U lutym 2026 hoda ŭ francuzskim Anže paśla šmathadovych prac była adkryta dla ahladu novaja halereja kafiedralnaha sabora Sien-Marys. Hetaja sučasnaja prybudova, sprajektavanaja znakamitym japonskim architektaram Kenha Kumam z metaj vyratavać unikalnyja siaredniaviečnyja palichromnyja skulptury, vyklikała nieadnaznačnuju reakcyju hramadstva: adny nazyvajuć jaje šedeŭram, inšyja — ahidnaj barodaŭkaj.
Historyja hetaj prybudovy pačałasia ź niečakanaha adkryćcia. U 2009 hodzie padčas płanavaj ačystki hałoŭnaha zachodniaha partała sabora Sien-Marys, jaki datujecca 1150‑mi hadami, restaŭratary vyjavili niešta ŭnikalnaje: pad płastami brudu chavalisia šmatlikija ślady aryhinalnaj palichromii, kalarovaj razmaloŭki XIII i XVII stahodździaŭ.
Kab zrazumieć kaštoŭnaść znachodki, treba viedać, što ŭ Siaredniavieččy statui na saborach nie byli šerymi abo biełymi — ich ščodra raśpisvali farbami. Adnak da našych dzion hetyja farby praktyčna nidzie nie zachavalisia z-za ŭździejańnia daždžoŭ, vietru i sonca.
U Anže skulptury Chrysta, apostałaŭ i miascovych śviatych zachavali svoj koler tolki dziakujučy tamu, što niekali ich abaraniaŭ masiŭny hatyčny narteks (prytvor). Na žal, u 1806 hodzie hety prytvor byŭ źniščany z-za staraści, — tady jašče pra achovu spadčynu mała zadumvalisia, — pakinuŭšy kaštoŭny partał sam-nasam sa stychijami na dva stahodździ.
Bietonny prytvor
Pierad dziaržavaj paŭstaŭ vybar: pakinuć usio jak jość i dazvolić daždžu kančatkova zmyć ślady historyi abo pabudavać novy narteks. U 2020 hodzie byŭ abvieščany mižnarodny konkurs na stvareńnie sučasnaj halerei, jaki i vyjhraŭ Kenha Kuma.
Prajekt Kenha Kumy — heta łakaničnaja, ale masiŭnaja kanstrukcyja ź piaci arak. Asnoŭnyja materyjały — miascovy tuf (tradycyjny dla daliny Łuary kamień) i sučasny fibrabieton.
Realizacyja prajekta sutyknułasia z surjoznymi ciažkaściami i zatrymkami. Pieršapačatkova adkryćcio płanavałasia na kaniec 2025 hoda, adnak padčas raskopak pierad saboram archieołahi znajšli staražytnyja pachavańni. Kab nie paškodzić mahiły, inžynieram daviałosia terminova mianiać prajekt padmurka.
Dla padtrymańnia ciažkaj bietonnaj kanstrukcyi spatrebiłasia juvielirna ŭstalavać vosiem mikrapalaŭ. U vyniku tolki budaŭničyja raboty kaštavali dziaržavie 5,5 miljona jeŭra, a ahulny biudžet prajekta (razam z daśledavańniami) dasiahnuŭ 7,7 miljona.
«Ahidna» ci «pavietrana»? Što kažuć ludzi
U pačatku lutaha 2026 hoda z halerei narešcie źniali ryštavańni, i haradžanie zmahli ŭbačyć vynik. Reakcyja akazałasia palarnaj.
U sacyjalnych sietkach dyjacezii i miascovych ŚMI vybuchnuli sprečki. Niekatoryja kamientatary nie saromielisia ŭ vyrazach, nazyvajučy prybudovu pačvarnaj, niedarečnaj i žudasnaj. Šmat kaho aburyła samo vykarystańnie bietonu i strohich sučasnych formaŭ na fonie hatyčnaj raskošy sabora.
Adnak tyja, chto bačyŭ halereju ŭžyvuju, časta źmianiajuć svajo mierkavańnie. Žychary Anže adznačajuć, što kanstrukcyja, niahledziačy na materyjały, vyhladaje davoli lohkaj i nie pieraciahvaje na siabie ŭvahu z hałoŭnaha fasada.
Całkam zadavoleny vynikam i nastajaciel sabora, ajciec Emieryk de Buar:
«Ja liču, što heta vielmi ŭdały prajekt, tamu što jon nie daminuje, nie kankuruje z fasadam sabora. Halereja vielmi harmanična ŭpisvajecca ŭ ahulny ansambl… Heta daje adčuvańnie čahości vielmi pavietranaha, vielmi lohkaha».
Niahledziačy na toje, što karkas užo hatovy, pracy jašče nie skončany. Da viasny budaŭnikam treba vykłaści padłohu ŭnutry halerei, ustalavać śpiecyjalnaje aśviatleńnie i zmanciravać mietaličnyja kraty, vyrablenyja miascovymi kavalami.
Hałoŭnaja intryha — kali narešcie źnimuć achoŭnyja plonki z samoha siaredniaviečnaha partała, jaki chavaŭsia ad vačej publiki doŭhija hady padčas restaŭracyi. Uračystaje adkryćcio ŭsiaho kompleksu i prezientacyja ŭratavanych kalarovych skulptur pryznačana na 9 krasavika 2026 hoda.
Ciapier čytajuć
Zahinuŭ biełaruski dobraachvotnik Vasil «Dzir» Rapicki11
Kamientary
Vynikaje, što ŭ tuju epochu isnavaŭ niejki ahulny standart u azdablienni elemientaŭ padobnych hatyčnych zbudavanniaŭ.