«Ci možna abmianiać na Kardaš?». Žonka ŭkrainca, vykradzienaha 11 hadoŭ tamu ŭ Daniecku, raskazała pra muža
Cyvilnyja zakładniki — adna z najmienš bačnych achviaraŭ rasiejskaj vajny suprać Ukrainy. Aleh Ševandzin — adzin ź ich: uviesnu 2015 hoda ŭkrainca vykrali rasiejskija vajskoŭcy na akupavanym Danbasie. Z taho času jahonaja žonka Łarysa žyvie ŭ niaspynnaj baraćbie za jaho viartańnie.
Jana padzialiłasia z «Biełsatam» uspaminami pra toje, jak pačynałasia akupacyja Daniecku, kali jana bačyła apošni raz muža i što joj daje siły dalej nahadvać śvietu pra jaho.
«Pajechaŭ pa mamu i abiacaŭ chutka viarnucca»
Muž Łarysy — Aleh Ševandzin — viadomy spartovy dziejač, prezident fiederacyi u-šu Danieckaj vobłaści, pradprymalnik i hanarovy hramadzianin horadu. Uviesnu 2015 hoda jon byŭ vykradzieny rasiejskimi vajskoŭcami na akupavanaj terytoryi Danbasu. Z taho času pra jahony los niama aficyjnaj infarmacyi: Aleh ličycca źnikłym bieź viestak i zastajecca ŭ śpisach na abmien.
Da vajny siamja žyła ŭ Daniecku, paśla akupacyi pierajechała ŭ Debalcava — spadziavalisia, što heta nienadoŭha. Ale horad trapiŭ pad žorstkija abstreły, kvatery byli zrujnavanyja, baćkoŭ daviałosia terminova vyvozić. Sproba viarnucca pa maci ŭ kancy krasavika — pačatku traŭnia 2015‑ha stała dla Aleha fatalnaj: na błokpoście jaho zatrymali bajcy śpiecpadraździaleńnia, nadzieli jamu miašok na hałavu i kajdanki, a paźniej jaho abviaścili «ŭkrainskim špijonam». Praź niekatory čas žoncy paviedamili, što im zajmajecca FSB.
Z ukrainskaha boku spravaj Aleha ciapier zajmajecca Kaardynacyjny štab u pytańniach abychodžańnia z vajennapałonnymi. Akupacyjny bok tak zvanaj «DNR» kaliści paćviardžaŭ, što Aleh byŭ u Daniecku, ale ciapier adkazvaje, što «ŭdakładniaje miescaznachodžańnie». Kiejs Aleha nazyvajuć «niazručnym»: zachoplivała jaho nie «MDB DNR», a rasiejskija vajskoŭcy, jakich tady «aficyjna nie było».
Pierad vyjezdam da maci Aleh źviazaŭsia z byłym padnačalenym — dyrektaram debalcaŭskaha Pałaca sportu — kab udakładnić situacyju ŭ horadzie i šlach zajezdu. Paźniej vyśvietliłasia, što hety čałaviek pieradavaŭ infarmacyju rasiejskim vajskoŭcam i paviedamiŭ im pra płanavany pryjezd siamji, raskazvaje Łarysa Ševandzina.
U Debalcava jany trapili ŭžo pozna ŭviečary, paśla kamiendanckaj hadziny. Na błokpoście kala domu ich doŭha praviarali, ale ŭrešcie prapuścili. Kvatera akazałasia napałovu zrujnavanaja — ścieny byli prabityja pramym trapleńniem «Hradu». Noč praviali tam. Ranicaj žančyna adčuvała siabie drenna, nie mahła ŭstać, i Aleh vyrašyŭ samastojna pajechać šukać maci: jon paabiacaŭ chutka viarnucca, zabrać žonku — i razam pakinuć horad.
Heta byŭ apošni raz, kali Łarysa bačyła muža na voli.
«Ja čuła jaho hołas i razumieła: jon trymajecca»
Paśla adjezdu Aleha jahony telefon to źjaŭlaŭsia ŭ sietcy, to prapadaŭ. Spačatku žančyna padumała, što suviaź nie pracuje praz abstreły. Ale kali jana patelefanavała synu ŭ Kijeŭ, toj paviedamiŭ: znajomyja z Debalcava skazali, što ichnaja mašyna ŭžo ŭ rasparadžeńni rasiejskich vajskoŭcaŭ.
U nastupnyja dni Alehu niekalki razoŭ dazvalali karotka adkazvać na zvanki. Ničoha kankretnaha jon nie kazaŭ — było zrazumieła, što razmovy pad kantrolem. Ale žonka čuła jahony hołas i razumieła: jon trymajecca. Na druhi dzień jana źviarnułasia ŭ tak zvanyja «pravaachoŭnyja orhany DNR» z zajavaj ab vykradańni muža i aŭtamabila. Joj adrazu paviedamili, što Aleh u vajskovym štabie. Mašyna stajała pobač — jaje navat fatahrafavali.
Paźniej žančyna daviedałasia padrabiaznaści zatrymańnia: Aleha spynili na błokpoście bajcy śpiecnazu, siłaj vyciahnuli z aŭtamabila, nadzieli miašok na hałavu i kajdanki. Spačatku pavieźli za horad — na vajskovuju bazu dla «dopytu», paśla čaho viarnuli nazad. Jamu inkryminavali «špijanaž na karyść Ukrainy» i śćviardžali, što ŭ mašynie nibyta znajšli karty Łuhanskaj vobłaści i fłeš-nazapašvalnik ź infarmacyjaj — čaho, pavodle žonki, nie było. Paźniej Aleha pieraviali ŭ Danieck i paviedamili, što jahonaj spravaj zajmajecca FSB.
«Ja zastavałasia ŭ Daniecku jašče paŭhoda, kab sabrać jak maha bolš dadzienych, — raskazvaje Łarysa. — Viedaju šmat pra dopyty, katavańni, pra šantaž siamjoj. Jamu pakazvali videa sa mnoj i kazali: kali nie padpišaš dakumienty — «z nami niešta zrobiać». Nie ŭsio mahu raskazvać — krynicy niepubličnyja».
«Vyvoziŭ ludziej pad abstrełami»
Žančyna ŭspaminaje, jak pačynałasia akupacyja Danbasu Rasiejaj. U Daniecku źjavilisia prarasiejskija «aktyvisty», tabary kubanskich kazakoŭ. Pry hetym u samim horadzie isnavaŭ mocny praŭkrainski ruch. Adnak mitynhi ŭsio čaściej atačali «cituški», jakich zavozili aŭtobusami z Rasiei. («Cituški» — najmanyja bajeviki ŭ cyvilnym. Ich vykarystoŭvali, kab źbivać i zapałochvać ŭdzielnikaŭ praŭkrainskich akcyj. Nazva pajšła ad proźvišča adnaho ź pieršych viadomych udzielnikaŭ takich napadaŭ — Vadzima Cituški. — Red.).
Zatym pačalisia adkrytyja bajavyja dziejańni — zachop Horłaŭki, źjaŭleńnie ŭzbrojenych farmavańniaŭ u Słaviansku. Łarysa kaža, što ŭletku 2014 hoda ŭ Debalcavie siamja na svaje vočy bačyła mikraaŭtobus z vyrazanym dacham, ź jakoha viali minamiotny ahoń pa horadzie: hareli žyłyja damy i rynak. Uzimku 2015‑ha rasiejskija vojski pierabili linii elektrapieradačy — u dvaccacihradusny maroz Debalcava zastałosia bieź śviatła, vady i aciapleńnia. Ludzi chavalisia ŭ padvałach.
U hety čas Aleh pačaŭ vyvozić mirnych žycharoŭ ułasnym siamimiesnym džypam: pažyłych, siemji ź dziećmi. Jon dastaŭlaŭ leki, pradukty, śviečki, zaradnyja pryłady dla telefonaŭ. Adziny šlach evakuacyi praź Śvitładarsk pastajanna traplaŭ pad abstreł. Adnojčy ich mašyna apynułasia pad udaram «Hradaŭ» — aŭtamabil litaralna padskokvaŭ ad vybuchaŭ, ale Aleh praciahvaŭ ruch, bo daŭ ludziam słova dapamahčy, raskazvaje jahonaja žonka Łarysa.
Da vajny jon uznačalvaŭ fiederacyju u-šu Danieckaj vobłaści, jakuju stvaryŭ z nula jašče ŭ 1996 hodzie, pieratvaryŭšy jaje ŭ adnu z najmacniejšych spartovych struktur Ukrainy. U śniežni 2014‑ha Aleh zrabiŭ toje, što žonka nazyvaje «aktam niepakory»: sabraŭ zbornuju z akupavanych Daniecku i Horłaŭki i pryvioz u Kijeŭ na Kubak Ukrainy. Kamanda vystupała pad ukrainskim ściaham i stała čempijonam. Akupacyjnyja ŭłady hetaha nie daravali: tak zvany «ministr sportu» patrabavaŭ ad Aleha supracy, ale toj admoviŭsia.
Taksama ŭ Daniecku siamja mieła ŭłasny biźnies — sietku kramaŭ bytavoj i kampjutarnaj techniki, a taksama fotastudyju. Usio heta było abo źniščana, abo zachoplena. Jak kaža žančyna, im zastavałasia tolki nazirać u internecie, jak ź ichnych kramaŭ vynosiać abstalavańnie i tavar.
Łarysa raskazvaje, što z Aleham jany paznajomilisia jašče ŭ škole: joj było 15, jamu — 17. Heta adbyłosia padčas ahulnaha školnaha pachodu ŭ les naprykancy navučalnaha hoda — kłasnyja kiraŭniki damovilisia pravieści jaho razam. Tam i pačałasia ich historyja.
Ich adnosiny chutka stali viadomyja ŭsioj škole — jak uspaminaje Łarysa, usio adbyvałasia niejak vielmi publična. Praz čatyry hady jany pažanilisia i z taho času nie razłučalisia. Za dziesiacihodździ sumiesnaha žyćcia jana nastolki navučyłasia adčuvać muža, što, pavodle jaje słoŭ, razumieła jahony stan navat tady, kali jon prosta maŭčaŭ u słuchaŭku.
«Maru pra abdymki ŭsie hetyja hady»
Na pytańnie, jak hetyja amal 11 hadoŭ Łarysa žyła biez Aleha, jana adkazvaje: «Niejkaja dziŭnaja realnaść».
«Dla mianie ŭsio, što zdaryłasia z mužam, — jak učora. Usio skiravana na jaho vyzvaleńnie. Kaniečnie, vielmi dapamahaje naš z Aleham syn, jon staŭ dla mianie hałoŭnaj aporaj.
Ja ŭznačalvaju hramadskuju arhanizacyju Ukraine Movement. Return Freedom: my robim akcyi pa ŭsim śviecie, sustrakajemsia z pasłami Francyi, Niamieččyny, Kanady, tłumačym, chto takija cyvilnyja zakładniki. Ich nielha abmieńvać pavodle Ženieŭskaj kanviencyi, bo jany nie kambatanty. Rasieja trymaje ich u «inkamunikada» — biez suviazi z rodnymi i biez advakataŭ. Heta adna z samych žorstkich formaŭ katavańnia.
Sama ja z baćkami vyjechała ŭ Niamieččynu dziela ich biaśpieki — dla ich heta ŭžo treciaja vajna. Mama pamiataje jašče nacysckuju akupacyju. Baćka pamior hod tamu… Jon by žyŭ, kali b nie hetyja padziei», — kaža jana.
Žančyna raskazvaje, što na łahatypie arhanizacyi — dva siłuety, mužčyna i žančyna. I heta nie prosta abdymki: žančyna litaralna trymajecca za kachanaha, niby baicca adpuścić. Łarysa pryznajecca, što pra hetyja abdymki maryć usie hady čakańnia.
Aleh vielmi lubić vadu i akijan, tamu jana spadziajecca, što paśla jahonaha viartańnia jany zmohuć razam pajechać u padarožža — nie važna kudy, hałoŭnaje, kab znoŭ być pobač.
Jana taksama źviartajecca da ŭkrainskaha kiraŭnictva z prośbaj vykarystać lubuju mahčymaść dla vyzvaleńnia muža, u tym liku praz abmien.
«Ja chaču źviarnucca da prezidenta Uładzimira Zialenskaha, da Kiryły Budanava, da Dźmitryja Usava: razhledźcie lubuju mahčymaść abmienu. Jość zatrymanaja va Ukrainie biełaruskaja špijonka Ina Kardaš — mahčyma, jaje možna abmianiać na majho muža? My chapajemsia za kožny šaniec», — padsumoŭvaje jana.
Ciapier čytajuć
Pamior paet Uładzimir Karyzna, aŭtar słoŭ da ciapierašniaha dziaržaŭnaha himna Biełarusi8
Kamientary