Яўген і Вольга з Барысава зараз ведаюць, якія з іх лічацца рэдкімі, дзе шукаць экзэмпляры з мінулага стагоддзя і чаму дзеля каляровых папяровых кружочкаў часам даводзіцца два месяцы абпальваць пальцы фенам, пiша Onliner.by.
«Некаторыя налепкі старэйшыя за тыя часы, калі ў Савецкі Саюз упершыню завезлі бананы»
На пытанне пра сваю асноўную дзейнасць Яўген адказвае мемам: «Прадам бананы, людзей… Жартую, не бананы». Але пацвярджае, што ні з пастаўкамі садавіны, ні з друкам налепак, ні з дызайнам яго прафесія не звязана. Асаблівай, якая цягнулася з дзяцінства, любові да бананаў мужчына таксама не ўспамінае.
Хобі, у якое ён у нейкі момант уцягнуў і жонку, з'явілася ў яго жыцці зусім выпадкова. Прычым пачалося ўсё нават не з налепкі, а з паштоўкі.
— У нас была паштоўка з героямі мультфільма «Гравіці Фолз», на якую мы ў нейкі момант сталі клеіць налепкі ад бананаў. Яна ляжала спакойна, а калі з'язджалі з кватэры, звярнулі ўвагу, што яна і сама па сабе прыгожая, і з налепкамі выглядае цікава. Выкідваць стала шкада, забралі з сабой. Потым сталі цікавіцца, якія ўвогуле бываюць бананавыя налепкі. Аказалася, іх шмат розных, а яшчэ існуюць супольнасці калекцыянераў, цэлыя сайты з каталогамі, дзе можна паглядзець, адкуль налепка, якога яна года.
Гэта здарылася прыкладна тры-чатыры гады таму. Паступова налепкамі запоўніўся адзін альбом, далей другі, трэці. Сёння ў іх захоўваецца каля трох тысяч экземпляраў. Для сістэматызацыі муж і жонка выкарыстоўваюць альбомы для манет: налепкі размяшчаюць па алфавіце, акуратна размяшчаючы на чорных папяровых падкладках.
Геаграфія калекцыі ахоплівае прыблізна два дзясяткі краін. У асноўным гэта дзяржавы — галоўныя пастаўшчыкі бананаў на сусветны рынак: Эквадор, Калумбія, Коста-Рыка. Ёсць экземпляры з Еўропы, Азіі і рэдкія эксклюзівы з іншых рэгіёнаў. Самыя старыя налепкі адносяцца да 1970-х гадоў.
— Некаторыя налепкі старэйшыя за тыя часы, калі ў Савецкі Саюз упершыню завезлі бананы. Адна дзяўчына ў каментарыях пад фота калекцыі пісала, што, увогуле, пакаштавала бананы ўпершыню ў 1990‑х і была здзіўленая, што ў 1970-х яны ўжо дзе-нідзе былі і нават з налепкамі.
У многіх стыкераў ёсць свая тэматыка. У калекцыі Яўгена і Вольгі сустракаюцца серыі, прысвечаныя святам, спорту, мультфільмам, серыялам і фільмам Marvel. Часам вытворцы выпускаюць спецыяльныя лакальныя налепкі: напрыклад, для расійскага Кірава аднойчы заказалі серыю да 650‑годдзя горада. Ёсць і экземпляр, прызначаны для мусульманскіх краін і прымеркаваны да Рамадану.
Увогуле, першымі клеіць фірмовыя стыкеры на бананы яшчэ ў 1940-х пачалі кампаніі Fyffes і Chiquita. Другія хутка пайшлі яшчэ далей і ператварылі звычайны брэндынг у сапраўдны арт. З 1960‑х гадоў Chiquita рэгулярна выпускае новыя налепкі, прычым некаторыя ствараюцца ў калабарацыі з вядомымі мастакамі.
— Ёсць налепкі, якія быццам бы аднолькавыя, але насамрэч адрозніваюцца. Можа быць іншая рамка, шрыфт або яшчэ нейкая дробязь. Вытворцы ў цэлым ужо даўно зразумелі, што налепкі сталі аб'ектам калекцыянавання, таму таксама стараюцца разнастайваць іх, выпускаць цэлымі сетамі. Гэта можа быць як проста серыя з рознымі персанажамі, так і, напрыклад, налепкі, якія можна сабраць як пазл — атрымаецца выява вялікага банана.
«Два месяцы аддзіралі налепкі з дапамогай фена і нажніц»
Пара прызнаецца, што збіраць налепкі ў Беларусі не так ужо проста. Уся справа ў асартыменце бананаў: у крамы паступаюць садавіна ад адных і тых жа пастаўшчыкоў, а разам з імі — адны і тыя ж стыкеры. Дзяліцца калекцыямі таксама асабліва няма з кім, Яўген успамінае ўсяго толькі двух беларусаў — калег па захапленні: адну дзяўчыну з Мінска і яшчэ аднаго мужчыну.
Дарэчы, часам цікавыя экземпляры з'яўляюцца і ў нашых крамах. Аднойчы муж і жонка выпадкова выявілі ў звычайным гіпермаркеце цэлую серыю, якую, па словах іншых калекцыянераў, нельга было знайсці нават у Еўропе.
— Мы аддзіралі налепкі ад некалькіх звязак з бананамі, каб не скупіць усё. Напэўна, так рабіць нельга, канечне, але выйсця не было, — смяецца Вольга.
Асноўны спосаб папаўнення калекцыі — абмены з іншымі энтузіястамі з анлайн-супольнасцяў. Аднак самыя цікавыя знаходкі падкідваюць прадаўцы з барахолак.
Аднойчы Яўген купіў стары плакат з налепкамі, што вісеў у нейкім гаражы. За яго прыйшлося аддаць 5000 расійскіх рублёў (каля 180 беларускіх). Пакупку ён абдумваў тры месяцы, пакуль у Вольгі не лопнула цярпенне і дзяўчына цвёрда не сказала: «Усё, бяры». Праўда, радасць ад набыцця хутка змянілася складанай працай: плакат апынуўся цалкам зламінаваным стужкай, і налепкі прыйшлося літаральна ратаваць.
— Мы, напэўна, месяца два аддзіралі іх з дапамогай фена і ножніц. Пальцы абпалілі. Смярдзела на ўсю кватэру гэтай пластмасай, стужкай, клеем. Пазней высветлілася, што сам плакат быў аўтарства нейкага вядомага мастака і, магчыма, калісьці ўяўляў пэўную каштоўнасць. Але з-за налепак ён яе страціў. А для нас менавіта гэтыя налепкі мелі самую вялікую каштоўнасць.
Здараліся і іншыя незвычайныя спосабы атрымання здабычы. Адзін мужчына адправіў Яўгену і Вользе цэлыя дзверы ад шафы, абклееныя бананавымі стыкерамі. Хтосьці з калекцыянераў, прапанаваных налепкі на абмен, расказаў, што знайшоў іх у старога ларка, які ішоў пад знос.
Яшчэ ў супольнасцях калекцыянераў перыядычна прамільгваюць людзі, якія працуюць непасрэдна ў друкарнях, дзе друкуюць бананавыя налепкі. Яны прадаюць стыкеры, якія яшчэ не бывалі на садавіне.
— Візуальна яны, можа быць, і глядзяцца прыгожа, але гісторыі за гэтым ніякай няма. Увогуле, можна лёгка і самому пайсці надрукаваць такія ж налепкі. Падобнае, дарэчы, таксама некаторыя практыкуюць, асабліва часта чамусьці ў Індыі. Прычым тыя індыйскія налепкі, якія выглядаюць няякасна, з большай верагоднасцю сапраўдныя. А калі занадта прыгожыя і акуратныя, то, хутчэй за ўсё, не, — тлумачыць Яўген.
Адзін з самых жаданых трафеяў сярод фруксатытулафілаў лічыцца спецыяльная серыя, выпушчаная да маскоўскай Алімпіяды 1980 года. Пасля адмовы ЗША ад удзелу ў спаборніцтвах налепкі забралі з абароту. Да крам разам з бананамі яны так і не дабраліся, а захаваныя экземпляры разышліся па калекцыям.
«Альбомы і файлы каштуюць даражэй»
Калекцыянераў у асноўным менавіта абменьваюцца налепкамі, хоць за вялікія партыі часам гатовыя прапанаваць даволі сур'ёзныя грошы. Яўген расказвае пра аднаго мужчыну, які прадаў 20 тыс. экземпляраў нейкаму іспанцу больш чым за €3 тыс.
— Але, як па мне, яно таго ўвогуле не варта. Сваю калекцыю я таксама не лічу асабліва каштоўнай. Альбомы і файлы тут каштуюць даражэй, чым самі налепкі.
Акрамя бананавых налепак, у мужа і жонкі ёсць невялікая колькасць стыкераў ад іншай садавіны. Некаторыя калекцыянеры збіраюць налепкі наогул з усіх пладоў, але Яўген і Вольга вырашылі засяродзіцца на чамусьці адным, астатнія ж экземпляры трымаюць толькі ў якасці абменнага фонду. Здараліся, што прыходзілі і рэчы, якія напрамую да фруксатытулафіліі не адносяцца. Так, аднойчы Яўген знайшоў на барахолцы эксклюзіўную банку Coca-Cola 1993 года выпуску — аддаў яе ў абмен на партыю налепак.
Да слова, у мужа і жонкі ёсць яшчэ і невялікія калекцыі паштовак. Адну яны сабралі, адпраўляючы самім сабе карткі з гарадоў, куды прыязджалі турыстамі. Другая, куды больш нішавае, складаецца з дарэвалюцыйных паштовак, якія хтосьці паслаў у Мінскую губерню або ж, наадварот, кудысьці адправіў з яе. Па падліках Яўгена, такіх экспанатаў назапасілася 15—20 штук.
— Я калісьці спрабавала калекцыянваць матрошкі, грэбні. Але мяне больш за ўсё раздражняе ўсё гэта сістэматызаваць, — кажа Вольга. — У выніку калекцыя быццам бы ёсць, а быццам бы і няма: проста прадметы ўсюды раскіданыя. А з бананавымі налепкамі мы з мужам добра скаардынаваліся: ён наразае квадратныя падкладкі, раскладвае налепкі па альбомах і сочыць за парадкам. Я падпісваю, адкуль трапіў у калекцыю той ці іншы экземпляр.
У апошні час, праўда, новых паступленняў стала менш. На пытанне пра прычыны Яўген і Вольга з усмешкай ківаюць на спячую побач у калысцы дачку. Са з'яўленнем дзіцяці свабоднага часу на перапіскі з калекцыянерамі і пошук рэдкіх экземпляраў стала значна менш.
Але і зусім закідваць захапленне муж і жонка не збіраюцца. Цяпер яны якраз спрабуюць адправіць канверт з налепкамі ў Японію, адкуль спадзяюцца атрымаць зваротную пасылку.
— З Беларусі напрамую гэта зрабіць нельга. Пакуль што пераслалі канверт нашаму сябру ў Расiю, але адтуль таксама не з усіх гарадоў можна адправіць у Японію. Спадзяемся, усё дойдзе, і назад таксама. Японскія налепкі ўвогуле адрозніваюцца ад астатніх, было б цікава атрымаць такія ў сваю калекцыю.
Якіх-небудзь глабальных планаў на калекцыю ў Яўгена і Вольгі няма. Яны не спрабуюць сабраць больш за ўсіх налепак у свеце (у самай вялікай вядомай калекцыі, па словах пары, іх каля 40 тыс.) або знайсці абсалютна ўсе рэдкія экземпляры. «Проста збіраем, пакуль збіраецца», — кажуць муж і жонка.
Цяпер пара робіць рамонт у новай кватэры. Пакуль там толькі голыя сцены і падлога, але ўжо з'яўляюцца думкі пра асобную прастору для калекцыі.
— Можа быць, падумаем над тым, каб арганізаваць месца і для налепак, сабраць нейкі шкляны стол з імі або нешта такое. Ну або проста падорам альбомы дачцэ — хай працягвае, калі будзе цікава, — усміхаецца Вольга.
Цяпер чытаюць
Замест парэшткаў Вітаўта за сцяной Віленскай катэдры знайшлі толькі кучу камянёў. Але ўлады Літвы гатовыя выдаткаваць на працяг пошукаў яшчэ 1,5 мільёна еўра2929
Каментары