Ci vykarystoŭvajuć žyvioły imiony dla znosin pamiž saboj?

Navukoŭcy daŭno nazirajuć za składanymi sacyjalnymi suviaziami ŭ žyviolnym śviecie, adnak pytańnie pra toje, ci vałodajuć inšyja vidy zdolnaściu davać adzin adnamu imiony, dahetul zastajecca pradmietam vostrych dyskusij.

Najbolš pierakanaŭčyja dokazy isnavańnia imionaŭ u dzikaj pryrodzie atrymany padčas vyvučeńnia afalin (Tursiops). Jašče ŭ 1960‑ia hady navukoŭcy zaŭvažyli, što ŭ maładych afalin farmirujecca svoj charakterny śvist, pa jakim ich možna adroźnić ad inšych delfinaŭ.

Daśledčyki nazvali takija indyvidualnyja hukavyja sihnały «sihnaturnymi śvistami». Inšyja delfiny mohuć paŭtarać śvist kankretnaj asobiny, kab źviarnucca mienavita da jaje — prykładna jak čałaviek nazyvaje kahości pa imieni.

Bolš za toje, delfin paznaje, kamu naležyć śvist, pavodle jaho častaty i formy, navat kali hety huk vydaje inšaja asobina.

Pavodle ekśpiertaŭ, delfiny aryjentujucca nie na hołas taho, chto śvišča, a na samu «formu» i častatu huku. Heta robić ich sistemu znosin padobnaj da čałaviečaj, dzie imia zachoŭvaje svajo značeńnie niezaležna ad taho, chto jaho vymaŭlaje. Delfiny vykarystoŭvajuć takija paznaki dla kaardynacyi dziejańniaŭ i padtrymańnia suviaziaŭ u svaich składanych supolnaściach.

Burkatańnie słanoŭ i zdolnaści papuhajaŭ

Novyja danyja źjavilisia i pry nazirańni za afrykanskimi słanami. Daśledavańnie 2023 hoda pakazała, što hetyja žyvioły źviartajucca adzin da adnaho z dapamohaj nizkich hukaŭ, padobnych da burkatańnia. Hučać hetyja nizkija sihnały prykładna tak, niby murkoča hihancki kot.

Słany reahujuć na prajhravańnie svajho «imieni» značna aktyŭniej, čym na inšyja huki, što śviedčyć pra piersanalizavany charaktar zvarotu.

Jašče adzin cikavy kandydat — papuhai. Ekśpierymienty z akularavymi vierabjinymi papuhajčykami (Forpus conspicillatus) z Paŭdniovaj i Centralnaj Amieryki pakazvali, što jany mohuć vykarystoŭvać roznyja hukavyja sihnały dla roznych surodzičaŭ. A daśledavańni papuhajaŭ u niavoli pakazvajuć ich fienamienalnuju zdolnaść zasvojvać imiony ludziej i inšych chatnich žyvioł i pravilna ich suadnosić.

Adnak ekśpierty papiaredžvajuć: papuhai nadzvyčaj dobra pierajmajuć čałaviečuju havorku i mohuć navučycca ŭžyvać słova ŭ patrebnaj situacyi, nie razumiejučy jaho tak, jak razumieje čałaviek. Tamu asabliva važna vyśvietlić, što adbyvajecca ŭ dzikaj pryrodzie: ci prosta papuhai paznajuć peŭnyja sihnały, ci sapraŭdy sami «dajuć imiony» inšym ptuškam.

A małpy?

Niadaŭna prykmiety padobnaj sistemy znajšli ŭ hryvistych martyšak (Leontopithecus) — maleńkich małpaŭ z Paŭdniovaj Amieryki.

Ekśpierymienty pakazali, što jany mohuć nakiroŭvać peŭnyja kryki kankretnym členam svajoj hrupy i zasvojvać hetyja sihnały ad svajakoŭ.

Ale interpretacyja vynikaŭ vyklikała sprečki. Śpiecyjalisty źviartajuć uvahu, što dakładnaść vyznačeńnia «imionaŭ» u ekśpierymientach vahałasia prykładna ad 16 da 61 pracenta. Mahčyma, martyški nie nazyvajuć surodzičaŭ, a prosta pierajmajuć ich hałasy.

Heta pakazvaje hałoŭnuju prablemu takich daśledavańniaŭ: toje, što vyhladaje jak imia ŭ adnaho vidu, moža mieć zusim inšuju funkcyju ŭ druhoha.

Što ličyć imiem?

U daśledavańni, apublikavanym u lipieni 2026 hoda, navukoŭcy prapanavali try asnoŭnyja kryteryi, jakija dazvalajuć adroźnić sapraŭdnaje «imia» ad prosta charakternaha hukavoha sihnału.

Pa-pieršaje, huk pavinien abaznačać kankretnuju asobinu. Pa-druhoje, jon pavinien być jaje simvaličnym ujaŭleńniem. Heta aznačaje, što toj, chto jaho vykarystoŭvaje, musić źviazvać huk mienavita z hetaj asobinaj. Pa-treciaje, značeńnie pavinna być ahulnym: prynamsi dźvie žyvioły pavinny razumieć, kaho abaznačaje hety sihnał.

Kali karystacca takim strohim padychodam, najbolš pierakanaŭčyja dokazy siońnia jość u afalin. U vypadku słanoŭ, papuhajaŭ i hryvistych martyšak navukoŭcam jašče treba dakazać samaje składanaje: što huk sapraŭdy vystupaje simvałam inšaj asobiny, a nie prosta źjaŭlajecca sihnałam, jaki vykarystoŭvajecca ŭ peŭnaj situacyi.

Navošta žyviołam imiony?

U vidaŭ, jakija, mahčyma, vykarystoŭvajuć niešta padobnaje da imionaŭ, jość dźvie ahulnyja rysy: jany vielmi sacyjalnyja i zdolnyja zasvojvać novyja huki. Asabliva karysnymi takija «imiony» mohuć być u supolnaściach, jakija čas ad času raspadajucca na mienšyja hrupy. Kali surodzičy nie bačać adno adnaho, mahčymaść paklikać kankretnuju asobinu stanovicca asabliva zručnaj.

Padobnyja pavodziny vyjaŭlajuć u vielmi dalokich adzin ad adnaho vidaŭ. Tamu navukoŭcy dapuskajuć, što zdolnaść nazyvać surodzičaŭ mahła ŭźnikać u pracesie evalucyi niezaležna niekalki razoŭ — mahčyma, pad upłyvam składanaha sacyjalnaha žyćcia. Vyvučeńnie hetaj źjavy moža dapamahčy lepš zrazumieć i toje, jak raźvivałasia mova.

Jość tut i inšaje važnaje pytańnie — što «imiony» mohuć raskazać pra myśleńnie žyvioł. Kab źviazać peŭny huk z kankretnaj asobinaj, nieabchodnaja zdolnaść stvarać u hałavie niejkaje ŭjaŭleńnie pra jaje. U ludziej imia ciesna źviazana ź indyvidualnaściu i ŭsprymańniem siabie. Tamu, kali vyśvietlicca, što žyvioły sapraŭdy majuć imiony i adhukajucca na ich, heta moža śviedčyć pra peŭnaje ŭśviedamleńnie siabie i inšych jak asobnych indyvidaŭ.

Pakul, adnak, navukoŭcy zaklikajuć nie śpiašacca z vysnovami. Dakazać vykarystańnie imionaŭ u dzikaj pryrodzie składana, i dla mnohich vidaŭ najaŭnych śviedčańniaŭ niedastatkova.

Naprykład, babuiny, žyrafy i krumkačy taksama žyvuć u supolnaściach, jakija mohuć raspadacca na mienšyja hrupy. Ale dokazaŭ taho, što jany nazyvajuć adno adnaho pa imieni, pakul niama. Dla hetaha adnoj składanaj sacyjalnaj struktury niedastatkova — patrebnaja jašče i zdolnaść zasvojvać novyja huki. Tym nie mienš daśledčyki dapuskajuć, što «imiony» ŭ žyviolnym śviecie mohuć być značna bolš raspaŭsiudžanaj źjavaj, čym nam ciapier viadoma.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0