Кемлівы беларус, які 23 гады пражыў у Чэхіі нелегальна, успомніў пра сваю палітычную актыўнасць, калі яго спыніла паліцыя
Суду ён даводзіў, што па тэлефоне ўгаворваў бацькоў галасаваць за Ціханоўскую, а значыць, яму пагражае палітычны пераслед на радзіме.
Краявы суд ва Усці-над-Лабам (філіял у Ліберцы) адмовіў грамадзяніну Беларусі ў міжнароднай абароне, палічыўшы, што той «перабольшвае значнасць сваёй асобы» для беларускіх уладаў, а сапраўдны матыў заявы — легалізаваць знаходжанне ў Чэхіі. Рашэнне было вынесена 18 ліпеня 2025 года, і ўступіла ў сілу. Імя заяўніка ў апублікаваным тэксце не ўказваецца.
Мужчына прыехаў аўтобусам з Мінска ў Прагу ўвесну 2001 года і з таго часу Чэхію не пакідаў. Больш за два дзесяцігоддзі ён жыў у краіне нелегальна.
Упершыню па прытулак беларус звяртаўся яшчэ ў 2003‑м — тады яму адмовілі. Новую заяву ён падаў толькі ў чэрвені 2024 года — пасля таго, як яго спыніла паліцыя і загадала выехаць з краіны. У лістападзе 2024‑га ён ажаніўся з грамадзянкай Чэхіі, узяў яе прозвішча, а праз два тыдні падаў дакументы на дазвол на жыхарства як член сям'і чэшскага грамадзяніна.
Каб даказаць, што на радзіме яму пагражае пераслед, заяўнік прадставіў наступную палітычную біяграфію.
У 2017—2018 гадах ён сачыў за блогам Сяргея Ціханоўскага. Тэлефанаваў бацькам у Беларусь і ўгаворваў іх галасаваць за апазіцыю — спачатку за Ціханоўскага, потым за Святлану Ціханоўскую. Падчас размоў «абгаворваў» Лукашэнку, а пасля пачатку вайны ва Украіне пераконваў родных, што НАТА лепшае за Беларусь, і тлумачыў ім уплыў прапаганды. Сцвярджаў таксама, што пераконваў «некалькіх людзей», што Лукашэнка — забойца і злачынца, і «падтрымліваў апазіцыйныя блогі», павышаючы ім колькасць праглядаў.
Пагрозу ён звязваў з тым, што ўсе замежныя званкі праслухоўваюцца: маўляў, падчас размоў чуў «пстрыканне і рэха», а бацькі сказалі, што пра палітыку па тэлефоне больш гаварыць не могуць. Адсюль ён рабіў выснову, што па вяртанні яго затрымаюць і сілай выб'юць прызнанне, а сам факт заявы пра прытулак у Беларусі прыраўняюць да паклёпу на дзяржаву або дзяржздрады.
У дадатковым апытанні мужчына прызнаў, што ў апошнія гады палітычна актыўны не быў і ў дэманстрацыях — у тым ліку ў пратэстах 2020 года — не ўдзельнічаў: не хацеў рызыкаваць, не меў ні грошай, ні дакументаў.
Дзве старыя крымінальныя справы заяўнік таксама паспрабаваў падаць як палітычны пераслед. Адна — умоўны прысуд 1992 года за дапамогу ў крадзяжы. Другая — справа пра ДТЗ (ён даверыў кіраванне чалавеку без правоў), якую спынілі ў 2011 годзе за даўнасцю.
Суд пагадзіўся з МУС, якое адмовіла заяўніку ў студзені 2025 года. У рашэнні прызнаецца, што Беларусь застаецца рэпрэсіўнай дзяржавай у дачыненні да рэальных апанентаў рэжыму, аднак сам заяўнік да гэтай катэгорыі не належыць.
Праслухоўванне яго размоў суд палічыў малаверагодным: для беларускіх органаў гэта «максімум грамадзянін, які дзесяцігоддзямі знаходзіцца за мяжой і пра якога вядома няшмат», а магчымасці спецслужбаў весці нагляд не бязмежныя.
Версію пра тое, што паліцыя нібыта шукала яго ў доме бацькоў, суд назваў надуманай: шукаць чалавека, якога дваццаць гадоў няма ў краіне, не было прычыны — тым больш калі б улады сапраўды праслухоўвалі яго званкі і ведалі, што ён тэлефануе з-за мяжы.
Сапраўдная мэта заявы, заключыў суд, — легалізаваць знаходжанне ў Чэхіі, дзе ў мужчыны цяпер ёсць жонка; для гэтага існуе закон аб знаходжанні замежнікаў, а не інстытут палітычнага прытулку. Заяву адхілілі як неабгрунтаваную.
Каментары
А зараз тым больш, пасля таго, як ён публічна прадэклараваў пра Лукашэнку (хоць і з мэтай легалізацыі) і калі яго прозвішча стане вядомым.
Может вылететь с запретом на въезд в ЕС лет на пять