Asteroid, jaki źniščyŭ dynazaŭraŭ, moh vyklikać pažary pa ŭsioj płaniecie
Kala 66 miljonaŭ hadoŭ tamu padzieńnie hihanckaha asteroida na Ziamlu mahło pryvieści da amal imhniennaha vymirańnia dynazaŭraŭ i mnohich inšych vidaŭ žyvioł i raślin. Novyja daśledavańni pakazvajuć, što adnym z hałoŭnych faktaraŭ katastrofy mahli stać hłabalnyja pažary, vyklikanyja nastupstvami ŭdaru. Pra heta havorycca ŭ daśledavańni, apublikavanym u navukovym časopisie Journal of Geophysical Research: Biogeosciences, piša vydańnie Popular Science.
Pavodle acenak navukoŭcaŭ, asteroid mieŭ kala 10 kiłamietraŭ u dyjamietry i ruchaŭsia da Ziamli z chutkaściu prykładna 1600 mietraŭ u siekundu. Siła sutyknieńnia była ekvivalentnaja kala 100 teratonam traciłu — heta bolš čym u miljard razoŭ macniej za vybuchi atamnych bombaŭ u Chirasimie i Nahasaki.
U vyniku ŭdaru ŭtvaryŭsia kratar šyrynioj kala 100 kiłamietraŭ i hłybinioj kala 30 kiłamietraŭ. U atmaśfieru było vykinuta kala 25 tryljonaŭ ton parod i pyłu. Častka raspalenaha materyjału viarnułasia na pavierchniu ŭ vyhladzie vohniennych čaścinak — śfieruł, jakija mahli padpalvać lasy.
Navukoŭcy z amierykanskaha Univiersiteta Pierdju i inšych ustanoŭ vykarystali kampjutarnaje madelavańnie ŭdaru i paraŭnali jaho z danymi ab śladach pyłu, znojdzienymi ŭ Paŭnočnaj Amierycy. Jany pryjšli da vysnovy, što nie tolki raspalenyja abłomki, ale i vielizarnaja pyłavaja chmara mahli adyhrać vyrašalnuju rolu ŭ katastrofie.
Pavodle mierkavańnia daśledčykaŭ, płast pyłu ŭ atmaśfiery moh dziejničać jak svojeasablivy «termas», mocna nahravajučy pavierchniu Ziamli. Raźliki pakazvajuć, što jon moh uzmacnić nahreŭ prykładna ŭ 3,5 raza ŭ paraŭnańni tolki z uździejańniem kamiennych abłomkaŭ. Heta mahło vyklikać masavyja pažary i zahubić vialikuju kolkaść žyvych istot za vielmi karotki čas.
Adnak navukoŭcy adznačajuć, što nastupstvy ŭdaru mahli pryvieści i da inšaha scenaru — praciahłaha pachaładańnia i hoładu. Paśla taho jak pažary zhaśli, pył u atmaśfiery moh zakryć soniečnaje śviatło na hady ci navat dziesiacihodździ, što parušyła b fotasintez i vyklikała b razbureńnie charčovych łancužkoŭ.
Adzin z aŭtaraŭ daśledavańnia Brendan Džonsan zajaviŭ, što vyniki paćviardžajuć: mienavita ŭdar asteroida staŭ pryčynaj maštabnaha vymirańnia, ale poŭnaja karcina padziej jašče vyvučajecca.
Niekatoryja navukoŭcy staviacca da hipotezy hłabalnych pažaraŭ aściarožna. Jany adznačajuć, što bolšaść śviedčańniaŭ takich uzharańniaŭ pakul znojdziena tolki ŭ Paŭnočnaj Amierycy, jakaja znachodziłasia bližej da miesca padzieńnia asteroida. Dla kančatkovaha paćviardžeńnia teoryi nieabchodnyja dadatkovyja dokazy ź inšych rehijonaŭ płaniety.
Astranomy ŭpieršyniu znajšli malekułu cukru ŭ pyłavoj chmary Mlečnaha Šlachu
Na ŭskrainie Soniečnaj sistemy ŭ nievialikaha niabiesnaha cieła vyjavili atmaśfieru
Novaja znachodka navukoŭcaŭ padmacoŭvaje hipotezu, što asnovy žyćcia na Ziamli mahli trapić z kosmasu
U ZŠA mietearyt upaŭ na dom. Navukoŭcy śćviardžajuć, što jon starejšy za Ziamlu
Praz Soniečnuju sistemu lacić abjekt, pavodziny jakoha nahadvajuć kiravany kaśmičny karabiel
Kamientary