Рада Беларускай Народнай Рэспублікі абвясціла пра вяртанне кантролю над унікальным дзяржаўным архівам, які захоўваўся ў Міколы Абрамчыка — старшыні Рады з 1947 па 1970 год. Пасля больш чым пяцідзесяці гадоў нявызначанасці дакументы нарэшце будуць перададзеныя на захаванне і даследаванне ў Беларускую бібліятэку і Музей імя Францішка Скарыны ў Лондане.
Мікола Абрамчык (1903—1970) — адна з ключавых постацяў беларускага паваеннага антыкамуністычнага руху. Менавіта ён у 1947 годзе афіцыйна аднавіў дзейнасць Рады БНР на эміграцыі і ўзначальваў яе да самай смерці ў Францыі.
Дакументы дзяржаўнага архіва БНР трапілі да яго яшчэ ў самы разгар Другой сусветнай вайны. 6 сакавіка 1943 года ў Празе смяротна хворы прэзідэнт Рады БНР Васіль Захарка склаў тэстамент, якім перадаў свае паўнамоцтвы Міколу Абрамчыку, а пасаду сакратара — паэтцы Ларысе Геніюш.
У дакуменце наўпрост прадпісвалася: «Само сабой разумеецца, што ўсе архівы Рады Б.Н.Р. і дакументы пераходзяць таксама да вас». Гэтую частку архіва Абрамчык здолеў вывезці з Прагі і зберагчы нават нягледзячы на арышт гестапа і наступную высылку ў Францыю.
Згодна з рашэннем Рады БНР, адразу пасля смерці Абрамчыка ў 1970 годзе гэтыя дакументы павінны былі перадаць у лонданскую Скарынаўку. Аднак з-за нейкіх акалічнасцяў архіў аж да 2025 года заставаўся па-за валоданнем Рады БНР.
І вось цяпер права ўласнасці адноўлена. Сакратарыят Рады і Апякунская рада бібліятэкі пагадзіліся, што дакументы будуць захоўвацца ў Лондане да таго часу, пакуль згодна са Статутам не будзе складзены гістарычны мандат Рады БНР і не будзе прынятае супольнае рашэнне аб іх канчатковым лёсе. Пасля папярэдняй інвентарызацыі архіў стане даступным для гісторыкаў.
«Выдатная святочная навіна! Выглядае, што лёс тае часткі архіву Рады БНР, што была вывезеная Міколам Абрамчыкам з Прагі ў 1943 годзе, нарэшце высвятляецца і архіў лагічна ўладкоўваецца», — пракаментавала падзею гісторык эміграцыі Наталля Гардзіенка.
Перадача дакументаў у Беларускую бібліятэку і Музей імя Францішка Скарыны — лагічны крок, бо гэта адзіная ў свеце незалежная ўстанова па-за межамі краіны, якая спецыялізуецца выключна на беларусазнаўстве. Заснаваная ў 1971 годзе намаганнямі грэка-каталіцкіх святароў Чэслава Сіповіча, Льва Гарошкі і Аляксандра Надсана, сёння яна валодае найбагацейшымі зборамі: ад фрагментаў кніг Скарыны і Статутаў ВКЛ да поўных калекцый эмігранцкай перыёдыкі.
Бібліятэка ўжо захоўвае значны архіў дакументаў часоў БНР (1918 года) і матэрыялы паваеннай дыяспары, што разам з новым папаўненнем робіць Скарынаўку адным з галоўных цэнтраў для даследавання гісторыі ўрада БНР у выгнанні.
-
Замест парэшткаў Вітаўта за сцяной Віленскай катэдры знайшлі толькі кучу камянёў. Але ўлады Літвы гатовыя выдаткаваць на працяг пошукаў яшчэ 1,5 мільёна еўра
-
«Нават калі на чэрапе будзе напісана «Вітаўт», мы не паверым». У Вільні пачынаюць свідраваць сцяну катэдры ў пошуках магілы вялікага князя
-
«Чаму беларусы нас не абаранілі?» Шукеловіч расказаў малавядомую гісторыю сям’і Багушэвіча
Замест парэшткаў Вітаўта за сцяной Віленскай катэдры знайшлі толькі кучу камянёў. Але ўлады Літвы гатовыя выдаткаваць на працяг пошукаў яшчэ 1,5 мільёна еўра3232
Каментары
Трэба вяртацца да традыцый Рады БНР.
Нават чарнагорцы ў гэтым плане разумнейшыя.