«Тут няма часу на жыццё». Беларус — пра працу дальнабойшчыкам у ЗША
Свой шлях у прафесію мінчанін Павел Пенкрат пачынаў яшчэ ў сярэдзіне 90‑х на бацькавым МАЗе. Калясіў па Еўропе і Расіі, але гэта працягвалася нядоўга: далей былі ўніверсітэт, бізнес і спорт. А некалькі гадоў таму Павел выйграў Green Card. У Штатах ён браўся за розную працу: займаўся ўсталяваннем гаражных варот, зборкай турэцкіх ложкаў, адкрываў сваю справу, але ў выніку стаў дальнабойшчыкам. Ці лёгка стаць кіроўцам «трака», колькі можна зарабіць і ці варта ўвогуле гэтым займацца, ён расказаў Onliner.
Як усё пачыналася
Павел пайшоў па слядах бацькі.
— Мой тата працаваў кіроўцам-міжнароднікам яшчэ ў часы СССР. У 1990‑я ён з партнёрамі адкрыў беларуска-нямецкае прадпрыемства — назву цяпер ужо і не згадаю. Бацька сам круціў баранку МАЗ-64229. Я дагэтуль памятаю нумары гэтай машыны: КВ1212, — расказвае суразмоўца. — Потым за руль гэтага МАЗа сеў і я, мне было тады 20 гадоў. Да таго часу я якраз адвучыўся на першым курсе інстытута і здаў сесію. Увогуле, кіроўцам у міжнародных грузаперавозках афіцыйна можна было працаваць толькі з 21 года. Я паехаў у чэрвені, а ў ліпені мне якраз спаўняўся 21 год. Вырашыў, што розніца ў месяц — нічога страшнага. Гэта быў 1995 год.
— Паехаў я, вядома, не адзін, а з дасведчаным напарнікам. Мы вазілі капіравальную тэхніку з Нідэрландаў у Маскву — гэта быў наш пастаянны маршрут. Увогуле, ад'ездзіў я лета, а восенню вярнуўся за інстытуцкую парту. На гэтым мая кар'ера дальнабойшчыка тады і скончылася: першы заход у прафесію працягваўся ўсяго тры месяцы, і, шчыра кажучы, на той момант я думаў, што такі досвед застанецца адзіным у маім жыцці. Грузаперавозкі надоўга зніклі з майго жыцця.
Пераезд у ЗША
Ідэю паўдзельнічаць у латарэі Green Card Павел падгледзеў у сваякоў.
— Дапамог выпадак. Прыкладна за паўтара года да гэтага родная сястра маёй жонкі разам з мужам падалі заяўку на Green Card і выйгралі. Я тады вазіў іх у Польшчу на сумоўе ў пасольства. Паглядзеў на ўсё гэта і падумаў: «А чаму б і мне не паспрабаваць?» У выніку запоўніў анкету, згуляў — і таксама выйграў. У 2022‑м разам з сям'ёй з'ехаў. Было няпроста, пераезд абышоўся мне ў 20 000 долараў, — дзеліцца беларус.
— Вы ехалі ў ЗША працаваць кіроўцам ці ўсё атрымалася спантанна?
— У Амерыку я ехаў з пэўнай упэўненасцю, бо там ужо жылі сваякі. Дзякуючы ім я ехаў не ў невядомасць: у мяне адразу былі і жыллё, і канкрэтная праца. Пра дальнабой я тады нават не думаў, планаваў займацца ў Амерыцы якім-небудзь бізнесам. Спачатку я ўладкаваўся ў кампанію па ўсталяванні і абслугоўванні гаражных варот. Працаваў звычайным наёмным супрацоўнікам, але нядоўга. Хутка разабраўся, што да чаго, купіў пікап Dodge, прычэп, адкрыў сваю фірму і стаў працаваць ужо як субпадрадчык. Але не ўсё так проста. Даводзілася працаваць вельмі шмат! І гэта ў Тэхасе, дзе ўдзень спякота больш за 40 градусаў Цэльсія! Я нават пару разоў страчваў прытомнасць ад ператамлення. А грошай атрымліваў капейкі. Трэба было нешта мяняць… Тады я рвануў да свайго брата ў Маямі.
I love you, baby
Мужчына прызнаецца, што і ў іншым штаце справа не пайшла. Адна з прычын — дрэннае веданне мовы.
— За што я толькі ні браўся! Спрабаваў нават арганізаваць свой бізнес па апрацоўцы шкла, але справа ішла са скрыпам. Развіваць нешта сваё там неверагодна цяжка, асабліва без добрай англійскай. А ў мяне з мовай на той момант былі велізарныя праблемы — ні бэ ні мэ. Акрамя школьных «Stand up» і «I love you, baby», я ўвогуле ніякіх слоў не ведаў. Цяпер ужо больш-менш магу паразумецца, а тады было вельмі цяжка. Грошы тым часам раставалі: трэба было на нешта жыць, арандаваць жыллё, а хацелася ж яшчэ і адкладаць на ўласную нерухомасць. У нейкі момант я зразумеў, што трэба ісці ў дальнабой — там хаця б плацяць стабільна.
На правы катэгорыі CDL (для кіравання вялікагрузным транспартам, аўтобусамі і машынамі з небяспечнымі грузамі. — Заўв. Onlíner) я вучыўся ў Маямі. Пасля вучобы ўладкаваўся ў кампанію і першыя два гады адпрацаваў наёмным кіроўцам. Набраўся досведу, асвоіўся на амерыканскіх дарогах, а потым зрабіў наступны крок — купіў уласны трак.
— Колькі зарабляе наёмны кіроўца фуры ў ЗША?
— Мне плацілі 25 працэнтаў ад фрахту. У Амерыцы для наёмных кіроўцаў увогуле ёсць два асноўныя спосабы аплаты: альбо фіксаваная стаўка за кожную мілю, альбо працэнт ад фрахту — кошту перавозкі грузу. У мяне быў другі варыянт, і за месяц чыстымі атрымлівалася каля 10 000 долараў.
— Гэта пры якім графіку?
— Графік шчыльны: тры-чатыры тыдні ты ў дарозе, потым на 5—7 дзён вяртаешся дадому. Праўда, калі рэйс праходзіў праз Х'юстан, дзе жыла мая сям'я, я мог паставіць машыну на платную стаянку і правесці пару дзён дома. Часам у канцы працоўнай вахты я проста прыганяў машыну на базу кампаніі ў Чыкага, пакідаў яе на тэхабслугоўванне, а сам ляцеў у адпачынак. Фірма цалкам аплачвала мне авіябілеты туды і назад. У гэтым плане ўмовы былі супер.
Але нават так доўга вытрымліваць гэты рытм цяжка. Я перыядычна кідаў дальнабой, спрабаваў зноў пабудаваць нейкі бізнес на месцы. Хацелася быць бліжэй да дому, бо такая праца — гэта велізарны стрэс для адносін. У Амерыцы ў 90% кіроўцаў-дальнабойшчыкаў сем'і, на жаль, распадаюцца. І мяне гэтая статыстыка, на жаль, не абмінула — мы з жонкай у выніку развяліся, — з сумам кажа Павел.
Свой грузавік
Мужчына не хавае, што з купляй уласнага грузавіка дадалося і клопатаў: рамонт машыны, бухгалтэрыя, самастойны пошук грузаў. Але ў той жа час Павел адзначае, што ў яго з'явілася больш вольнага часу і доўгачаканая незалежнасць ад пастаяннага ціску з боку кампаніі і дыспетчараў.
— У пачатку 2025 года я ўсё ж вырашыў, што пара працаваць на сябе, і каля года працаваў па сістэме Power Only — гэта калі ў цябе ёсць свой цягач, а прычэпы ты бярэш у арэнду ў розных лагістычных кампаній. У асноўным вазіў грузы для FedEx — ізатэрмічныя паўпрычэпы, а таксама рэфрыжэратары. Пазней стаў супрацоўнічаць з буйной амерыканскай транспартнай кампаніяй Koch Trucking, якая возіць прадукты харчавання па ўсёй краіне.
— Што за машына?
— Гэта быў патрыманы Volvo VNL 2017 года выпуску з прабегам 805 тысяч міль (каля 1,3 мільёна кіламетраў. — Заўв. Onlíner). Для амерыканскага грузавіка гэта нармальныя лічбы, бо маторы ў іх спакойна ходзяць да паўтара мільёна міль. Прасілі за яго 36 тысяч долараў, але ўдалося старгавацца на 30 000. Купіць машыну — гэта паўсправы, бо ў стары трак можна ўкласці яшчэ кучу грошай. Але мне пашанцавала: перад продажам там замянілі счапленне, да таго ж паставілі новую турбіну і свежыя шыны, так што цягач быў у выдатным тэхнічным стане.
Павел стаў зарабляць больш, чым звычайны наёмны кіроўца. З'явіліся сродкі на куплю ўжо ўласнага трэйлера. Выбар выпаў на flatbed — платформу для перавозкі негабарытных грузаў.
Усё залежыць ад твайго «рэкарду»
У Амерыцы ў кожнага дальнабойшчыка ёсць афіцыйная гісторыя яго кіравання — Motor Vehicle Record (MVR). Гэта дзяржаўная база звестак, дзе зафіксаваныя ўсе парушэнні: перавышэнні хуткасці, аварыі, штрафы. Калі кіроўца трака кажа: «У мяне «чысты рэкард»» (Clean Record), гэта азначае, што ў яго няма парушэнняў і любая транспартная кампанія з радасцю возьме яго на працу на добрых умовах. А Павел згадвае MVR у кантэксце ўзаемаадносін перавозчыка і грузаадпраўніка.
— Для пошуку грузаў па ўсёй Амерыцы існуюць спецыяльныя праграмы — так званыя лоўдборды. Але проста зайсці туды і ўзяць любую замову, якая спадабалася, не атрымаецца. У амерыканскай лагістыцы ўсё жорстка завязана на тваёй рэпутацыі і гісторыі працы — тым, што тут называюць «рэкардам». Гэты «рэкард», па сутнасці, як рэйтынг кіроўцы ў беларускім таксі, толькі стаўкі тут у разы вышэйшыя. У гэтай базе звестак адлюстроўваецца ўсё: твае аварыі, штрафы, парушэнні рэжыму працы і адпачынку, а таксама агульная надзейнасць кампаніі, пад якой ты зарэгістраваны. Калі ў цябе ці тваёй фірмы дрэнны рэйтынг, брокеры проста не давераць табе каштоўны груз. Давядзецца задавольвацца таннай нізкагатунковай працай. Чысты і бездакорны «рэкард» — гэта галоўны пропуск да дарагіх і выгадных заказаў, — адзначае суразмоўца.
— Як праходзіць працоўная змена амерыканскага дальнабойшчыка?
— Раніцу я заўсёды пачынаю з зарадкі, у мяне ў кабіне ўсталяваны турнік для падцягванняў. Сняданак гатую сам: вару кашу, ем яйкі з авакада і п'ю каву. Ніякага небяспечнага газавага абсталявання ў амерыканскіх машынах няма, усё на электрычнасці. У мяне ўсталяваны аўтаномны дызель-генератар — ён забяспечвае працу кандыцыянера і тэхнікі, а зімой Webasto грэе рухавік і кабіну. Пасля сняданку абавязкова аглядаю трак, правяраю ўзровень масла і выязджаю.
Паводле амерыканскіх законаў, першыя 8 гадзін ты можаш ехаць без прыпынку, потым абавязаны зрабіць 30‑хвілінны перапынак. Падчас язды перакусваю садавіной. Пасля перапынку можна даездзіць астатнія 3 гадзіны.
Усяго ў ЗША дазволена 11 гадзін чыстага кіравання ў межах 14‑гадзіннага працоўнага дня. Пасля гэтага трак павінен спыніцца на паўнавартасны 10‑гадзінны адпачынак. Усяго за тыдзень паводле правілаў можна адпрацаваць не больш за 70 працоўных гадзін.
— Гэты час кантралюе спецыяльная інспекцыя?
— Кантроль на дарогах у ЗША вельмі жорсткі, усё завязана на так званыя вагавыя станцыі — Weigh Stations. Менавіта там паліцыя і транспартная інспекцыя праводзяць праверкі. Штрафы за парушэнні тут велізарныя, але самае страшнае нават не грошы. Галоўная праблема ў тым, што любое парушэнне заносіцца як у асабісты «рэкард», так і ў «рэкард» кампаніі, пад якой ты працуеш. Сістэма ўладкаваная так, што адна памылка адразу б'е па ўсім бізнесе: у цябе імгненна падае рэйтынг, брокеры перастаюць даваць добрыя грузы, а кошт страхоўкі расце. Аштрафаваць дальнабойшчыка ў Штатах могуць за многае. Часцей за ўсё трапляюцца на перавышэнні хуткасці. Таксама вельмі строга сочаць за вагой і габарытамі.
«Шмат што падобнае да Еўропы»
Павел расказвае, што кіроўцы па абодва бакі акіяна сутыкаюцца з аднолькавымі праблемамі.
— Са стаянкамі ў ЗША вечная праблема — іх катастрафічна не хапае. У сярэднім паркоўка каштуе 20 долараў за ноч. Праўда, пасля наступлення цемры знайсці вольнае месца нерэальна. Праз гэта многія кіроўцы парушаюць правілы і спыняюцца проста на з'ездах з аўтастрад. Гэта забаронена, паліцыя за такое ганяе, але людзям проста няма куды падзецца.
Ёсць на стаянках і крадзяжы, у крымінальных раёнах накшталт Х'юстана ці Нью-Ёрка трэба быць вельмі пільным. Паліва зліваюць рэдка, але крадуць усё, што дрэнна ляжыць. Напрыклад, у мяне з прычэпа скралі дарагія алюмініевыя апарэлі, якія я выкарыстоўваў для заезду тэхнікі. Многія кіроўцы на ноч не проста зачыняюць кабіну на замкі, але яшчэ і дадаткова сцягваюць дзверы знутры грузавымі рамянямі.
— Хапае і іншых дарожных «сюрпрызаў»: заторы, ураганы, паводкі. А яшчэ ў Амерыцы велізарная бяда з дзікімі жывёламі. Літаральна ўчора я ледзь не збіў аленя — ён выскачыў проста перад капотам, ледзь паспеў ухіліцца. Для абароны ад іх дальнабойшчыкі ставяць спераду масіўны «кенгуратнік». Праўда, свой я ўжо паспеў пагнуць, калі нядаўна заграз у брудзе падчас аб'езду па ўзбочыне.
— Атрымліваецца, што няма ўсёй той кіношнай рамантыкі пра амерыканскі дальнабой?
— Рамантыка рамантыкай, але ў асноўным гэта цяжкая і знясільваючая праца. Аб'ёмы працы тут каласальныя. Калі ты наёмны супрацоўнік, кампанія патрабуе праязджаць у сярэднім 650 міль за дзень. Цяпер жа на сваім траку я праязджаю па 750 міль (каля 1200 км) штодня. Працуюць усе па-рознаму: хтосьці ездзіць адзін, а хтосьці ў экіпажы з двух чалавек, і тады машына ўвогуле не спыняецца круглыя суткі.
Хуткасныя абмежаванні ў ЗША залежаць ад канкрэтнага штата. Дзесьці максімум — гэта 65 міль за гадзіну. Але ў Тэхасе, Аклахоме, Нью-Мексіка ці Арканзасе абмежаванні мякчэйшыя, там дазволена разганяцца да 75—80 міль за гадзіну. Паводле нашых мерак 75 міль — гэта прыстойныя 120 км/г.
«Другі раз не ўвязаўся б»
Мужчына адкрыта кажа, што другі раз не ўвязаўся б у падобную авантуру.
— Я б нікому не раіў сюды пераязджаць. Амерыка цяпер ужо зусім не тая, што была раней. Праз інфляцыю і крызіс жыць тут стала неверагодна цяжка, людзі круцяцца ад зарплаты да зарплаты, выплачваючы бясконцыя крэдыты, рахункі і іпатэку. Тут няма часу на жыццё. У Беларусі ў мяне быў невялікі бізнес па апрацоўцы шкла, хобі, я захапляўся ралі, будаваў гоначную машыну. Там была душа, а тут — суцэльная гонка на выжыванне ў рэжыме «трэба, трэба, трэба».
Цяпер чытаюць
Трагедыя з 30‑гадовай доктаркай са Старобіна — пайшла выдаляць зуб мудрасці і памерла1
Каментары