Natalla Kalehava raskazała pra dapamohu biełaruskim uciekačam, svaju siamju, staŭleńnie da Cichanoŭskaj. I patłumačyła, chto takija «babry» i «zajcy»

U Vilni jość dom, jaki ŭ biełaruskim asiarodździ daŭno nazyvajuć prosta — Zamak. Z vostrymi dachami, vysokimi voknami, kruhłym fantanam pierad uvachodam i vialikimi ściahami na fasadzie: litoŭskim, biełaruskim i ŭkrainskim. Unizie — vialiki nadpis Dapamoga.

Natalla Kalehava padjazdžaje da Zamka na mašynie. U śvietłym płaščy, z karotkaj stryžkaj, chutkaja i dakładnaja ŭ ruchach, jana adrazu ŭvachodzić u dvor tak, nibyta viarnułasia ŭ miesca, jakoje ŭvieś čas pracuje na jaje ŭnutranym ruchaviku.

Pavialičyć

Jana nie paśpiavaje jašče tołkam zajści ŭ dom, a ŭžo pačynaje bačyć usio: chto dzie staić, chto što niasie, chto kamu patrebny.

Unutry Zamak zusim nie padobny da sterylnaj sacyjalnaj ustanovy. U faje — aranžavyja ścieny, skuranyja kanapy, śviacilnia ŭ lustranoj stoli, padłoha ź plitki, skrynki, rečy, fotazdymki, ściahi, drabnica, jakija nazapašvajecca tolki ŭ žyvym domie. Raniej tut byŭ dom cyhanskaha barona, tamu ŭ interjery častkova zachavaŭsia adpaviedny kałaryt. 

Kalehava prachodzić pa pakojach: z kožnym, kaho sustrakaje, vitajecca pa imieni, uśmichajecca, niešta pytajecca, niešta daručaje.

Pavialičyć

Na pieršym paviersie — kuchnia. Tam try žančyny hatujuć viačeru. 

— Ja tut maru pra toje, jak mnie Lošu abuć, — kaža mientarka Volha. — Jamu ŭ tym, što jość, ciažka chadzić. 

— Treba ŭ čacie mientaraŭ zaraz napisać, — adrazu ŭklučajecca Natalla. — «Ludzi, patrebny abutak».

Pobač — Aksana. Natalla tłumačyć: jana — mama byłoha palitviaźnia, adna z zachavalnic Zamka, jakaja adkazvaje «za našy žyvaty». Na kuchni pachnie ježaj, kavaj i niejkim chatnim kłopatam.

— A vy viedajecie, chto takija «babry», «zajčyki»? — raptam pytajuć u mianie.

— Nie. 

— Aaa, nu chutka daviedajeciesia, — zahadkava paśmichajucca dziaŭčaty. 

Natalla ŭvieś čas pieraklučajecca sa spravy na spravu, ale całkam kantraluje ŭsio, što adbyvajecca vakoł. My padymajemsia na druhi pavierch. 

— Kolki ŭ vas tut ciapier ludziej?

— Pa-roznamu byvaje. Ciapier 15. A tak byvaje i da 30, ale heta ŭžo niekamfortna. Aptymalna — 20. 

Zachodzim u zału dla sustreč. Tut adbyvajucca pierformansy, haścioŭni, psichałahičnyja zaniatki. Časam, kaža Kalehava, tut taksama žyvuć ludzi.

Vialikaja zała vyhladaje dziŭna i ŭračysta: błakitnyja ścieny, vysoki rośpis na stoli, kruhły dekor na padłozie — i pasiarod usiaho hetaha raściahnutaja vializnaja maskirovačnaja sietka, dla Ukrainy. Nibyta vajna zajšła ŭ były pałac i zastałasia tut jak štodzionnaja praca ruk.

Pavialičyć

Raptam čujecca mužčynski hołas: 

— Nataša! Pryvitańnie!

Mužčyna, jakoha my sustrakajem u kalidory, — Mikałaj Kulašoŭ, były mytnik i palitviazień. Jakraz kali my pryjšli, jon idzie da psichaterapieŭta. U Zamku psichałahičnaja dapamoha — takaja ž častka bytu, jak kuchnia ci łožak. 

— Na treci pavierch my nie pojdziem, tam žyvuć chłopcy, — kaža Natalla.

U adnym z pakojaŭ — miesca dla zaniatkaŭ. Tut robiać masaž, prychodzić dziaŭčyna, jakaja robić manikiur. Na ścienach — malunki. Siarod ich partret samoj Kalehavaj.

— Heta vaš partret namalavali?

— Tak. Ja nie lublu takoha. Kult asoby — heta nie maja tema. Ale ja z udziačnaściu prymaju heta jak tvorčaść našych byłych padapiečnych.

Na karcinie Natalla jašče brunietka. Jana trymaje ŭ rukach zajčyka, za śpinaj — babry, busły, lisička. Heta nie prosta žyvioły. «Busieł», naprykład, heta chłopiec, jaki pieralataŭ miažu na parapłanie. «Babior» — heta čałaviek, jaki pierachodzić miažu ŭpłaŭ praz rečku. «Zajčyk» biažyć praź lasy. Chłopiec, jaki ŭsio heta namalavaŭ, ciapier na vajnie.

Pavialičyć

Pobač — ikona śviatoha Pancielajmona. Jaje padaryŭ adzin z uciekačoŭ, jaki paśla palacieŭ u Amieryku.

My zachodzim u pakoj ź vialikim kruhłym stałom. Natalla pakazvaje haściavuju knihu z fotazdymkami haściej i z sustreč, što adbyvajucca ŭ Zamku. Tut byŭ Viktar Babaryka, Pavieł Sieviaryniec, u hetaj knizie hości pakidajuć svaje podpisy. U Natalli niama svajho kabinieta — jana kaža heta amal mimachodź. I heta vyhladaje praŭdaj: jaje kabiniet — uvieś Zamak.

Pavialičyć

«Albo prymać praviły, albo źjechać»

Natalla Kalehava pierajechała ŭ Litvu jašče ŭ 2000 hodzie. Jana rodam ź Minska, pa adukacyi chimik. Skončyła chimičny fakultet BDU, vučyłasia ŭ aśpirantury, pracavała ŭ Instytucie ekśpierymientalnaj bataniki Akademii navuk. Zdavałasia, jaje žyćcio budzie źviazanaje z navukaj. Ale pačalisia 1990-ja:

— Ja nikoli nie dumała, što budu zajmacca biznesam. Pamiataju, adzin znajomy prapanavaŭ: «Pajšli, kvietkami pahandlujem». A ja adkazała: «Nie, heta nie majo. Ja ž navukovy čałaviek».

Žyćcio vyrašyła inakš. U siamji ŭžo było dzicia, a navukovaha zarobku nie chapała. Adnojčy patelefanavaŭ znajomy i skazaŭ, što ŭ Litvie prapadaje ceły vahon tkaniny. U Natalli tam užo byli svajaki: jaje siastra jašče ŭ 1984 hodzie vyjšła zamuž za litoŭca i pierajechała ŭ Vilniu. Tak jana apynułasia ŭ biznesie.

— Paśla raspadu Savieckaha Sajuza ŭsie suviazi razvalilisia. Niedzie składy byli pierapoŭnienyja tavarami, a niedzie ich katastrafična nie chapała. I tvaja zadača była prosta znajści, chto kamu patrebny. Ja była takim pasiarednikam, jaki ŭsio viedaŭ. Pamiataju, moj vykładčyk tearetyčnaj fiziki adnojčy pryjšoŭ da mianie, kali ja ŭžo zajmałasia biznesam, i skazaŭ: «Viedajecie, u čym hałoŭnaja kaštoŭnaść univiersiteckaj adukacyi? Nam usio adno, jakuju zadaču vyrašać». I heta sapraŭdy tak. Ty adrazu bačyš usiu schiemu całkam. Mozh pracuje inakš. 

Pieršy surjozny zarobak jana pamiataje da drobiaziaŭ:

— Heta byŭ pačatak dzievianostych. My pryjšli ŭ aščadnuju kasu atrymać hrošy, a nam vynosiać ceły dypłamat banknot. My z maim tahačasnym partnioram vyjšli z kasy, dajšli da stadyjona «Dynama», sieli na łaŭku i prosta maŭčali. Siadzim z tym dypłamatam i dumajem: «I što ciapier z usim hetym rabić?» U toj momant ja ŭpieršyniu adčuła: žyćcio moža być inšym.

Paźniej byli pastaŭki tkanin, praca z «Miłavicaj», vytvorčyja prajekty, tartak (lesapilny zavod). Adnym ź pieršych paśpiachovych prajektaŭ staŭ biznes z televizarami «Haryzont». Natalla zakuplała niedakamplektavanyja televizary, jakija adpraŭlali ŭ Smalensk, dzie ich uručnuju davodzili da hatovaha stanu. Paśla televizary pradavali, i da siaredziny 1990‑ch heta byŭ vielmi prybytkovy kirunak.

— Jašče niekalki hadoŭ ja pracavała na paŭstaŭki, sprabavała sumiaščać biznes z navukaj. Ale pastupova stała zrazumieła, što biznes patrabuje ŭsio bolš času. Mnie było dvaccać čatyry hady, treba było ŭžo adnoj kłapacicca pra syna. I ŭžo da dvaccaci vaśmi hadoŭ moj biznes dastatkova mocna staŭ na nohi. Tady ja ŭžo dakładna razumieła, što zrabiła pravilny vybar.

Biznes raźvivaŭsia paśpiachova, ale, pavodle Natalli, siaredzina 1990‑ch stała pavarotnym momantam.

Jana zhadvaje adnu siamiejnuju historyju. U 1994 hodzie jaje stryječny brat, paśpiachovy biznesmien, ledź nie vykinuŭ ź leśvicy čałavieka, jaki pryjšoŭ na sustreču pradprymalnikaŭ i pačaŭ kryčać, što «biznesmieny — heta klaščy na ciele dziaržavy». Kanflikt tady ŭdałosia spynić, a ŭžo praź niekalki miesiacaŭ bratu patelefanavali znajomyja: «Pamiataješ taho čałavieka? Darma ty chacieŭ jaho ź leśvicy spuścić. Ciapier heta naš prezident». Nieŭzabavie jon terminova źjechaŭ ź Biełarusi. Siońnia jaho ŭžo niama ŭ žyvych, ale, pa słovach Natalli, jon da apošniaha vieryŭ: Biełaruś jašče moža źmianicca.

— Da Łukašenki ŭsio vielmi chutka raźvivałasia. A paśla ŭsio źmianiłasia. Ja bačyła, jak ludzi, ź jakimi my razam pačynali biznes, adzin za adnym źnikali. Chtości apynuŭsia ŭ turmie, chtości źjechaŭ, chtości loh pad Łukašenku, a chtości źnik bieź viestak. Ja zrazumieła: albo prymać hetyja praviły, albo źjazdžać.

Jana vybrała druhoje. Pierajechać u Litvu jaje ŭhavaryŭ na toj momant budučy muž. Pierajezd byŭ nialohkim:

— Ja vielmi lubiła Minsk. Dla mianie vyjechać było ŭsio adno što pakinuć ułasnuju skuru.

U Vilni Natalla spačatku zaniałasia hienieałohijaj, hadzinami pracavała ŭ archivach, daśledavała historyju svajoj siamji. Potym pradała kvateru ŭ Minsku i razam z mužam, architekturnym dyzajnieram, adkryła sietku apartamientaŭ dla ludziej, jakija pryjazdžali ŭ Litvu. Mienavita hetyja apartamienty praz dvaccać hadoŭ niečakana stanuć pieršym prytułkam dla biełarusaŭ, jakija buduć uciakać ad represij.

Da 2020 hoda Natalla Kalehava amal nie ŭdzielničała ŭ biełaruskim hramadskim žyćci:

— Kali ja tolki vyjechała, była vielmi emacyjnaja. Kazała siabram: «Jak vy možacie žyć pry Łukašenku?» A jany adkazali: «Ty ciapier za miažoj. Tabie lohka razvažać. A nam tut žyć». Paśla hetaj razmovy ja prosta zakryła sabie rot. Vyrašyła, što nie maju prava vučyć ludziej, kali sama vyjechała.

Amal dva dziesiacihodździ Natalla Kalehava žyła svaim žyćciom: siamja, biznes, siabry, Litva. Ale ŭsio źmianiłasia letam 2020 hoda.

Jak pačałasia «Dapamoha»

Kali ŭ Biełarusi pačałasia prezidenckaja kampanija, Natalla pryznajecca, što spačatku nie čakała ničoha niezvyčajnaha:

— Kali pasadzili Siarhieja Cichanoŭskaha, ja padumała: nu voś, čarhovaha kandydata pasadzili. Jašče skazała mužu: «Ničoha ŭ Biełarusi nie mianiajecca, usio pa staroj schiemie». 

Ale paśla jana ŭbačyła čerhi da pikietaŭ Viktara Babaryki i toje, jak biełarusy dapamahali adno adnamu:

— Mnie było ŭsio adno, za kaho stajać hetyja ludzi. Dla mianie hałoŭnaje było inšaje — jany naohuł vyjšli. I ja raptam ubačyła toj ščyry sapraŭdny Minsk, jaki kaliści vielmi lubiła.

9 žniŭnia jana pajšła hałasavać u biełaruskaje pasolstva ŭ Vilni. Čarha raściahnułasia amal na dziesiać hadzin, ale ŭsio było nastolki marudna, što prahałasavała tolki 120 čałaviek. Nie zmahli prahałasavać kala tysiačy čałaviek, niekatoryja ź ich admysłova pryjechali z Kłajpiedy.

— My nasili ludziam vadu, picu, padtrymlivali adno adnaho, pravodzili svajo apytańnie, chto za kaho hałasavaŭ. A kali na nastupny dzień ja adkryła naviny i ŭbačyła «80% za Łukašenku», pieršaja dumka była: «Dy što heta za niejkija hrušy na viarbie?» Heta była nastolki vidavočnaja chłuśnia, što ŭ jaje prosta niemahčyma było pavieryć.

Paśla pieršych zabojstvaŭ pratestoŭcaŭ biełarusy pačali prychodzić da vilenskaj ambasady z kvietkami i śviečkami. Kali palicyja paprasiła razyścisia, Natalla sama pajšła razmaŭlać z pravaachoŭnikami:

— Ja skazała: kali dzieści raźbivajecca samalot, ludzi taksama niasuć kvietki da pasolstvaŭ. Heta nie palityka, heta čałaviečaja spahada.

U vyniku litoŭskija palicejskija paraili aformić dazvoł u meryi. Tak źjaviłasia «Varta śviatła», jakaja dziejničaje da siońnia: biełarusy zapalvajuć łampadki pobač z partretami achviar režymu Łukašenki i zahinułych va Ukrainie biełaruskich vajaroŭ kala biełaruskaj ambasady ŭ Vilni.

Ale heta byŭ tolki pačatak:

— U kancy žniŭnia 2020 hoda nam pazvanili biełarusy, jakija chacieli pryjechać u Litvu. Jany skazali: «Nam prapanujuć prasić prytułak, ale my nie chočam. My dumajem, što heta nienadoŭha. Nam prosta treba pieračakać u Litvie».

Na toj momant litoŭski zakon užo dazvalaŭ humanitarny ŭjezd, ale miechanizmu jaho prymianieńnia jašče nie isnavała. Dapamahła vypadkovaść. Paśla adnaho ź mitynhaŭ žurnalisty paznajomili Natallu z kiraŭnictvam Departamienta mihracyi. Nieŭzabavie joj patelefanavali tyja samyja biełarusy: ich usio ž prapuścili ŭ krainu. Paźniej vyśvietliłasia, što načalnik pamiežnaj zastavy sam adšukaŭ ich praz fejsbuk:

— Jon zapomniŭ ludziej, jakim byŭ vymušany admović, znajšoŭ ich i napisaŭ: «Pryjazdžajcie, ja vas prapušču». Dla mianie heta vielmi charakternaja historyja pra litoŭcaŭ.

Nieŭzabavie pa inicyjatyvie viarchoŭnaha kamisara palicyi Renatasa Pažeły za adnym stałom sabralisia pradstaŭniki pamiežnaj słužby, Departamienta mihracyi, mytni i inšych dziaržaŭnych ustanoŭ. Razam jany vypracavali miechanizm, pavodle jakoha pačaŭ dziejničać humanitarny kalidor.

Da kanca 2020 hoda tolki praz «Dapamohu», pavodle Kalehavaj, hetym šlacham prajšli kala 320 biełarusaŭ:

— Tady ludzi jašče nie chacieli prasić palityčny prytułak. Amal usie spadziavalisia, što praź niekalki tydniaŭ ci miesiacaŭ zmohuć viarnucca dadomu. Mnie zdavałasia, što maja rola ŭ hetym abmiažujecca mitynhami i voś takoj padtrymkaj. A potym adnojčy razdaŭsia zvanok. Maja pamočnica Natalla skazała: «Natalla Ivanaŭna, u nas tut biełarusy-ŭciekačy». Ja navat nie adrazu zrazumieła, što adkazać. Pamiataju tolki svaju pieršuju reakcyju: «I što mnie ciapier z hetym rabić?» A jana paprasiła: «Dapamažycie im, kali łaska…»

Heta byli troje darosłych i dvoje dziaciej. Jany pierajšli miažu i apynulisia ŭ niejkim domie ŭ 90 km ad Vilni, dzie nie było ni elektryčnaści, ni vady. Spačatku Natalla dumała prosta zdać im svaje apartamienty pa minimalnym košcie:

— Pajechała sama pa ich, zabrała, zasialiła ŭ Vilni. Spytała, kolki ŭ ich zastałosia hrošaj. Mnie adkazali: dźvieście jeŭra na ŭsiu siamju. I tady ja skazała: «Ładna, žyvicie pakul prosta tak».

Praź niekalki dzion jaje telefon užo nie zmaŭkaŭ. Žančyny, čyje syny vychodzili z Akreścina, pieradavali adna adnoj jaje numar, zvanili i prasili: «Natalla, vyratujcie majo dzicia». Tak pačałosia toje, što paźniej stanie arhanizacyjaj «Dapamoha». 

Pavialičyć

«Ja hatova stać pierad imi na kaleni»

Choć masavyja ŭcioki ź Biełarusi ŭžo daŭno nie vyhladajuć tak, jak u 2020 hodzie, ludzi praciahvajuć źviartacca pa dapamohu. Natalla niekalki razoŭ paŭtaraje: vypadkovych ludziej u hetaj sistemie niama:

— Ciapier vieryfikacyja vielmi surjoznaja. Ludzi viedajuć adno adnaho, mohuć paručycca adzin za adnaho. Kali da mianie źviartajecca nieznajomy čałaviek, ja abaviazkova ŭdakładniaju, chto daŭ jamu moj kantakt. 

Padrabiaznaści hetaj pracy jana, zrazumieła, nie raskryvaje:

— Jość rečy, pra jakija lepš maŭčać. Heta ŭžo pytańnie biaśpieki ludziej.

Zatoje pra litoŭskich pamiežnikaŭ raspaviadaje ź vialikaj udziačnaściu. Napiaredadni našaj sustrečy jany vyratavali biełarusa, u jakoha zdaryłasia dyjabietyčnaja koma. Padobnyja historyi zdaralisia i raniej:

— Byŭ čałaviek, jaki pravaliŭsia pad lod. Jaho ratavali pamiežniki, miedyki. Kali paśla hetaha mnie kažuć, što litoŭcy nie lubiać biełarusaŭ, ja prosta nie mahu z hetym pahadzicca. Ja hatovaja stać pierad imi na kaleni.

Adzin pakoj, jaki staŭ Zamkam

Spačatku ŭciekačy žyli ŭ apartamientach, jakija Natalla razam z mužam kaliści adkryli dla turystaŭ. Vielmi chutka vakoł jaje pačała źbiracca kamanda:

— Adnojčy mnie patelefanavali dziaŭčaty z majoj kamiercyjnaj kampanii: «Natalla Ivanaŭna, a čamu vy nas nie bieracie?» Ja adkazała: «Bo mnie niama čym vam płacić. A tut usio robicca biaspłatna». A jany tolki skazali: «Dyk i my budziem pracavać biaspłatna».

Mnohija ź ich zastajucca pobač i siońnia:

— Heta byli try Natalli. My žartam nazyvali siabie «tryma sovami», bo načami praktyčna nie adychodzili ad telefonaŭ. Chtości ź ich ciapier užo pracuje ŭ inšych prajektach, ale ŭsio roŭna praciahvaje dapamahać «Dapamozie». My dahetul razam.

Vakoł arhanizacyi pačali źbiracca vałanciory i mientary. Natalla ŭpeŭnienaja: biez hetaj kamandy «Dapamohi» prosta nie isnavała b.

— Ja sama ničoha nie zrabiła b. «Dapamoha» — heta nie Natalla Kalehava. Heta kamanda, vałanciory i mientary. Ja, moža, tolki zdoleła ŭsich sabrać razam. A ŭsio astatniaje zrabili jany. Heta jany prydumali Welcome Pack — pieršy nabor samych nieabchodnych rečaŭ i praduktaŭ, jaki atrymlivaje čałaviek adrazu paśla pryjezdu. Jany sustrakali ludziej na miažy, dapamahali ŭładkoŭvacca, padtrymlivali ich u pieršyja dni. Na takich ludziach usio i trymajecca.

Natalla kaža, što ŭ «Dapamozie» jość adno praviła, jakoje nikoli nie mianiałasia: kali čałaviek źviarnuŭsia pa dapamohu, jon jaje atrymaje.

U 2021 hodzie jaje muž kupiŭ stary dom u Vilni, jaki naležaŭ kaliści cyhanskamu baronu i pradavaŭsia paśla jaho śmierci. Pieršapačatkova na hety dom byli zusim inšyja płany:

— Muž kupiŭ hety dom z nadziejaj, što ja zajmusia im, zrablu ź jaho haścinicu. Heta byŭ naš supolny biznes, supolnyja hrošy. Jon dumaŭ, što hety dom mianie adciahnie ad biełaruskich spraŭ, što ja pieraklučusia na ramont, klijentaŭ, novy prajekt. Ale ja paprasiła: «Daj mnie choć adzin pakoj. Ludziam treba niedzie spać».

Tak pačałasia historyja Zamka. Dom byŭ u zaniadbanym stanie, jon doŭhi čas stajaŭ pusty paśla śmierci byłoha haspadara:

— Kali my jaho kupili, drevy raśli prosta praz asfalt. My nie rabili niejkaha vialikaha ramontu, prosta pastupova adnaŭlali toje, što było nieabchodna. Adzin pakoj, potym druhi, treci. Dzieści padfarbavali ścieny, dzieści ludzi prynieśli meblu. Dom litaralna adnaŭlali tałakoj, jaho rabili sami biełarusy.

Natalla ŭśmichajecca, kali ŭspaminaje, jak usio adbyvałasia:

— Spačatku tut žyŭ adzin chłopiec. My žartam nazyvali jaho pryvidam. Jon paśla pajechaŭ va Ukrainu. Potym źjaviŭsia druhi čałaviek. Potym treci. Ja nie pračynałasia z dumkaj: «Stvaru humanitarnuju arhanizacyju». Prosta kožny dzień prychodziŭ jašče adzin čałaviek. Kamuści byŭ patrebny dach nad hałavoj. Kamuści było patrebna znajści jurysta. Kamuści — leki. Ja nie mahła skazać čałavieku: «Pačakajcie, ja zaraz padumaju, ci chaču ja hetym zajmacca». Jak ja skažu, kali jon užo staić pierada mnoj.

Na niekalki siekund jana zamaŭkaje.

— I ŭ niejki momant ty razumieješ, što ŭžo nie možaš viarnucca nazad.

— Čamu?

— Tamu što ŭžo viedaješ ich pa imionach.

24 lutaha 2022 hoda Rasija pačała poŭnamaštabnaje ŭvarvańnie va Ukrainu. I dom, jaki pavinien byŭ stać haścinicaj, kančatkova źmianiŭ svajo pryznačeńnie.

— Moj muž — hramadzianin Litvy. I litoŭcy tady ŭsie vielmi stali za Ukrainu. Jon skazaŭ: «Nu, tak razumieju, što ciapier my jašče doŭha nie zrobim tut haścinicu. Dobra, zajmajsia dabračynnaściu».

Tym časam da Natalli pryjšli biełaruskija vałanciory:

— Jany skazali: «Natalla Ivanaŭna, budziem dapamahać ukraincam». Ja adkazała: «U mianie niama ni sił, ni hrošaj». Jany spytali: «A možna my sami?» Ja skazała: «Uvieś dom — dla vas». Ludzi, jakim jašče zusim niadaŭna dapamahali samim, pačali dapamahać inšym. Jany ŭžo viedali, jak pracuje humanitarny kalidor, jak arhanizavać łahistyku, jak sustreć čałavieka, dzie znajści mašynu, jak raźmiaścić ludziej. Ja prosta hladzieła i dumała: voś ciapier heta ŭžo nie maja historyja. Heta historyja biełarusaŭ.

Pavialičyć

«Nam usim nie chapiła empatyi»

Pobač z sotniami historyj dapamohi była i inšaja staronka. U studzieni 2021 hoda suprać Natalli Kalehavaj pačałasia publičnaja kampanija, u jakoj jaje abvinavačvali ŭ tym, što jana zarablaje na biełarusach. Jana pierakananaja: heta była metanakiravanaja ataka. Hałoŭnuju rolu ŭ joj jana prypisvaje eks-kiraŭniku Bysol Andreju Stryžaku.

— Vyjšli artykuły pra toje, što ja biełaruskaja machlarka, što nibyta biaru hrošy ź ludziej, chacia kažu, što dapamahaju biaspłatna. Heta ŭdaryła tady i pa siamiejnym biznesie, i pa asabistym žyćci. My z mužam stracili z-za hetaj historyi kala 320 tysiač jeŭra. 

Z časam ź niekatorymi pradstaŭnikami Bysol jana zmahła adnavić narmalnyja adnosiny.

— Mnie ŭžo nie balić. Ja raskazvaju heta prosta jak fakt. Niama pytańniaŭ — siadajem za kruhły stoł, razmaŭlajem. Kali ludzi chočuć dalej dapamahać, čamu nam nie rabić heta razam? 

Pra zhublenyja hrošy jana havoryć spakojna. Bolš balučaje, kaža, było inšaje:

— My jašče tolki pačynali budavać davier u Litvie. I atrymałasia tak, što brudam ablivali nie tolki mianie. Litoŭcy nie raźbirajucca, chto takaja Natalla Kalehava. Jany prosta dumajuć: kali biełarusy pamiž saboj tak vajujuć, dyk navošta im dapamahać? Była chvala niedavieru. Ale ŭ toj ža hod adbyŭsia i inšy momant. Na moj dzień naradžeńnia biełarusy z dyjaspary sabrali 600 jeŭra. Siońnia heta zdajecca nievialikaj sumaj. Ale tady hetyja hrošy dazvolili nam jašče niekalki miesiacaŭ dapamahać ludziam. Dla mianie heta byŭ znak: «My tabie vierym». 

A praź piać hadoŭ, da jubileju Natalli viasnoj 2026-ha, biełarusy ŭ jakaści padarunka sabrali ŭžo kala 12 tysiač jeŭra na retryt dla byłych palitźniavolenych žančyn na Kanarskich vyspach. 

— Ja navučyłasia adździalać učynak ad čałavieka. Kali čałaviek pamylajecca — heta jašče nie značyć, što jon drenny. Ale, kali ščyra, nam usim tady vielmi nie chapiła empatyi. Možna było prosta sieści za adzin stoł i pahavaryć.

Jana na chvilinu zadumvajecca:

— Mnie vielmi nie chočacca, kab biełarusy praciahvali źniščać adno adnaho. Nam jašče žyć razam.

«Zamak užo moža žyć bieź mianie»

Za piać hadoŭ «Dapamoha» pierastała być prajektam Natalli Kalehavaj. Pra heta jana havoryć, zdajecca, navat z bolšaj radaściu, čym pra ŭsio astatniaje. Niadaŭna joj daviałosia amal na paŭtara miesiaca vyjechać ź Litvy:

— I viedajecie što? Zamak praciahvaŭ žyć. Ludziej prymali, dapamoha pracavała, usio było arhanizavana. Dla mianie heta, napeŭna, adzin z samych važnych vynikaŭ za hetyja hady. Sistema pracuje ŭžo bieź mianie, i heta dobra.

Siońnia Zamak — heta ŭžo nie prosta dom, dzie možna pieranačavać. Tut dapamahajuć z dakumientami, pošukam pracy i žylla, adaptacyjaj u Litvie. Za kožnym novym čałaviekam zamacoŭvajuć mientara — biełarusa, jaki ŭžo prajšoŭ hety šlach i moža dapamahčy zrabić pieršyja kroki «novieńkim».

— Ja nie vielmi lublu słova «šełtar». Jano zanadta zvužaje sens. My chutčej centr dapamohi i supolnaść, — kaža Natalla.

Praz «Dapamohu», pavodle jaje słoŭ, prajšło ŭžo kala 2400 čałaviek. 

— Pieršy miesiac čałaviek žyvie biaspłatna. Kali paśla choča zastacca, jon pačynaje častkova ŭdzielničać u kamunalnych vydatkach.

— Ale heta nie chosteł, dzie možna biaskonca žyć za mały košt. Kali tabie ŭžo nie treba dumać, dzie siońnia spać i čym płacić za kvateru, dapamažy inšym. Prychodź na našy akcyi ci placi maskirovačnyja sietki dla Ukrainy, dapamažy novym uciekačam, padtrymaj supolnaść čym možaš. Tamu što kaliści niechta zrabiŭ heta dla ciabie.

Praŭda, dadaje jana, u pieršyja dni paśla pryjezdu ad čałavieka nichto ničoha nie patrabuje:

— Byvaje, ludzi pryjazdžajuć paśla turmy, paśla dopytaŭ, paśla doŭhaj darohi. Jany prosta nie majuć sił. Spačatku treba dać čałavieku vyspacca, pajeści i zrazumieć, što jon u biaśpiecy. Ludzi roznyja. Chtości ŭklučajecca adrazu. Chtości pierajazdžaje i bolš nikoli nie źjaŭlajecca. Ja nie lublu dzialić ludziej na dobrych i drennych. U kožnaha svaja daroha.

«My nie žyviem na hranty»

Za ŭsie hetyja hady «Dapamoha» nie atrymała nivodnaha hranta:

— My niekalki razoŭ sprabavali padavacca, ale nam ničoha nie dali. Kažuć, što pra nas zastałasia drennaja charaktarystyka paśla kampanii chiejtu 2021 hoda.

Zamak praciahvaje isnavać dziakujučy ŭłasnym srodkam siamji Kalehavych, achviaravańniam i dapamozie samich biełarusaŭ:

— Ja dakładna nie chacieła b, kab nas finansavali na zarobki. Adno — kali tabie dapamohuć apłacić kamunalnyja pasłuhi. Zusim inšaje — kali arhanizacyja pačynaje žyć całkam za košt hrantaŭ. Litoŭcy, ź jakimi ja pracuju, nie žyvuć z fondaŭ. U ich jość praca, svaje sposaby zarablać hrošy, a dabračynnaść dla ich — heta sapraŭdy dabračynnaść, a nie sposab zarabić. Mnie taki padychod blizki.

Praŭda, jana pryznajecca, što niekalki hadoŭ tamu byli momanty, kali nie viedała, jak apłacić rachunki:

— U 2022 hodzie ŭ nas nazapasiłasia zapazyčanaść za kamunalnyja pasłuhi — kala šasnaccaci tysiač jeŭra. Tady rezka padaražeŭ haz, elektryčnaść. My prosta nie paśpiavali za hetymi vydatkami. Ale zdoleli z hetym spravicca. Časam ludzi dumajuć, što dom, u jakim žyvie «Dapamoha», dała nam dziaržava. Nie, heta ŭłasnaść našaj siamji. Muž kupiŭ hety dom za rynkavy košt. Jon navat žartuje, što razam z domam straciŭ jašče i žonku — jana całkam pajšła ŭ biełaruskija spravy.

Pra muža Natalla havoryć z asablivaj ciepłynioj:

— Jon časam nazyvaje siabie mizantropam. Ale ŭsio heta vytrymlivaje. Niadaŭna zajechaŭ u Zamak pa spravach. Jaho tut nakarmili salankaj, jon zabaviŭsia, doŭha razmaŭlaŭ ź ludźmi. Ja potym tolki ŭśmichnułasia: «Nu što, zaciahvaje?»

Natalla časam dumaje, jak mała było b treba, kab Zamak adčuvaŭ siabie bolš upeŭniena:

— Nam nie treba płacić arendu, heta źnižaje vydatki. A kali b kožny čałaviek, jakomu my dapamahli, pieraličvaŭ nam chacia b pa dziesiać jeŭra na miesiac, my mahli b zrabić značna bolš. Ale žyćcio ŭładkavana nie tak. Zatoje jość ludzi, jakija praź niekalki hadoŭ prychodziać i kažuć: «Vy kaliści dapamahli mnie. Ciapier maja čarha dapamahčy inšym». I voś heta, napeŭna, samaje kaštoŭnaje.

«Raniej ich abjadnoŭvała turma. Ciapier u ich jość Kanary»

Asablivaj i vielmi važnaj dla siabie inicyjatyvaj Natalla Kalehava nazyvaje retryt na Kanarskich astravach dla byłych palitźniavolenych biełarusak. Viasnoj 2026 hoda pieršaja hrupa praviała tam niekalki tydniaŭ. Z žančynami pracavała psichołah, byli zaniatki pa jozie, pachody, ekskursii i prosta čas kala akijana.

Ci nie zanadta heta doraha? Natalla adkazvaje, što vybar miesca byŭ značna bolš prahmatyčnym, čym moža zdavacca:

— Kali skazać «Kanary», heta hučyć pafasna. Ale dla jeŭrapiejcaŭ Kanary — adzin z samych niedarahich varyjantaŭ adpačynku. My ŭkłalisia prykładna ŭ 20 tysiač jeŭra: heta na 15‑20 čałaviek, bilety, pražyvańnie, charčavańnie, ekskursii, arenda mašyn. Viła na takuju kolkaść ludziej kaštavała kala piaci tysiač. Ja nie ŭjaŭlaju, jak u Litvie možna było b arhanizavać dla stolkich ludziej taki miesiačny retryt za hetyja hrošy.

Častku vydatkaŭ udałosia skaracić dziakujučy vałancioram: psichołah pracavała biaspłatna, instruktar pa jozie taksama nie braŭ hrošaj, a syn Natalli, jaki pracuje šef-povaram, dapamahaŭ hatavać.

Natalla dobra viedaje Kanarskija astravy — razam z mužam jana jeździć tudy z 2012 hoda. Tamu jana dobra viedała miascovuju łahistyku, ceny, dzie arandavać žyllo i mašyny. A čutki pra toje, što hrupa nibyta žyła na jaje ŭłasnaj vile, jana kamientuje ź ironijaj:

— U nas, na žal, niama tam svajoj viły. Jak niechta kazaŭ, što ja svaju viłu zdała, — dyk ja była b vielmi rada, kali b jana ŭ mianie sapraŭdy była.

Ale hałoŭnym dla Natalli była nie ekanomika prajekta. Jana chacieła fizična vyrvać žančyn z asiarodździa, u jakim usio praciahvała nahadvać pra turmu, represii i emihracyju:

— Samaje hałoŭnaje, što mnie było treba, — kab dziaŭčaty adarvalisia ad hetaj historyi, kab my jaje pierapisali. I nam heta ŭdałosia. Da retrytu ŭ ich byŭ faktyčna adzin mocny supolny niehatyŭny dośvied — turma. I raptam u ich źjaviłasia jašče adna ahulnaja historyja — Kanary. Kupańnie pobač z kitami ŭ adkrytym akijanie, chajkinh, pachod na Tejde, tancy na bierazie. Inšaja mova vakoł, inšaja pryroda, biaskoncaść akijana. Heta ŭsio lečyć. Ja ciapier raskazvaju pra ich i razumieju, što vielmi mocna ich palubiła.

Vakoł retrytu pastupova ŭźnikła i maleńkaja sietka biełaruskaj salidarnaści: na astravach znajšlisia biełarusy, jakija biaspłatna rabili ŭdzielnicam fotasiesii, dapamahali z pracedurami i prosta dałučalisia da ich žyćcia. I mienavita heta, a nie sam adpačynak na kurorcie, Natalla ličyć hałoŭnym vynikam inicyjatyvy.

Pavialičyć

«Maje adnosiny ź biełarusami vielmi padobnyja da šlubu»

Z boku moža zdavacca, što žyćcio Natalli Kalehavaj składajecca ź biaskoncaj čarady prablem: ludzi, jakija pryjazdžajuć u Zamak, pastajanny pošuk hrošaj, kanflikty, adkaznaść za inšych. Čamu paśla ŭsiaho hetaha jana praciahvaje hetym zajmacca? Jana navat nie zadumvajecca nad adkazam.

— Heta słužeńnie. Kali vy adnojčy ŭ dobrym sensie atruciciesia dabračynnaściu, vy ŭžo nie možacie žyć inakš. Heta ŭsio pra luboŭ. 

Kalehava kaža, što nikoli nie była vielmi relihijnaj u zvykłym razumieńni hetaha słova. Ale zaŭsiody była čałaviekam viery:

— Ja vieru, što vypadkovych ludziej u žyćci nie byvaje. Kali čałaviek pryjšoŭ da ciabie, značyć, tak pavinna było adbycca. I paśla hetaha ŭžo ciažka zrabić vyhlad, što ty jaho nie zaŭvažyŭ.

Jana ŭśmichajecca:

— Muž časam złuje. Siamja taksama. Ale jany ŭžo viedajuć: mianie nie pierarobiš.

Niahledziačy na hady ŭ dabračynnaści, Natalla pa-raniejšamu nazyvaje siabie čałaviekam ź biznesu:

— Ja ŭmieju zarablać hrošy. Ale paśla ŭsiaho, što adbyłosia, prosta viarnucca i zajmacca tolki biznesam mnie ŭžo niecikava. Mnie 60 hadoŭ, čym starejšym stanovišsia, tym bolš razumieješ, što ničoha z materyjalnaha z saboj nie zabiareš.

Potym raptam uzhadvaje syna:

— Jon taksama pakinuŭ biznes i staŭ šef-kucharam. I ja dumaju: jon ža taksama słužyć ludziam — kormić ich. Bo słužeńnie — heta rabić svaju spravu ź luboŭju.

Pytajusia, ci nie byvaje momantaŭ, kali chočacca ŭsio kinuć. Jana ŭśmichajecca.

— Byvaje stomlenaść. Ale nie byvaje žadańnia spynicca. Maje adnosiny ź biełarusami vielmi padobnyja da šlubu. Spačatku jość vialikaja luboŭ. Potym źjaŭlajecca byt, stomlenaść, razdražnieńnie. Ty bačyš nie tolki dobraje, ale i toje, što nie padabajecca. I ŭ niejki momant pavinien adkazać sabie na pytańnie: čamu ty ŭsio jašče pobač? I kali heta luboŭ, a nie raźlik, ty zastaniešsia z hetym čałaviekam. Toje samaje ŭ mianie ź biełarusami.

Jana pryznajecca, što časam muž prapanuje pradać častku majomaści, niešta źmianić u žyćci:

— Ja zaŭsiody adkazvaju: pradać možna ŭsio. Akramia Zamka.

— Čamu?

— Pakul Biełarusi heta patrebna, ja prosta nie mahu. Pry hetym ja chaču, kab biełarusy navučylisia nie čakać, pakul niechta vyrašyć ich prablemy. Kali my chočam svabodnuju Biełaruś, treba vučycca brać adkaznaść na siabie.

«U mianie narmalnyja adnosiny z Ofisam, niahledziačy ni na što»

Da Ofisa Śviatłany Cichanoŭskaj u «Dapamohi» nazapasiłasia niamała pytańniaŭ. Hałoŭnaje ź ich — čamu struktury demakratyčnych sił doŭhi čas amal nie zajmalisia paŭsiadzionnymi prablemami biełarusaŭ u Litvie.

— Kali ich pytalisia: «Jak vy dapamahajecie biełarusam u Litvie?», jany adkazvali: «U nas na heta niama resursu. Jość «Dapamoha»». 

Pavodle Natalli, Ofis niedastatkova zajmaŭsia abaronaj intaresaŭ biełarusaŭ pierad litoŭskimi ŭładami. Jana zhadvaje razmovu z Franakam Viačorkam, kali ŭ biełarusaŭ uźnikali prablemy ź mihracyjnymi pytańniami. Toj kazaŭ, što Ofis kamunikuje ź mihracyjnymi słužbami i litoŭskimi palitykami, ale Natalla ličyła takuju pracu niedastatkovaj.

Asobnaja zaŭvaha Kalehavaj źviazanaja z padziejami 2021 hoda i skandałam vakoł «Dapamohi». Na jaje dumku, tady Cichanoŭskaja, Viačorka i inšyja ŭpłyvovyja pradstaŭniki demakratyčnych struktur mahli pasprabavać sabrać baki kanfliktu za adnym stałom.

— U dyjaspary tak byvaje: pamiž dobrymi ludźmi pačynajecca niejkaja svarka. I kali my siadajem za kruhły stoł, vielmi šmat pytańniaŭ vyrašajecca. Toj skandał vielmi drenna adbiŭsia na ŭsich biełarusach. Možna było ŭsio zrabić pa-inšamu.

— U mianie narmalnyja adnosiny z Ofisam, niahledziačy ni na što. Śviatłana adzin raz była ŭ «Zamku». I paśla taho, jak jana pryjšła, my stracili peŭnuju kolkaść danataŭ. Ludzi chiba vyrašyli, što ciapier jana nas utrymlivaje. Pačalisia razmovy, što Śviatłana ledź nie dvaccać tysiač mnie dała. A nam Ofis nikoli finansava nie dapamahaŭ.

Pry ŭsich nazapašanych pytańniach Natalla nie choča dałučacca da napadkaŭ krytykaŭ na Cichanoŭskuju. Jana padkreślivaje: krytykavać kankretnyja dziejańni i rašeńni možna i treba, ale dla jaje jość miaža pamiž krytykaj i kalektyŭnym ckavańniem.

— Mnie, naprykład, nie pieraškadžaje, što Śviatłana jeździć pa śviecie. Mnie nie cikavyja jaje hrošy — ja jaje nie finansuju. Ciapier tolki lanivy nie piša, maŭlaŭ, Śviatłana skrała hrošy, ci jašče niešta. Zaŭsiody jość za što krytykavać, ale heta pavinna być zdarovaja krytyka na karyść. A kali ŭsie pačynajuć hnać na adnaho čałavieka — ja hetaha nie lublu. Mnie navat chutčej chočacca dapamahčy ŭ takoj situacyi. 

«Čarhovy šełtar, moža, i nie patrebny. Lepš stvaryć niejki sapraŭdny piensijny fond»

Asobnyja adnosiny ŭ Natalli Kalehavaj skłalisia z prapahandystkaj BT Ksienijaj Lebiedzievaj. Natalla žartuje, što taja stała jaje svojeasablivaj «prychilnicaj»: sočyć za jaje dziejnaściu i rehularna zhadvaje ŭ svaich materyjałach.

— Jana pra mianie pastajanna zdymaje filmy, sočyć za mnoj usiudy, dzie tolki možna. Ale mnie navat cikava za joj nazirać, tamu što časam jana daje karysnuju infarmacyju. Hladziš i dumaješ: «Voś tut treba być aściarožniej».

Čarhovy raz Natalla trapiła ŭ pole ŭvahi Lebiedzievaj paśla śmierci biełaruskaha žurnalista i błohiera Uładzimira Usiera. Jon pamior 6 śniežnia 2025 hoda ŭ Biełastoku. Apošnija miesiacy žyćcia Usiera byli ciažkimi: jon mieŭ surjoznyja prablemy sa zdaroŭjem, a niezadoŭha da śmierci jaho zatrymali ŭ Polščy pa padazreńni ŭ špijanažy. Praz stan zdaroŭja sud nie ŭziaŭ jaho pad vartu, a paśla špitala jon žyŭ u centry Karytas.

— Ja viedała jaho vielmi mała. Jon niekalki razoŭ prychodziŭ da nas pa ježu. I mnie było jaho vielmi škada, — uzhadvaje Natalla.

Paśla śmierci Usiera Kalehava vykazała spačuvańni. U toj momant jana znachodziłasia na Teneryfe, dzie ŭžo zajmałasia padrychtoŭkaj retrytu dla byłych palitźniavolenych žančyn: jeździła hladzieć viły i pradumvała łahistyku budučaj pajezdki.

Hety kantrast vykarystała Lebiedzieva. U prapahandysckim siužecie Natallu pakazali na fonie palmaŭ, supraćpastaviŭšy jaje stanovišča losu pamierłaha Usiera. U materyjałach dziaržaŭnaha telebačańnia heta pieratvaryłasia ŭ farmuloŭku «Kamu Kanary, kamu morh».

— Znoŭ dziakuj Ksienii Lebiedzievaj — zaŭvažyła palmy. Tak, ja tady była na Teneryfe. Hetyja pajezdki my robim za svaje hrošy. Dziŭna było b, kali b u mianie nie było hrošaj. Što, kali ŭ mianie jość hrošy, ja pavinna abaviazkova ŭsio razdać da nula i sama nikudy nie jeździć? U mianie jość muž, u nas jość svaje hrošy. Ja lublu Kanary i byvaju tam dva razy na hod.

Ale za historyjaj Usiera Natalla bačyć bolš surjoznuju prablemu. Na jaje dumku, biełaruskaja supolnaść navučyłasia ekstrana dapamahać tym, chto ŭciakaje ad represij, ale dahetul nie stvaryła sistemy doŭhaterminovaj padtrymki dla ludziej, jakija ŭžo apynulisia ŭ emihracyi i praz uzrost, chvaroby ci ciažkaje materyjalnaje stanovišča nie mohuć spravicca samastojna:

— Tyja ludzi, jakija jaho vyciahnuli, pavinny byli im zajmacca. Ja za toje, pra što kazaŭ Babaryka, — za kasu ŭzajemadapamohi, za toje, kab niejak vyrašać pytańni ź piensijami. U nas nichto hetym nie zajmajecca. Čarhovy šełtar, moža, i nie patrebny. Lepš by stvaryli niejki sapraŭdny piensijny fond. 

«Maja babula faktyčna viała svoj telehram-kanał»

Natalla Kalehava kaža, što nikoli nie razumieła žartaŭ pra «ciarplivaha biełarusa», jaki ŭsio pieraniasie i da ŭsiaho pryzvyčaicca. Jaje vychavali zusim inšyja historyi.

Jašče ŭ dziacinstvie jana hadzinami słuchała babulu, jakaja raskazvała pra partyzanski Minsk, padpolle, ludziej, jakich ratavali padčas akupacyi, i pra ŭłasnuju siamju, što pieražyła represii.

— Ja zaŭsiody viedała historyju svajoj siamji. Tamu nikoli nie mahła pahadzicca, kali kazali, što biełarusy — heta ludzi, jakija tolki «pryciarpielisia i pryvykli». Nie. Dla mianie biełarusy zaŭsiody byli vielmi śmiełymi. Nieahresiŭnymi — tak. Ale śmiełymi.

Babula padčas akupacyi potajkam słuchała radyjo, chacia za heta pahražaŭ rasstreł, pierapisvała naviny ad ruki i pieradavała ich inšym.

— Ja ciapier žartuju, što babula faktyčna viała svoj telehram-kanał. Jana nie dumała pra hieraizm i prosta rabiła toje, što ličyła pravilnym. 

Kali adna ź jaje siabrovak pryjšła sa słovami, što niemcy zabrali dačku, babula znajšła znajomuju pašpartystku i dapamahła vyratavać dziaŭčynku. Pavodle siamiejnych uspaminaŭ, takim čynam joj udałosia vyratavać nie adnu jaŭrejskuju siamju ź minskaha hieta.

Pra represii ŭ domie taksama nie maŭčali. Pradzieda Natalli aryštavali ŭ 1928 hodzie paśla niekalkich krytyčnych słoŭ pra savieckuju ŭładu. Rodnyja doŭhi čas dumali, što jaho sasłali ŭ Kazachstan. Tolki praz šmat hadoŭ, kali siamja atrymała dostup da archiŭnaj spravy, vyśvietliłasia: jon zahinuŭ u turmie ŭžo praz try dni paśla aryštu.

— U nas nie było złości. Mnie prosta ź dziacinstva raskazvali praŭdu i dazvalali samoj rabić vysnovy.

Mienavita tamu, pryznajecca Kalehava, fatahrafii źbitych biełarusaŭ u 2020 hodzie niečakana nahadali joj historyju ŭłasnaha pradzieda.

Hetuju siamiejnuju ŭstanoŭku jana praniesła i praz škołu. Vydatnica, jakaja mahła stać załatoj miedalistkaj, adnojčy adkryta abvinavaciła dyrektarku ŭ tym, što taja vykarystała nie pa pryznačeńni hrošy, zaroblenyja školnikami ŭ kałhasie. Miedala paśla hetaha jana nie atrymała.

— Nu i chaj. Zatoje ja zrabiła sumlenna. Dla mianie ludzi zaŭsiody byli važniejšyja za lubuju sistemu. Napeŭna, heta taksama ad babuli.

«Maja Biełaruś — heta dvanaccać sotak ziamli»

Pry kancy razmovy Natalla Kalehava raptam uzhadvaje pra niešta vielmi asabistaje — pra dvanaccać sotak ziamli pad Zasłaŭjem. Heta baćkoŭskaja siadziba, na jakuju siońnia nakładzieny aryšt.

— Ja nikoli nie chacieła jaje pradavać. Tam kiedry, jakija pasadziŭ moj baćka. Tam hreckija arechi. Heta nie prosta ziamla. Viedajecie, u kožnaha jość svaja Biełaruś. Dla kahości heta cełaja kraina. A dla mianie Biełaruś — heta tyja dvanaccać sotak. Tam usio majo žyćcio. Maja pamiać.

Pytajusia, ci vieryć jana, što jašče vierniecca tudy. Jana navat nie zadumvajecca:

— Viadoma.

Paśla ŭśmichajecca.

— Ja ŭžo damoviłasia ź Lavonam Volskim, Dzianisam Dudzinskim, Kaciaj Vadanosavaj. Kali Biełaruś stanie svabodnaj, my zrobim tam vialiki kancert. U samuju karotkuju noč hoda. Ja navat viedaju, jak usio budzie vyhladać. Nie viedaju tolki adnaho — u jakim hodzie heta adbudziecca.

Pakul taki kancert u Biełarusi zastajecca chutčej maraj, jakoj nakanavana adnojčy adbycca. Zaraz ža kamanda «Dapamohi» rychtujecca da śviatkavańnia Dnia naradžeńnia arhanizacyi, jakoje projdzie 5 vieraśnia ŭ Zamku, i adkryła simvaličny zbor dla tych, chto choča padtrymać dziejnaść arhanizacyi. 

Pavialičyć

My vychodzim z Zamka ŭžo pad viečar. Pierad samym raźvitańniem Kalehava jašče raz paŭtaraje dumku, jakaja, zdajecca, lepš za ŭsio tłumačyć usio, što adbyvajecca ŭ hetym domie ŭžo šosty hod:

— Kali čałaviek pryjšoŭ da ciabie ŭ biadzie, ty ŭžo nie možaš zrabić vyhlad, što jaho nie bačyš.

• 21
• 1
• 0
• 4
• 0
• 4
• 0
• 1