Еўрасаюз абнавіў сваю арктычную стратэгію. Што памяняецца, а што застанецца як было?

Як заявіла кіраўніца дыпламатыі ЕС Кая Калас, з моманту прыняцця папярэдняй стратэгіі ў 2021 годзе сітуацыя ў сферы бяспекі істотна пагоршылася. Арктыка больш не ізаляваная ад глабальных геапалітычных канфліктаў. Таму Еўрасаюз лічыць неабходным спалучаць міжнароднае супрацоўніцтва са здольнасцю самастойна абараняць свае інтарэсы.

Змены клімату і раставанне лёду робяць Арктыку ўсё больш важным рэгіёнам. Тут адкрываюцца новыя гандлёвыя маршруты, становяцца даступнымі прыродныя рэсурсы, а размяшчэнне вайсковых сіл набывае ўсё большае значэнне.

У межах новай стратэгіі ЕС прапануе развіваць палітыку так званага Паўночнага суседства, якая прадугледжвае больш цеснае ўзаемадзеянне з Нарвегіяй, Ісландыяй, Канадай, Вялікабрытаніяй і ЗША. Для абмеркавання агульных праблем плануецца рэгулярна праводзіць саміты.

Па словах Калас, Расія аднаўляе былыя савецкія вайсковыя базы і выпрабоўвае ў Арктыцы новыя віды ўзбраенняў. Адначасова Кітай пашырае свае стратэгічныя амбіцыі ў рэгіёне. Асаблівую ўвагу выклікаюць кітайскія інвестыцыі ў парты, здабычу карысных выкапняў і крытычную інфраструктуру.

На перагляд еўрапейскага падыходу паўплывалі і дзеянні ЗША. Асабліва важным фактарам стала заява прэзідэнта Дональда Трампа пра намер далучыць Грэнландыю. Гэта прымусіла Еўрасаюз больш выразна акрэсліць сваю пазіцыю ў пытаннях суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці арктычных дзяржаў.

Старшыня Еўракамісіі Урсула фон дэр Ляен адзначыла, што прынцыпы і правілы, якія раней забяспечвалі стабільнасць у рэгіёне, больш нельга лічыць гарантаванымі. Таму ЕС павінен змяняць сваю стратэгічную пазіцыю і разам з партнёрамі абараняць гэтыя прынцыпы.

У сферы бяспекі Еўрасаюз плануе пашырыць ледакольны флот і запусціць пілотны праект спадарожнікавага назірання за Арктыкай. Супрацоўніцтва з НАТА павінна палепшыць вайсковую мабільнасць і лагістыку, каб пры неабходнасці можна было хутка перакідаць у рэгіён значныя вайсковыя сілы. Таксама прадугледжваецца паляпшэнне транспартных сувязяў паміж усходам і захадам еўрапейскай часткі Арктыкі і Балтыйскім морам.

Асобнае месца ў стратэгіі займаюць гандлёвыя маршруты. Адкрыццё арктычных марскіх шляхоў можа забяспечыць Еўропе карацейшы доступ да азіяцкіх рынкаў і дазволіць абыходзіць такія вузкія месцы сусветнага суднаходства, як Суэцкі канал і Чырвонае мора.

Расія развівае інфраструктуру ўздоўж Паўночнага марскога шляху, які праходзіць каля яе арктычнага ўзбярэжжа. Кітай, у сваю чаргу, прасоўвае канцэпцыю «Палярнага шаўковага шляху» як частку сваіх глабальных планаў развіцця транспартных і гандлёвых сувязяў.

Еўрасаюз разглядае расійскую і кітайскую актыўнасць як патэнцыйную пагрозу суверэнным правам арктычных дзяржаў і магчымую крыніцу абвастрэння напружанасці. Брусель заяўляе пра намер забяспечваць свабоду суднаходства на ўсіх гандлёвых маршрутах рэгіёна.

Для гэтага плануецца стварыць сумесны з партнёрамі марскі цэнтр бяспекі. Ён будзе абменьвацца інфармацыяй пра перамяшчэнне расійскага ценявога флоту, незаконны рыбны промысел і забруджванне мора, а таксама сачыць за агульнай сітуацыяй у рэгіёне.

ЕС таксама мае намер дамагацца выканання міжнародных правілаў бяспекі і экалагічных патрабаванняў Палярнага кодэкса, у тым ліку з дапамогай інспекцый суднаў. Акрамя таго, Еўракамісія плануе вывучыць перспектывы арктычнага суднаходства, каб загадзя ацаніць будучыя аб’ёмы перавозак, магчымыя новыя марскія калідоры і патрэбы ў флоце.

У энергетычнай палітыцы Еўрасаюз збіраецца захаваць ранейшы курс. Брусель не плануе здабываць вуглевадароды ў Арктыцы або закупляць нафту і газ з новых праектаў у гэтым рэгіёне.

Еўракамісар па энергетыцы Дан Ёргенсэн заявіў, што нафта, вугаль і газ павінны заставацца ў зямлі. Паводле Еўракамісіі, распрацоўка новых радовішчаў не вырашыць праблем энергетычнай бяспекі ЕС і наўрад ці будзе эканамічна апраўданай. Да таго ж ад пачатку разведкі і бурэння да рэальнага атрымання рэсурсаў можа прайсці некалькі гадоў ці нават дзесяцігоддзе. У Бруселі разлічваюць, што да таго часу патрэба Еўропы ў такіх крыніцах энергіі зменшыцца.

Пры гэтым ЕС мае намер развіваць аднаўляльную энергетыку ў Арктыцы, у тым ліку ветравую, гідраэнергетыку і геатэрмальную энергетыку, а таксама вытворчасць зялёнага вадароду. Аднак для гэтага неабходна не толькі вырабляць чыстую электраэнергію, але і забяспечваць яе спажыванне або перадачу на іншыя рынкі.

Таму ў стратэгіі прадугледжваецца ўмацаванне электрасеткавых сувязяў паміж Фінляндыяй і Швецыяй. Лінія электраперадачы Aurora, запушчаная ў студзені 2026 года, ужо злучае энергасістэмы дзвюх краін. У далейшым плануецца паглыбляць інтэграцыю іх электраэнергетычных рынкаў і ліквідаваць вузкія месцы ў сетках.

Яшчэ адзін прыярытэт — развіццё транспартнай і лічбавай інфраструктуры. Еўрасаюз хоча зрабіць сетку падводных кабеляў больш разнастайнай і знізіць рызыку таго, што пашкоджанне аднаго ўчастка прывядзе да маштабнага парушэння сувязі.

Для гэтага прасоўваецца праект Far North Fibre, які павінен злучыць Еўропу, Грэнландыю і Канаду з краінамі Усходняй Азіі. Ён мае забяспечыць высакахуткасны інтэрнэт для аддаленых населеных пунктаў, у тым ліку тых, дзе жывуць карэнныя народы, а таксама стварыць дадатковы канал перадачы даных для кантынентальнай Еўропы.

Пытанне абароны крытычнай інфраструктуры стала асабліва актуальным на фоне паведамленняў пра пагрозы падводным кабелям. Паводле інфармацыі Reuters, у мінулым месяцы сумесная аперацыя НАТА сарвала расійскія вучэнні, падчас якіх планавалася выпрабаваць магчымасці глыбакаводных падводных апаратаў для вываду са строю кабеляў сувязі паміж мацерыковай Нарвегіяй і архіпелагам Шпіцберген.

У адказ ЕС хоча стварыць арктычны кабельны цэнтр, які будзе займацца абаронай падводных кабеляў у Паўночнай Атлантыцы і Арктыцы, а таксама каардынаваць іх рамонт. Падобныя механізмы ўжо дзейнічаюць у Міжземным і Балтыйскім морах.

Брусель таксама мае намер паскорыць праект Rail Nordica, які прадугледжвае прывядзенне чыгуначнай сеткі паўночнай Фінляндыі да агульнаеўрапейскай шырыні каляіны. Гэта павінна палепшыць транспартную сумяшчальнасць рэгіёна з астатняй Еўропай.

Важнае значэнне для ЕС маюць і карысныя выкапні. Арктыка, асабліва Грэнландыя, валодае значнымі запасамі сыравіны, неабходнай для развіцця чыстай энергетыкі, вытворчасці акумулятараў і абароннай прамысловасці. Сярод такіх рэсурсаў — рэдказямельныя элементы, графіт і літый.

Праекты па здабычы крытычна важнай сыравіны ўжо развіваюцца ў Нарвегіі, Фінляндыі і Швецыі. Дзякуючы стратэгічнаму значэнню такіх праектаў для ЕС яны могуць разлічваць на больш шырокі доступ да фінансавання і паскораныя працэдуры атрымання дазволаў.

Разам з тым Еўрасаюз выступае супраць здабычы карысных выкапняў на глыбакаводных участках мора, пакуль навукоўцы не атрымаюць дастатковых ведаў пра глыбакаводныя экасістэмы і не будзе даказана, што такая дзейнасць не наносіць ім шкоды.

Такім чынам, новая арктычная стратэгія ЕС спалучае ўзмацненне бяспекі і абароны з развіццём гандлю, энергетыкі, транспарту і лічбавых камунікацый. Еўрасаюз імкнецца знізіць залежнасць ад знешніх пастаўшчыкоў і абараніць крытычную інфраструктуру, адначасова захоўваючы курс на адмову ад новых нафтагазавых праектаў у Арктыцы.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0