясціць побач цэнтр для асобаў, якія шукаюць прытулку.

У рэпартажы тэлеканала «Расія 24» сцвярджалася, што па ўсёй Еўропе рэгіёны і нават асобныя вёскі ўсё гучней заяўляюць пра жаданне аддзяліцца. Прычыны называліся розныя — міграцыя, эканоміка, мова і гістарычная памяць, — але агульны сэнс зводзіўся да таго, што людзі больш не вераць у здольнасць цэнтральных уладаў вырашаць іх праблемы.

Тэлевядучы Уладзімір Салаўёў заявіў, што гэтыя падзеі сведчаць пра знікненне Вялікабрытаніі ў яе ранейшым выглядзе. Ён таксама сказаў, што ўсё, што шкодзіць Брытаніі, выгадна Расіі.

Па словах ганаровага прафесара Міжнароднага цэнтра абароны і бяспекі ў Таліне Джэймса Шэра, падтрымка замежных сепаратысцкіх рухаў адпавядае даўняй тактыцы Крамля, накіраванай на паглыбленне расколаў у заходніх краінах. Расія, паводле яго, імкнецца выкарыстоўваць усе наяўныя супярэчнасці ўнутры заходніх грамадстваў у сваіх інтарэсах.

У 2020 годзе ўрад Вялікабрытаніі паведаміў пра інфармацыю, якую палічыў вартым даверу сведчаннем спробаў Расіі паўплываць на рэферэндум аб незалежнасці Шатландыі ў 2014 годзе. Спецыялісты па кібербяспецы таксама абвінавачвалі прарасійскіх інтэрнэт-троляў у распаўсюджванні хлуслівых чутак пра фальсіфікацыі падчас шатландскага галасавання.

Расійскае дзяржаўнае прапагандысцкае выданне Sputnik у 2016 годзе нават адкрыла офіс у Эдынбургу, спрабуючы выкарыстаць палітычныя настроі ў Шатландыі пасля рэферэндуму. Аднак бюро закрылі ў 2021 годзе. Адзін з былых супрацоўнікаў пазней ахарактарызаваў яго працу як хаатычную і заявіў, што яна не магла паўплываць нават на невялікія мясцовыя падзеі.

Больш сістэматычнай, паводле матэрыялу Бі-бі-сі, была расійская падтрымка сепаратысцкіх настрояў у Каталоніі напярэдадні рэферэндуму аб незалежнасці ад Іспаніі ў 2017 годзе. Расійскіх чыноўнікаў падазравалі ў прапановах фінансавай дапамогі прыхільнікам незалежнасці. Іспанскія ўлады расследавалі магчымыя сувязі каталонскага лідара Карлеса Пучдэмона з Расіяй, аднак у 2025 годзе справу закрылі, а абвінавачанні яму так і не выставілі.

Да поўнамаштабнага ўварвання ва Украіну расійскія ўлады таксама фінансавалі штогадовыя «з’езды сепаратыстаў» у Маскве. На іх прыязджалі прыхільнікі незалежнасці розных тэрыторый, у тым ліку Гаваяў, Пуэрта-Рыка і Венецыі.

Журналісцкія расследаванні выявілі, што прарасійскія акаўнты ў сацыяльных сетках прасоўвалі ідэю «Калексіту» — выхаду Каліфорніі са складу ЗША, — а таксама сепаратысцкі рух у канадскай правінцыі Альберта. Намеснік старшыні Рады бяспекі Расіі Дзмітрый Мядзведзеў неаднаразова выказваўся ў падтрымку «Тэксіту» — выхаду Тэхаса са складу ЗША — і заклікаў стварыць так званую Тэхаскую народную рэспубліку.

Пры гэтым застаецца незразумелым, ці прывяла расійская рыторыка да прыкметнага росту папулярнасці замежных сепаратысцкіх рухаў. Джэймс Шэр падкрэслівае, што сцвярджаць пра пагаршэнне сітуацыі пад уплывам Расіі — не тое самае, што сцвярджаць, быццам менавіта Расія яе выклікала. Аднак, паводле яго, нельга недаацэньваць маштаб арганізацыйнай працы і час, які расійскія структуры прысвячаюць вывучэнню гэтых рухаў і кантактам з імі.

Усё гэта ўпісваецца ў інфармацыйны наратыў расійскага тэлебачання пра расколатую і расчараваную Еўропу. Адной з прычын незадаволенасці рэгіянальных рухаў цэнтральнымі ўладамі часта называецца дарагая падтрымка Украіны.

Пры гэтым стаўленне Крамля да сепаратызму за мяжой рэзка кантрастуе з яго палітыкай унутры самой Расіі. На працягу дзесяцігоддзяў расійскія ўлады жорстка пераследуюць прыхільнікаў самавызначэння ўнутры краіны, асабліва ў нацыянальных рэспубліках. Сярод прыкладаў — дзве чачэнскія вайны і рэгулярнае ўключэнне мясцовых актывістаў у рэестр «замежных агентаў».

З 2013 года ў Крымінальным кодэксе Расіі дзейнічае артыкул аб публічных закліках да дзеянняў, накіраваных на парушэнне тэрытарыяльнай цэласнасці краіны. Ён прадугледжвае пакаранне да пяці гадоў пазбаўлення волі.

У 2023 годзе Генеральная пракуратура Расіі прызнала непажаданай арганізацыяй «Форум свабодных дзяржаў пост-Расіі», створаны ў Польшчы ў 2022 годзе і звязаны з ідэяй дэакаланізацыі Расіі. У 2024 годзе Вярхоўны суд РФ прызнаў форум і 172 яго рэгіянальныя аддзяленні тэрарыстычнай арганізацыяй.

Заснавальнік форуму Алег Магалецкі, каментуючы гэтае рашэнне Бі-бі-сі, іранічна заўважыў, што пасля прызнання тэрарыстычнымі ўсіх 172 рэгіянальных аддзяленняў у яго арганізацыі фармальна аказалася больш «тэрарыстаў», чым у «Хезбалы», ХАМАС і «Бока Харам» разам узятых. Па яго словах, такім чынам расійская дзяржава фактычна абвясціла форум наймагутнейшай тэрарыстычнай арганізацыяй у свеце.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 4
• 0