Mnohija mužčyny z hadami stračvajuć svaju Y-chramasomu. Heta skaračaje im žyćcio

Y-chramasoma — heta adna ź dźviuch pałavych chramasom čałavieka. Mienavita jana vyznačaje mužčynski poł: kali ŭ embryjona jość Y-chramasoma, zapuskajecca mužčynski scenar raźvićcia. U paraŭnańni ź inšymi chramasomami jana vielmi maleńkaja i źmiaščaje ŭsiaho 51 hien, jaki kadziruje białki (biez uliku paŭtoraŭ), tady jak astatnija chramasomy niasuć tysiačy hienaŭ.

Z-za takoj ścipłaj hienietyčnaj načynki navukoŭcy doŭhi čas ličyli, što Y-chramasoma maje abmiežavanaje značeńnie — pieravažna dla vyznačeńnia połu i vypracoŭvańnia śpiermy. Bolš za toje, heta adzinaja chramasoma, jakuju kletka moža stracić i pry hetym vyžyć. U łabaratornych umovach kletki niaredka hublajuć Y biez fatalnych nastupstvaŭ.

Evalucyjnaja historyja Y taksama vyhladała jak śviedčańnie jaje druhasnaści. Na praciahu kala 150 miljonaŭ hadoŭ jana pastupova skaračałasia i hublała hieny. U niekatorych vidaŭ sumčatych sysunoŭ Y-chramasoma źnikaje jašče na rańnich etapach raźvićcia, a ŭ šerahu hryzunoŭ jana była całkam stračanaja i zamienienaja inšymi hienietyčnymi miechanizmami.

Zdavałasia b, strata Y-chramasomy ŭ častcy kletak nie pavinna mieć surjoznych nastupstvaŭ. Adnak apošnija daśledavańni pastavili hetaje mierkavańnie pad sumnieŭ, piša The Conversation.

Jak i kali mužčyny hublajuć Y-chramasomu

Sučasnyja mietady hienietyčnaha analizu pakazali, što z hadami ŭ mnohich mužčyn častka kletak hublaje Y-chramasomu. Hety praces vyrazna zaležyć ad vieku: prykładna 40% 60‑hadovych mužčyn majuć prykmietnuju dolu kletak biez Y, a siarod 90‑hadovych hety pakazčyk uzrastaje da 57%.

Strata adbyvajecca nie va ŭsich kletkach adrazu, a tolki ŭ častcy ź ich. U vyniku ŭ arhaniźmie ŭźnikaje «mazaika» — sumieś kletak z Y-chramasomaj i bieź jaje. Kletki, jakija stracili Y, užo nie adnaŭlajuć jaje ŭ svaich «naščadkaŭ».

Y-chramasoma asabliva ŭraźlivaja padčas dzialeńnia kletak: z-za pamyłak jana moža nie trapić u adnu z daččynych kletak. Tamu tkanki z aktyŭnym abnaŭleńniem kletak mohuć čaściej hublać Y. Na praces upłyvajuć i źniešnija faktary — kureńnie, kantakt z kancerahienami i inšyja škodnyja ŭździejańni.

U łabaratornych umovach kletki biez Y navat rastuć chutčej za zvyčajnyja. Heta moža davać im pieravahu ŭ razmnažeńni, što vyhladaje asabliva tryvožna ŭ kantekście puchlin, bo paskorany rost — adna z charakternych prykmiet rakavych kletak.

Suviaź straty Y-chramasomy z chvarobami 

Daśledavańni pakazvajuć, što strata Y-chramasomy źviazanaja z pavyšanaj ryzykaj šerahu ciažkich zachvorvańniaŭ.

Naprykład, častata straty Y u kletkach nyrak kareluje z raźvićciom chvarob nyrak. Maštabnaje daśledavańnie vyjaviła: u starejšych za 60 hadoŭ mužčyn z vysokaj dolaj kletak biez Y-chramasomy ryzyka infarktu mijakarda istotna vyšejšaja.

Stratu Y-chramasomy taksama źviazvajuć sa śmierciu ad COVID, što mahło b rastłumačyć roźnicu ŭ śmiarotnaści pamiž połami.

U pacyjentaŭ z chvarobaj Alchiejmiera vyjaŭlena ŭ dziesiać razoŭ bolšaja častata straty Y-chramasomy.

Niekalki daśledavańniaŭ zadakumientavali suviaź straty Y-chramasomy z roznymi vidami raku ŭ mužčyn. Jana taksama źviazana z horšym prahnozam dla tych, chto ŭžo maje rak. Strata Y-chramasomy časta sustrakajecca ŭ samich rakavych kletkach naroŭni ź inšymi chramasomnymi anamalijami.

Strata Y-chramasomy — heta pryčyna ci nastupstva?

Adnak pytańnie zastajecca adkrytym: ci vyklikaje strata Y chvaroby, ci jana sama źjaŭlajecca vynikam inšych patałahičnych pracesaŭ?

Suviaź z zachvorvańniami nyrak ci serca moža być vynikam, naprykład, chutkaha dzialeńnia kletak padčas adnaŭleńnia orhanaŭ. Suviaź z rakam moža adlustroŭvać hienietyčnuju schilnaść da niestabilnaści hienoma.

Sapraŭdy, poŭnahienomnyja daśledavańni pakazvajuć, što častata straty Y-chramasomy prykładna na tracinu abumoŭlena hienietykaj i źviazana sa 150 identyfikavanymi hienami, jakija ŭdzielničajuć pieravažna ŭ rehulacyi kletačnaha cykłu i ŭsprymalnaści da raku.

Tym nie mienš jość i ekśpierymientalnyja dokazy pramoha ŭździejańnia. U adnym daśledavańni myšam pierasadzili kryviatvornyja kletki biez Y-chramasomy. U vyniku ŭ žyvioł čaściej raźvivalisia ŭzrostavyja patałohii, u tym liku parušeńni funkcyi serca i sardečnaja niedastatkovaść.

Padobnym čynam strata Y-chramasomy rakavymi kletkami, vidać, naŭprost upłyvaje na rost kletak i złajakasnaść, mahčyma, spryjajučy raźvićciu miełanomy voka, jakaja čaściej sustrakajecca ŭ mužčyn.

Jakuju rolu nasamreč adyhryvaje Y-chramasoma?

Kliničnyja nastupstvy straty Y-chramasomy pakazvajuć, što jana vykonvaje važnyja funkcyi ŭ kletkach arhanizma. Ale jak heta mahčyma, kali jana źmiaščaje tak mała hienaŭ?

Hien SRY, jaki znachodzicca na Y-chramasomie i zapuskaje raźvićcio mužčynskaha połu, ekspresujecca ŭ mnohich tkankach arhanizma, a nie tolki ŭ pałavych orhanach. Adnak adziny dakładna apisany efiekt jaho aktyŭnaści ŭ mozhu — heta ŭdzieł u raźvićci chvaroby Parkinsana. Čatyry inšyja hieny Y-chramasomy, nieabchodnyja dla vytvorčaści śpiermy, pracujuć vyklučna ŭ jaječkach.

Ale na hetym funkcyi Y-chramasomy nie zakančvajucca. Siarod astatnich 46 hienaŭ jość tyja, što aktyŭnyja ŭ roznych tkankach arhanizma i ŭdzielničajuć u rehulacyi pracy inšych hienaŭ. Niekatoryja ź ich viadomyja jak supresary puchlin — hieny, jakija pieraškadžajuć raźvićciu raku.

Usie hetyja hieny majuć adpaviednyja kopii na X-chramasomie. Heta značyć, što i mužčyny, i žančyny zvyčajna majuć pa dźvie viersii takich hienaŭ. Kali ž kletka hublaje Y-chramasomu, jana zastajecca tolki z adnoj kopijaj. Mahčyma, mienavita niedachop druhoj kopii i pryvodzić da parušeńniaŭ u rehulacyi hienaŭ.

Akramia hienaŭ, jakija kadzirujuć białki, Y-chramasoma ŭtrymlivaje mnostva niekadzirujučych hienaŭ. Jany pierapisvajucca ŭ malekuły RNK, ale hetyja RNK nie pieratvarajucca ŭ białki. Prynamsi častka takich niekadzirujučych hienaŭ, jak miarkujecca, udzielničaje ŭ kantroli pracy inšych hienaŭ.

Heta moža tłumačyć, čamu Y-chramasoma zdolnaja ŭpłyvać na aktyŭnaść hienaŭ na inšych chramasomach. Kali kletka hublaje Y, źmianiajecca ekspresija šerahu hienaŭ — u tym liku ŭ kletkach, jakija dajuć pačatak kletkam kryvi, a taksama ŭ hienach, jakija rehulujuć imunnuju funkcyju. Strata Y moža taksama ŭskosna ŭpłyvać na farmavańnie roznych typaŭ kletak kryvi i na pracu serca.

Poŭnaja paśladoŭnaść DNK čałaviečaj Y-chramasomy była atrymanaja tolki niekalki hadoŭ tamu. Tamu jość padstavy mierkavać, što z časam daśledčyki zmohuć dakładna vyśvietlić, jakija kankretnyja hieny i miechanizmy stajać za niehatyŭnymi nastupstvami dla zdaroŭja, źviazanymi ź jaje strataj.

• 4
• 0
• 0
• 1
• 5
• 3
• 0
• 0