Babior špacyruje pa parkoŭcy aeraporta, zajcy viesieła skačuć u žyłym kompleksie «Minsk-Śviet», a miadźviedzi čas ad času zahladajuć u najbližejšyja da stalicy pasieliščy. Čamu čatyrochnohija hości ź lesu ŭsio čaściej vychodziać da ludziej, raźbirałasia ahienctva «Minsk-Naviny».
Što baču, toje zdymaju
— Usio čaściej u sacyjalnych sietkach možna ŭbačyć fatahrafii i videaroliki ź dzikimi žyviołami, zaŭvažanymi ŭ stalicy abo na zaharadnych trasach. Niadaŭna zajcoŭ źniali na dziciačaj placoŭcy ŭ dvary žyłoha doma. Čym tłumačycca mihracyja lasnych žycharoŭ u takija niazvykłyja dla ich miescy?
— U pieršuju čarhu tym, što dziakujučy raźvićciu parkaŭ, lesaparkaŭ i zialonych zon palapšajecca jakaść haradskoha asiarodździa, — tłumačyć staršy navukovy supracoŭnik łabaratoryi papulacyjnaj ekałohii naziemnych pazvanočnych i kiravańnia bijaresursami Navukova-praktyčnaha centra NAN Biełarusi pa bijaresursach Pavieł Vielihuraŭ. — Naprykład, u Minsku ŭzdoŭž čyhunki adharadzili achoŭnuju zonu, kab staronnija ludzi nie mahli tudy praniknuć. Zatoje adlehłaść pamiž prutami aharodžy akazałasia całkam dastatkovaj dla dzikich źviaroŭ siaredniaha pamieru. Jany mohuć bieśpieraškodna załazić usiaredzinu i svabodna pieramiaščacca pobač z čyhunačnym pałatnom. Pry hetym płot nadziejna abaraniaje ich ad bujnych lasnych drapiežnikaŭ.
Što da zajcoŭ, to jany, pavodle słoŭ surazmoŭcy, daŭno abžyli lesaparkavyja zony stalicy. Ich kolkaść z pačatku XXI stahodździa amal nie źmianiłasia. Ale kali ŭ raniejšyja hady ŭ žycharoŭ horada pad rukoj nie było mabilnych telefonaŭ z ubudavanymi kamierami, to ciapier taki hadžet lažyć u kišeni ŭ kožnaha minaka. Mahčymaść imhnienna zafiksavać sustreču sa źvieram i vykłaści kadry ŭ internet — heta druhaja pryčyna, čamu siońnia dzikich žyvioł u miežach horada stali zaŭvažać nibyta značna čaściej.
Kasałapyja hości z poŭnačy
A voś kolkaść miadźviedziaŭ u Biełarusi sapraŭdy pavialičvajecca. Za apošnija 15 hadoŭ kolkaść hetych bujnych drapiežnikaŭ u našych lasach vyrasła sa 120 asobin amal da 1 300. Razam z tym raźmierkavanaja papulacyja pa terytoryi krainy vielmi nieraŭnamierna: kala 74 % kasałapych skancentravana ŭ Viciebskaj vobłaści, prykładna 23 % — u Minskaj, i ŭsiaho 3 % — u Mahiloŭskaj.
«Čamu ŭ našaj krainie raście papulacyja burych miadźviedziaŭ, dakładna nichto nie viedaje, — adznačaje navukoviec-zaołah. — Pryčyny hetaj źjavy źviazvajuć z palapšeńniem naturalnych pryrodnych umoŭ i dobraj karmavoj bazaj. Taksama jość zdahadki, što žyvioły mihrujuć da nas z paŭnočnych rehijonaŭ Rasii, dzie ščylnaść ich raśsialeńnia tradycyjna vyšejšaja. Dziaržaŭnaja miaža dla źviaroŭ nie zakrytaja, tamu miški achvotna iduć na svabodnyja terytoryi ŭ pošukach bolš spryjalnych miescaŭ dla ŭładkavańnia biarłohaŭ».
Chto čakaje aŭtobus?
Niadaŭna burnaje abmierkavańnie ŭ sacyjalnych sietkach vyklikaŭ kurjozny vypadak: pad Vałožynam na viaskovym aŭtobusnym prypynku miascovyja žychary zaŭvažyli dzikich tarpanapadobnych koniej. Na apublikavanych kadrach tabun vyhladaŭ tak, niby žyvioły metanakiravana chavalisia pad naviesam ad mocnaj śpioki.
Pavodle słoŭ Paŭła Vielihurava, u 2019 hodzie hetych unikalnych koniej zavieźli ŭ łandšaftny zakaźnik «Nalibocki» ŭ miežach ekałahičnaha ekśpierymientu. Kab praduchilić chutkaje zarastańnie pojmiennych łuhoŭ ahresiŭnym kustoŭjem, bijołahi vyrašyli vykarystać naturalny vypas dzikich tabunoŭ. I tarpany vydatna dajuć rady svajoj pryrodnaj zadačy.
Adnak z časam častka volnaha tabuna mihravała za miežy puščy i pieramiaściłasia bližej da ažyŭlenaj aŭtatrasy, praz što ŭ rajonie vioski Darahuń koni stali pieryjadyčna vychodzić na prajeznuju častku. Ich adłavili i pieramiaścili ŭ pušču, na miesca zasialeńnia.
«U hetym vypadku iduć naturalnyja pracesy raśsialeńnia dzikich vidaŭ, — reziumuje surazmoŭca. — Prymać śpiecyjalnyja miery dla praduchileńnia padobnych incydentaŭ ciapier niama nieabchodnaści».
Administracyja zakaźnika trymaje situacyju pad kantrolem i ŭvažliva sočyć za pieramiaščeńniami tabuna.
Trymajcie dystancyju
— Jakija bazavyja praviły biaśpieki treba vykonvać pry niepradbačanaj sustrečy ź lasnymi haściami?
— Źviary, apynuŭšysia ŭ niazvykłym dla siabie haradskim asiarodździ, adčuvajuć mocny stres, — papiaredžvaje navukoviec-zaołah. — Pradkazać ich dziejańni ŭ takim stanie amal niemahčyma. Akramia taho, dzikija sysuny mohuć być pieranosčykami śmiarotna niebiaśpiečnych zachvorvańniaŭ, uklučajučy šalenstva. Mienavita tamu pry sustrečy ź imi treba vykonvać maksimalnuju dystancyju.
Pamiatajcie, što lasnyja žychary zvyčajna sami bajacca ludziej i pry pieršaj mahčymaści imknucca schavacca. Čym raniej žyviolina vas zaŭvažyć, tym chutčej jana pastarajecca syści z vašaj darohi. Kali ž pierad vami apynuŭsia bujny źvier, ni ŭ jakim razie nie rabicie rezkich ruchaŭ, nie panikujcie i pastarajciesia spakojna, bieź mituśni adstupić na biaśpiečnuju adlehłaść.
Karysna hryźci
Babry ŭ haradskoj miažy — asablivaja historyja. Siońnia ŭ Biełarusi ich papulacyja znachodzicca ŭ miežach aptymalnaj kolkaści i składaje kala 52 tysiač asobin. Pavodle słoŭ Paŭła Vielihurava, ciapier u palaŭničych vielmi nizki popyt na hetych hryzunoŭ, tamu źviarki sustrakajucca praktyčna va ŭsich nasielenych punktach, dzie jość choć by minimalnyja vodnyja abjekty: raka, ručaj, voziera ci sažałka. Babry fienamienalna lohka prystasoŭvajucca da lubych umoŭ pražyvańnia. Viadomyja vypadki, kali jany paśpiachova zasialilisia navat na biaźlesnaj miascovaści i budavali tryvałyja płaciny sa ściobłaŭ kukuruzy.
«Heta stroha terytaryjalnyja žyvioły, jakija ahresiŭna abaraniajuć abžyty ŭčastak ad čužyncaŭ, — padkreślivaje surazmoŭca. — Maładyja asobiny niaredka vymušanyja asvojvać novyja haradskija vadajomy tolki tamu, što naturalnyja pryrodnyja zony ŭ dzikaj miascovaści ŭžo zaniatyja ich surodzičami. Ludziej takoje susiedstva raduje nie zaŭsiody. Byvaje, babrovyja płaciny vyklikajuć padtapleńni dačnych učastkaŭ i daroh, dy i sami źviarki nie suprać pahryźci kaštoŭnyja pładovyja drevy ŭ sadach».
Adnak u śviecie jość i pazityŭnyja prykłady ŭpłyvu babroŭ na infrastrukturu. U łandšaftnym parku Brdy (Čechija) ułady z 2018‑ha nie mahli ŭzhadnić prajekt zabałočvańnia terytoryi koštam kala 1,2 miljona dalaraŭ. Pakul inžyniery i čynoŭniki hadami patanali ŭ biurakratyčnych uzhadnieńniach, babry, jakija pryjšli na vodaadvodny kanał, usiaho za dźvie nočy samastojna ŭźviali tam sietku płacin, całkam vyrašyŭšy dziaržaŭnuju zadaču i aščadziŭšy biudžetnyja srodki.
I hety ŭražvalny prykład nie adzinkavy. U Łondanie hryzuny i ŭvohule ŭratavali ad rehularnych zatapleńniaŭ adzin z prablemnych zachodnich rajonaŭ. Siamju ź piaci babroŭ vypuścili ŭ miascovy park Paradise Fields. Za niapoŭnyja try hady žyvioły pieratvaryli zakinutyja ručai ŭ hihanckuju pryrodnuju hubku, jakaja ŭtrymlivaje liški vilhaci. U vyniku letam 2026‑ha padčas zaciažnych zaleŭ prylehałaja da parku stancyja mietro «Hrynfard» upieršyniu ŭ historyi nie paciarpieła ad pavodki. Paralelna ŭ rajonie azdaraviłasia ekasistema: u pratočnuju vadu viarnułasia ryba, a ŭ parkavych zonach šmatrazova pavialičyłasia raznastajnaść ptušak i nasiakomych.
Mahčyma, varta pryhladziecca da dośviedu zamiežnych kaleh i pryciahnuć hetych hryzunoŭ dla baraćby z zatapleńniami Minska, jaki rehularna ciarpić ad mocnych daždžoŭ?
U minskim parku kot palavaŭ na niečakanuju zdabyču
Śpiecyjalisty patłumačyli, čamu dzikim koniam było tak miodam namazana na aŭtobusnym prypynku ŭ Vałožynskim rajonie
Biełarusy stali čaściej źviartacca da miedykaŭ paśla kantaktu ź dzikimi žyviołami
U Minsku małaja čajka lubavałasia saboj u vitrynie kaviarni
Znajšła siabroŭku i pierajechała ŭ publičny valjer. Jak ciapier žyvie janocicha-nielehałka Jasienija?
U Polščy praz adčynienaje akno ŭ dom zalez spałochany łoś FOTA
Kamientary