Jury Nuštajeŭ: “Adradžeńnie Ŭschodniaj Prusii”

 Jury Nuštajeŭ: “Adradžeńnie Ŭschodniaj Prusii”

Hutarka ź Jurjem Nuštajevym, stvaralnikam i redaktaram Internet-časopisu “Kionihsberskaja Kronika” (http://www.enet.ru/~kc).

“NN”: U jakim stanie ciapier praces uschodniapruskaha adradžeńnia?

Ju.N.: Na žal, siońnia niama ŭsioabdymnaje publičnaje prahramy dziaržaŭnaha adradžeńnia Ŭschodniaje Prusii. Niama j zarehistravanych arhanizacyjaŭ, jakija b hetym zajmalisia. Rasiejskaje zakanadaŭstva, što dziejničaje na našaj terytoryi, nie dazvalaje nam napoŭnicu deklaravać svaje mety. My, aktyŭnaja častka kionihsberžcaŭ, razumiejem pad adradžeńniem pierš za ŭsio abudžeńnie ŭśviedamleńnia Ŭschodniaje Prusii ŭ našych suhramadzianaŭ. Na žal, pytańnie pra samaśviadomaść dačasnaje. Siońnia my znachodzimsia na etapie “chadžeńnia ŭ narod”, namahajemsia pieradać svoj entuzijazm ludziam navokał. Ale, azirajučysia nazad, možna skazać, što, u paraŭnańni ź ledzianoj pustečaju rozumaŭ i dumak u saviecki peryjad toje-sioje ŭžo zroblena.

“NN”: Ci adroźnivajecca pruskaja mova ad niamieckaj?

Ju.N.: Varta adroźnivać movu staražytnych prusaŭ i ŭschodniapruski dyjalekt niamieckaje movy. Pieršaja — starapruskaja — mova bałckich plamionaŭ — rodnasnaja sučasnaj litoŭskaj. U Litvie navat namahajucca adnavić dy raźvivać hetuju movu. Uschodniapruski dyjalekt niamieckaje movy, na jaki paŭpłyvali starapruskaja, letuviskaja, polskaja dy skandynaŭskija movy, zaŭvažna adroźnivajecca ad litaraturnaha varyjantu. Hety dyjalekt zachoŭvajuć dy vyvučajuć našyja suajčyńniki ŭ Niamieččynie.

Asnoŭnyja movy krainy buduć zaležać ad jaje nacyjanalnaha składu. Pruskaja talerantnaść — adna z asnoŭnych našych histaryčnych kaštoŭnaściaŭ. Rasiejskaja mova, pakul tut žyvuć jaje nośbity, nia moža syści sa sceny.

“NN”: Ci šmat ludziej u “Kalininhradzkaje vobłaści” hutaryć pa-prusku?

Ju.N.: Niepasrednyja nośbity dyjalektu va Ŭschodniaje Prusii — davajennyja žychary, jakija vypadkova zastalisia tut ci viarnulisia na radzimu. Krychu ich žyvie ŭ Litvie — heta, u asnoŭnym, uschodniapruskija dzieci, što ŭratavalisia paśla vajny ŭ letuviskich siemjach. Adzinki zachoŭvajuć jaho ŭ mazurskich rajonach Polščy.

“NN”: Ci pahodziciesia vy na abjadnańnie ź Niamieččynaju?

Ju.N.: Abjadnańnie ź Niamieččynaju ŭ kantekście histaryčnaj suviazi j ahulnaeŭrapiejskaj ekanamičnaj dy kulturnickaj intehracyi padajecca mnie naturalnym i pažadanym. Dadatkovym stymułam i nahodaj dla takoha abjadnańnia moža stacca viartańnie našych prahnanych suajčyńnikaŭ. Ale abjadnańnie dziaržaŭnaje, palityčnaje ŭ siońniašnich umovach nia moža razhladacca surjozna ni va Ŭschodniaj Prusii, ni ŭ Niamieččynie. Ciažka mierkavać, ci nasamreč Rasieja “zdała” nas Niamieččynie. Z pačatku akupacyi ŭ 1944 h. Maskva razhladała Ŭschodniuju Prusiju vyklučna jak placdarm dziela pasoŭvańnia imperyi ŭhłyb Eŭropy. Rasieja dahetul ličyć nas “vajennym trafejem”.

“NN”: Jakija vašyja adnosiny z Bałtyjskaj Respublikanskaj partyjaj?

Ju.N.: Siońniašnija pazycyi BRP, što da nieabchodnaści zdabyćcia dziaržaŭnaści, umacavańnia hramadzianskaje samaśviadomaści, viartańnia histaryčnych nazovaŭ i kaštoŭnaściaŭ, intehracyi ŭ Eŭropu, — składniki idei adradžeńnia Ŭschodniaje Prusii.

“NN”: Kalininhradzkija ŭłady varoža staviacca da pruskich idejaŭ?

Ju.N.: Kazać pra varožaść nia varta. Patreba pierahladu adnosinaŭ da histaryčnaj spadčyny, nieabchodnaść padvyšeńnia statusu terytoryi dy inšyja składniki idei pruskaha adradžeńnia frahmentarna ahučvajucca ludźmi ŭłady. Praŭda, robicca heta z kańjunkturnych mierkavańniaŭ. Uvohule, miascovaja ŭłada — vyklučna prarasiejskaja, jana chvaravita reahuje na lubyja pohlady, adroznyja ad aficyjozu, prasiaknutaha patasam “adviečnaj jednaści z Rasiejaj”.

“NN”: Ci jość u prusaŭ nacyjanalny deviz nakštałt “Žyvie Biełaruś!”?

Ju.N.: Peŭnaj frazy pakul niama. Mnie zdajecca, asablivuju afarboŭku ŭ siońniašnim kantekście nabyvaje deviz ź pieršaha hierbu pruskaj dziaržavy — “Kožnamu svajo”. Zaŭsiody žyvymi zastanucca słovy z hierbu “Z nami Boh!”.

Hutaryŭ Aleś Kudrycki