Пентагон паказаў здымак сакрэтнага кітайскага касмаплана. Ён падобны да амерыканскага Х-37

Здымак апублікаваны ў дакладзе «Пра выклікі ў галіне бяспекі ў космасе». Ён прысвечаны вайсковаму саперніцтву ЗША з Кітаем і Расіяй, а таксама КНДР і Іранам, у якіх таксама ёсць касмічныя праграмы з вайсковай скіраванасцю.

Касмічныя самалёты, або касмапланы — перспектыўны від апаратаў, здольных перамяшчацца як у беспаветранай прасторы, так і ў атмасферы Землі.

Такія апараты маюць аэрадынамічныя паверхні — крыло, хваставое апярэнне — а таксама аэрадынамічную форму. Гэта дазваляе ім здзяйсняць кіраваны палёт у паветры.

На здымку апарат развернуты да аб'ектыва днішчам. Здымак настолькі якасны, што можна адрозніць адчыненыя створкі грузавога люка ў верхняй частцы апарата.

У хваставой частцы заўважнае падаўжэнне з разгорнутымі сонечнымі панэлямі па баках. Гэта можа быць прыстыкаваны сэрвісны модуль.

Дзве цёмныя прамавугольныя плямы ў ніжняй частцы могуць быць створкамі адсекаў для двух асноўных стоек шасі. Верагодна, апарат выкарыстоўвае трохстоечную канфігурацыю, і ў пярэдняй частцы ёсць яшчэ адзін адсек для пярэдняй стойкі.

Задачы, якія патэнцыйна здольныя выконваць касмапланы — гэта вывад на арбіту рознай карыснай нагрузкі, узаемадзеянне з іншымі касмічнымі апаратамі — то-бок выкананне задач спадарожніка-інспектара.

Спадарожнікі-інспектары могуць выкарыстоўвацца для даследавання іншых апаратаў і іх рамонту. Але могуць быць і супрацьспадарожнікавай зброяй.

«Ключавой магчымасцю для шматразовага выкарыстання касмічных апаратаў з'яўляюцца касмічныя самалёты,падобныя да гэтага касмічнага самалёта КНР, зафіксаванага кампаніяй Maxar. Касмічныя самалёты могуць выходзіць на арбіту для дастаўкі аб'ектаў у космас або нават для іх тэставання і вяртання на Зямлю», — гаворыцца ў дакладзе.

Манеўранасць

«Касмапланы з'яўляюцца шматразовымі апаратамі і валодаюць павышанай манеўранасцю, што робіць іх больш прыдатнымі для выканання пэўных задач у параўнанні з традыцыйнымі спадарожнікамі», — гаворыцца ў дакладзе.

Павышаная манеўранасць касмаплана на арбіце дасягаецца за кошт рухавікоў і запасу паліва.

Звычайныя спадарожнікі таксама здольныя манеўраваць, але тэрмін іх службы залежыць ад таго, колькі у іх ёсць паліва для карэкцыі арбіты або манеўраў.

Шматразовы касмаплан пасля завяршэння місіі можа вярнуцца на Зямлю і выкарыстоўвацца паўторна, а не заставацца на арбіце да вычарпання рэсурсу.

Таму такія апараты могуць здзяйсняць манеўры на арбіце з большымі выдаткамі паліва.

Але ў іх ёсць яшчэ адна ўнікальная уласцівасць — яны могуць значна змяняць арбіту пры ўваходзе ў атмасферу.

Такі апарат, рухаючыся на арбіце, можа ўваходзіць у верхнія слаі атмасферы і манеўраваць у іх пры дапамозе аэрадынамічных рулёў і крылаў, змяняючы кірунак палёту.

Такім чынам ён здольны змяніць нахіл сваёй арбіты. Нахілам называецца вугал паміж арбітальнай плоскасцю і плоскасцю экватара.

Каб яго змяніць, трэба патраціць шмат паліва — гэта адзін з самых энергазатратных манеўраў арбітальных апаратаў. Таму спадарожнікі рэдка змяняюць нахілы сваіх арбіт.

Дзякуючы рухавікам і аэрадынамічным магчымасцям касмаплан здольны пашырыць дыяпазон даступных арбіт у межах аднаго палёту ў параўнанні са звычайным спадарожнікам той жа масы.

Кітайская праграма

Як гаворыцца ў дакладзе, першы прататып кітайскага касмаплана здзейсніў свой палёт у космас у 2020 годзе. Ён прабыў на арбіце два дні, пасля чаго вярнуўся на Зямлю.

Другі палёт адбыўся ў 2022 годзе. Ён працягваўся 276 дзён. У ходзе гэтага палёту апарат, як мяркуюць амерыканскія вайскоўцы, здзейсніў манеўры побач з іншым кітайскім спадарожнікам.

Ён захоўваў дыстанцыю ў адзін кіламетр ад яго, але ў нейкі момант зблізіўся на адлегласць 100 метраў. Не выключана, што касмаплан і спадарожнік зрабілі стыкоўку, пасля чаго спадарожнік зноў аддзяліўся, гаворыцца ў дакладзе.

У снежні 2023 года Кітай запусціў свой трэці касмаплан, які правёў на арбіце 268 дзён. У ходзе гэтай місіі апарат выпусціў нейкі аб'ект і ўзаемадзейнічаў з ім.

Копія X-37?

Такія праграмы распрацоўвалі многія краіны. Самая паспяховая — амерыканскі Space Shuttle. Гэта адзіны касмаплан, які здзяйсняў рэгулярныя палёты ў космас на працягу многіх гадоў.

У СССР быў пабудаваны і здзейсніў палёт у космас «Буран». Акрамя яго, у Савецкім Саюзе распрацоўваліся праекты і іншых касмічных самалётаў.

Цяпер у ЗША існуе праграма Boeing X-37, у рамках якой на арбіту робіць палёт адзін апарат X-37B. Ён адлятаў ужо сем місій, самая доўгая з якіх працягвалася больш за 900 дзён.

Гэта вайсковая і строга засакрэчаная праграма, і чым займаецца ў космасе гэты апарат, дакладна невядома. Але, верагодна, на ім адпрацоўваюцца ў тым ліку і асаблівасці кіравання самім апаратам.

На думку многіх спецыялістаў, кітайскі апарат, апублікаваны Пентагонам, вонкава вельмі падобны да X-37.

У дакладзе таксама гаворыцца, што за апошнія два дзесяцігоддзі Расія анансавала некалькі праектаў касмапланаў. Аднак з часу адзінага выпрабавальнага палёту «Бурана» ў 1988 годзе значнага прагрэсу ў гэтай галіне дасягнута не было.

Інспектары

Гэтыя манеўры нагадваюць дзеянні спадарожнікаў-інспектараў. Такія апараты распрацоўваюць многія краіны, уключаючы ЗША, Расію і Кітай.

Лічыцца, што ў пачатку 2010‑х гадоў Расія пачала актыўна развіваць праграму вайсковых спадарожнікаў-інспектараў, патэнцыйна здольных перашкодзіць працы і нават знішчыць апарат іншай краіны.

Кітай таксама распрацоўвае спадарожнікі, характарыстыкі якіх выдаюць у іх інспектараў.

У інтэрв'ю Бі-бі-сі ў 2025 годзе тагачасны камандуючы брытанскімі касмічнымі сіламі Пол Тэдман сказаў, што «ў кітайцаў значна больш дасканалыя магчымасці, але ў расіян больш жадання выкарыстоўваць свае вайсковыя сістэмы ў космасе».

• 1
• 0
• 0
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0