Najstaražytniejšy muravany pomnik Biełarusi rychtujecca da maštabnaj restaŭracyi, jakaja moža viarnuć jamu histaryčny vyhlad i daje šaniec bolš šyroka raskryć mury CHI stahodździa, jakija zachavalisia ŭ kudy bolšych abjomach, čym možna było mierkavać.
Nacyjanalny Połacki historyka-kulturny muziej-zapaviednik, jakomu naležyć Safijski sabor, raźmiaściŭ na sajcie dziaržaŭnych zakupak zajaŭku na raspracoŭku pieradprajektnaj dakumientacyi, zaŭvažyŭ telehram-kanał «Spadčyna».
Pavodle dziaržaŭnaj prahramy «Kulturnaja prastora» na 2026—2030 hady, na ramontna-restaŭracyjnyja pracy ŭ Safijskim sabory, jaki źjaŭlajecca abjektam najvyšejšaj 0‑j katehoryi kaštoŭnaści i tearetyčna pretenduje na ŭklučeńnie ŭ śpis JUNIESKA, vydzielena 2,4 miljona rubloŭ.
Na pieradprajektnuju stadyju adviedziena čatyry miesiacy, z červienia pa vierasień 2026 hoda. Za hety čas prajekciroŭščyki musiać pravieści kompleksnyja navukovyja pošuki, uklučajučy archiŭnyja, architekturna-archieałahičnyja i fizika-chimičnyja daśledavańni budaŭničych materyjałaŭ.
Na ich asnovie budzie stvorana architekturna-płanirovačnaja kancepcyja, jakaja ŭklučaje rašeńni pa restaŭracyi fasadaŭ, uzmacnieńni histaryčnych kanstrukcyj, stvareńni novaj padśvietki prylehłaj terytoryi i madernizacyi inžyniernych sietak. Apošni punkt asabliva važny z ulikam śpiecyfičnaha klimatu, nieabchodnaha, kab pravodzić u sabory kancerty i vystavy.
Z ulikam taho, što raboty ŭklučajuć fizika-chimičnyja daśledavańni fasadaŭ, nielha vyklučać, što Safijskamu saboru ŭ čas restaŭracyi moža być viernuty histaryčny baročny kałaryt, jak užo było zroblena na kaściole Božaha Cieła ŭ Niaśvižy i byłym kaściole Śviatoha Jazepa ŭ Minsku.
Jak siońnia viadoma, baročnyja chramy na Biełarusi nie byli adnatonnymi i biełaśniežnymi — taki vyhlad jany nabyli ŭ paźniejšyja stahodździ ź mierkavańniaŭ haspadarčaj zručnaści dohladu za chramami ŭ niezaŭsiody spryjalnych dla ich histaryčnych umovach.
Jašče adnoj histaryčnaj mahčymaściu mahło b stać šyrejšaje raskryćcio staražytnaj muroŭki sa schavanym radam, jakaja zachavałasia pad płastami paźniejšaha tynku. Siońnia na ŭschodnim fasadzie, dzie zachavalisia pieršapačatkovyja apsidy staražytnaruskaha chrama, muroŭka pakazanaja tolki ŭ nievialikich zandažach, što nie daje dakładnaha ŭjaŭleńnia pra maštaby zachavanych muroŭ XI stahodździa ŭ abjomie baročnaha chrama.
Połackaja Safija ŭjaŭlaje saboj składany architekturny simbijoz. Doŭhi čas ličyłasia, što aryhinalny chram XI stahodździa byŭ całkam razburany vybucham u 1710 hodzie, kali ŭ sutareńniach chrama padarvaŭsia parachavy skład rasijskaj armii.
Ale niadaŭnija histaryčnyja dyskusii staviać maštab razbureńniaŭ pad sumnieńnie: padobna, što staražytnaruskija mury zachavalisia ŭ kudy bolšym abjomie, čym tradycyjna ličyłasia, i novy baročny chram byŭ uźviedzieny ŭ XVIII stahodździ pa prajekcie słavutaha architektara Jana Hłaŭbica nie na miescy raniejšaha, a byŭ upisany ŭ jaho raniejšy abjom, maksimalna zachoŭvajučy aŭtentyčnyja ścieny.
Pieršaja maštabnaja restaŭracyja pomnika pačałasia ŭ 1969 hodzie. Tady pierad śpiecyjalistami navukova-restaŭracyjnych majsterniaŭ BSSR stajała kanceptualnaja zadača adnačasova pakazać dźvie roznyja epochi. Pad kiraŭnictvam architektara Valeryja Ślunčanki pad padłohaj sabora XVIII stahodździa stvaryli śpiecyjalnuju ahladnuju placoŭku, ź jakoj dahetul možna pabačyć reštki apornych słupoŭ i muroŭ XI stahodździa. U 1983 hodzie ŭ budynku adkryli kancertnuju zału na 304 miescy, a jašče praz dva hady ŭstalavali češski arhan firmy «Rijeger Kloss».
Naturnyja daśledavańni chrama, praviedzienyja ŭ čas toj restaŭracyi, pakazali, što muroŭka XI stahodździa na ŭschodnim fasadzie zachavałasia na ŭsiu vyšyniu vonkavych ścien až da karnizaŭ, a ŭ miescy viežy — vyšej za ich.
Raskryćcio ścien XI stahodździa dazvoliła b pakazać redki prykład staražytnaruskaj architektury na biełaruskich ziemlach. Vialikija zandažy na histaryčnych apsidach kaliści byli zrobleny i ŭ kijeŭskaj Safii, jakaja siońnia taksama maje baročnaje abličča.
Adnak raskryćcio staražytnaha mura maje i advarotny bok — adkryty dla atmaśfiernych uździejańniaŭ, jon razburajecca. Rasijskija śpiecyjalisty, jakija zajmalisia restaŭracyjaj druhoha ŭnikalnaha pomnika staražytnaruskaha pieryjadu ŭ horadzie, Spaskaj carkvy ŭ Jefrasinieŭskim manastyry, adznačali, što zandažy na Safijskim sabory znachodziacca ŭ žudasnym stanie. Na samoj Spaskaj carkvie ŭ čas apošniaj restaŭracyi vialikija raskryćci na fasadach, dzie byli vyjaŭleny ŭ tym liku palichromnyja razmaloŭki i architekturny dekor, byli zakrytyja šklanymi ekranami.
Apošni raz maštabnyja pracy na fasadach Safii pravodzilisia ŭ 2017 hodzie, napiaredadni 500‑hodździa biełaruskaha knihadrukavańnia. Tady budaŭniki padnavili amal 6500 kvadratnych mietraŭ vonkavych ścien, dasiahajučy vierchnich jarusaŭ viežaŭ na vyšyni 51 mietra z dapamohaj śpiecyjalnych aŭtavyšak.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆNavukoŭcy raskazali pra składanaści i pravakacyi pry restaŭracyi najstarejšaha chrama Biełarusi
Dva kamiani pad savieckim śmietnikam. Što zastałosia ad raśpisanaj freskami Piatnickaj carkvy CHII stahodździa ŭ rezidencyi połackich kniazioŭ
Trahiedyja Čornaj carkvy. Jak u 1920‑ia navukoŭcy sprabavali ŭratavać pomniki BSSR ad praletaryjaŭ
Na Novym zamku ŭ Hrodnie adšukali padmurki staražytnaha chrama, padobnaha pa architektury da Kałožy
Z dvuzubam Rurykavičaŭ na ścienach. Znojdzieny na Novym zamku ŭ Hrodnie chram CHII stahodździa adrazu ž zakapali
Kamientary