Cichanoŭskaja ščyra raskazała pra chvarobu syna i niabačnuju pracu žančyn. «Dziesiać hadoŭ svajho žyćcia ja pryśviaciła jamu i jaho reabilitacyi»
Śviatłana Cichanoŭskaja apisała, jak dziesiać hadoŭ dapamahała svajmu synu pačać čuć i jakuju niabačnuju pracu žančyny vykonvajuć štodzień. Pryvodzim tekst jaje vystupu, zapisany «Lusterkam».
Davajcie ŭjavim: kastryčnickaja ranica, u hety dzień Chełoŭin. Ja budžu svaich dziaciej u škołu našmat raniej, čym zvyčajna. Bo praź dźvie hadziny ŭ mianie samalot, a hetaj ranicaj ja chacieła b pabyć mamaj i sama razmalavać tvary svaim dzieciam, kab jany adčuvali siabie kłasna ŭ škole. U hety momant ja dumaju pra budučyja palityčnyja sustrečy — tezisy, naratyvy, što i kamu skazać, uspaminaju tvary.
Usio, my raźbiehlisia: dzieci ŭ škołu, ja ŭ aeraport. I ŭžo praź dźvie hadziny ja siadžu na sustrečy z kiraŭnikom krainy, ja skancentravanaja na razmovie, mnie treba šmat pra što skazać: jak dapamahčy našym palitviaźniam, miedyja, jak pryciahnuć uvahu da našaha kryzisu i hetak dalej.
A ŭ mianie praskokvaje dumka: a jak tam zaraz maje dzieci? Ja adčuvaju takuju vinu i złość na siabie za toje, što nie mahu być u hety asablivy dla ich dzień, nie mahu daviedacca, jak ich siabry adreahavali na ich vobrazy, jak jany siabie pry hetym adčuvajuć. I nichto ŭ zale pieramovaŭ nie viedaje, što ja zaraz dumkami tam.
U hety momant ja rablu dźvie niabačnyja raboty: adnačasova i mama, i palityk. Ja chacieła b pahavaryć jakraz pra hety niabačny bok niabačnaj raboty.
«Poŭnaja zaniataść»
Moj starejšy syn naradziŭsia hłuchim.
My zrabili jamu apieracyju davoli pozna, stracili vielmi šmat času. I nastupnyja dziesiać hadoŭ svajho žyćcia ja pryśviaciła jamu i jaho reabilitacyi. Ja pamiataju hety čas biezvychodnaści, kali ty zadaješsia kučaj pytańniaŭ: čamu heta zdaryłasia z nami, ja ničoha nie ŭmieju, ničoha nie viedaju, napeŭna, my nikoli nie reabilitujemsia, jon nikoli nie zahavoryć. Ale kožny dzień zajmałasia ź im i sa śpiecyjalistam, razumiejučy, što heta zaraz maja rabota i ja całkam vykładałasia.
Byli roznyja etapy. Byŭ daapieracyjny pieryjad: usie daśledavańni, jakija my prachodzili — u Minsku, u Homieli, kudy tolki nie chadzili, — heta ja ź im. Potym sama apieracyja — ja ź im. A paślaapieracyjny pieryjad — heta ŭžo bolš nie miedycynskija pracedury, a reabilitacyja.
Miedycynskaja častka — heta kali treba było kožnyja dva hady prachodzić usich daktaroŭ dla paćvierdžańnia invalidnaści. A reabilitacyja — heta biaskoncyja zaniatki: piać dzion na tydzień pa dźvie hadziny z surdapiedahoham i defiektołaham, ja była ź im. Ale na hetym maja rabota nie zakančvałasia: ja prychodziła dadomu i praciahvała zajmacca hukami, słovami — vyklikać huki, hukapierajmańni, słovy, skazy i hetak dalej.
To-bok, heta była takaja «poŭnaja zaniataść».
Pobač sa mnoj była siamja, śpiecyjalisty, siabry. Ja, viadoma, sama vielmi šmat ukłała, i synu pryjšłosia achviaravać dziacinstvam, kab stać narmalnym. I zaraz jon havoryć biez zmoŭku. Ja šalona ščaślivaja. Kali ludzi bačać majho syna, absalutna adukavanaje i erudyravanaje dzicia, jakoje biez prypynku raskazvaje niejkija historyi ź internetu, usie hladziać i dumajuć: jon havoryć, što tut takoha? Ničoha ž. I tolki vuzkaje koła ludziej razumieje, jakaja niabačnaja dziesiacihadovaja rabota była praviedziena.
I mnie jość čym hanarycca nasamreč. Ja razumieju, što nie kožny hetuju niabačnuju rabotu z maim dziciem acenić, nie kožny jaje bačyć.
Ja šmat čym achviaravała: nie zmahła realizoŭvacca i pracavać, uvieś čas była ŭ dziciaci. Kali jamu stała lepš, ja dumała, što zaraz narešcie pačnu žyć.
Ale zdaryŭsia 2020 hod. I pačaŭsia druhi etap takoj ža niabačnaj raboty. Mahčyma, źniešnie heta vyhladaje pryhoža: sustrečy, pajezdki, ściahi, fatahrafii, prezidenty, kanfierencyi, vystupleńni i hetak dalej. Ale dziela niejkaha navat samaha małoha vyniku i pośpiechu ty pravodziš sotni sustreč, paŭtaraješ adno i toje ž sotni razoŭ, kab niešta atrymałasia.
«Abiasceńvańnie, jakoje dematyvuje bolš za ŭsio»
Niadaŭna ŭ Šviecyi pačali prymać praterminavanyja dakumienty. Heta stała mahčymym dziakujučy vialikaj kolkaści raboty: znosiny z žurnalistami, ekśpiertami, palitykami, parłamientaryjami. I heta nie tolki maja rabota, a mnohich biełarusaŭ. I što ja čuju? Čamu ŭ inšych krainach hetaha ž nie dasiahnuli? Čamu jašče dziesiać dziaržaŭ zaraz nie pryznajuć praterminavanyja pašparty?
Mižnarodny humanitarny fond dla dapamohi palitviaźniam. Ad uźniknieńnia idei da realizacyi prajšło try hady. Try hady niabačnaj raboty, kali ty prapichvaješ hetuju ideju, jakaja stała našym biesprecedentnym dasiahnieńniem. Ty kožnamu tłumačyš sutnaść, zadačy, značeńnie. Dla mianie heta było važna, tamu što ja razumieła: buduć vychodzić ludzi i treba im dapamahčy. Ja časam stamlałasia tłumačyć: zdavałasia, što ŭsim ža zrazumieła, navošta heta treba. Ale ŭsio roŭna kožny dzień rabiła heta. Što ja časta čuju ŭ adkaz? «Čamu nie ŭsie krainy zadanacili? Čamu tak mała hrošaj?»
Jak i ŭ pieršym vypadku z synam, tak i ŭ palityčnaj rabocie adbyvajecca abiasceńvańnie, jakoje dematyvuje bolš za ŭsio. Ludzi, jakija nie bačać, nie ŭśviedamlajuć, nie razumiejuć hety niabačny bok raboty, dumajuć, što prosta paščaściła — niejak samo saboj usio zdaryłasia i asabliva šmat namahańniaŭ prykładać było nie treba.
«A što vy naohuł robicie?»
Dziakuj bohu, takija paproki ja čuju niačasta. Čaściej za ŭsio heta adbyvajecca ŭ sacsietkach, u niejkich pierapałkach. Padyści i naŭprost skazać mnie, što ja ničoha nie rablu, napeŭna, u ludziej nie chapaje duchu. Abo jany viedajuć, što ja mahu arhumientavać, čamu heta nie tak.
Ale ŭsio roŭna takija rečy dematyvujuć. Jość adčuvańnie, što ludzi ŭžo pryvykli da niejkich pośpiechaŭ — ja b nazvała ich pośpiechami. Tyja ž sustrečy na vysokim uzroŭni — heta vialikija dasiahnieńni, jakija hramadstva ŭžo ŭsprymaje jak naležnaje.
Abo, naprykład, kanfierencyi ŭ Jeŭropie, dostup da jakich majuć tolki pradstaŭniki dziaržaŭ. Toje, što my tudy traplajem i možam havaryć ad imia biełarusaŭ, taksama zdajecca ŭsim samo saboj zrazumiełym: «Nu, znoŭ hetaja kanfierencyja, znoŭ jana kudyści pajechała — padumaješ!»
A ja razumieju advarotny bok. Ja razumieju, kolki namahańniaŭ treba prykłaści, kab sustrecca z kimści, kudyści pajechać, napisać papiery, pieradać niejkija pazicyi. Heta ŭsio vialikaja-vialikaja praca.
Ale ŭ tvar ludzi čaściej za ŭsio kažuć słovy padziaki. Časam, praŭda, na niejkich dyskusijach mnie zadavali pytańnie: «A što vy naohuł robicie?» I tut možna biaskonca pryvodzić prykłady — u zaležnaści ad kantekstu: što my robim u Polščy, u Litvie, u śviecie, u Amierycy.
«Moža, ja nasamreč ničoha takoha i nie zrabiła?»
Usie žančyny robiać hetuju niabačnuju rabotu. Žurnalistka, jakaja dasiahnuła pośpiechu. Usie hladziać: kłasnaja prafiesijanałka, pracuje. Nichto nie viedaje, što za hetym pośpiecham stajać dziasiatki artykułaŭ, jakija nidzie nie byli raźmieščany, abo treba było addavać ich nie tudy, kudy chaciełasia b, kab choć niejak napracoŭvać vopyt. I, mahčyma, čałaviek užo byŭ na miažy straty viery ŭ siabie.
Žančyna biznesu. Mahčyma, mnohija nie ŭśviedamlajuć, kolki biassonnych načej, niedajadańnia, niemahčymaści pravieści čas ź siamjoj, udzialić uvahu rodnym, pazyčańnia hrošaj u kahości, z kim naohuł nie chočacca mieć znosiny. Na takuju žančynu hladziać: «Pryhožaja, cudoŭnaja, sa svaim biznesam — paščaściła».
Pa sabie miarkuju, što vielmi časta voś takoje źniešniaje abiasceńvańnie pačynaje pieratvaracca ŭžo ŭ svajo ŭłasnaje. Ty sama sabie pačynaješ zadavać pytańni: moža, ja nasamreč jak by i nie ŭkłałasia, i ničoha takoha i nie zrabiła, moža, jano niejak samo saboj atrymałasia?
Napačatku, kab u mianie nie zapuściŭsia hety praces samaabiasceńvańnia, pobač byli ludzi, jakija tłumačyli mnie, što rabota zroblena i što heta ciažkaja rabota. Tamu što sa svajho punktu hledžańnia ja nie zaŭsiody mahła acanić toje, što my robim. U mianie prosta nie było dośviedu. Ja nie viedała: heta kaštoŭna ci tak moža kožny?
«Vučyšsia siabie canić, kali ty abaronienaja»
Na dziaržaŭnym uzroŭni žančynam pavinna davacca bolš mahčymaściaŭ dla prafiesijnaha rostu. U niekatorych krainach, naprykład, na zakanadaŭčym uzroŭni praduhledžana, što tata pavinien brać adpačynak pa dohladzie za dziciem, pakul mama pracuje. Kab tata na sabie heta adčuŭ.
Treba pravodzić palityku padtrymki žančyn unutry krainy: bolš pracavać nad tym, kab nie było chatniaha hvałtu, kab mužčyny razumieli svaju adkaznaść za heta. Kab žančyny sami pastupova vučylisia siabie canić.
A vučyšsia siabie canić, kali ty abaronienaja. Kali razumieješ, što ź luboj situacyi ŭ ciabie jość vychad, što tabie zaŭsiody akažuć dapamohu — i nie chtości zadanacić, a dapamoha na dziaržaŭnym uzroŭni.
Ciapier žančynie časta prosta niama kudy pajści. A abaronienaść daje ŭpeŭnienaść u sabie. I tut užo adnosiny buduć budavacca nie na daminavańni i padparadkavańni, dy jašče z prymianieńniem hvałtu, a na roŭnych, na pavazie, na supolnych intaresach.
Na mientalnym uzroŭni heta mianiajecca, ale vielmi pastupova. I nam usim treba pamiatać, što hetaja niabačnaja rabota praviedziena nami. Ja chacieła b, kab našy žančyny nie dazvalali abiasceńvać toje, što jany robiać i čaho ŭžo dasiahnuli.
Ja vielmi chaču paprasić kožnaha i kožnuju z vas siońnia da kanca dnia znajści pobač žančynu, padyści da jaje i skazać: «Ja baču tvaju rabotu, ja baču, što ty robiš, ja baču, jak heta ciažka». Mahčyma, jana nie pavieryć ź pieršaha razu, a vy joj paŭtorycie. Tamu što heta rabota, i jana sapraŭdnaja.
Kamientary
I ani słaŭca pra muža, jaki achviaravaŭ hadami svajho žyćcia ŭ turmie, kab jana mieła mahčymaść na jahonaj pracy zbudavać sabie prystojnaje žyćcio za miažoj z dobrym zarobkam i pracaj ź ničym nieabmiežavanym biesterminovym kantraktam, padarožžami, achovaj, adsutnaściu adkaznaści za što b to ni było. Chacia ŭstaje pytańnie: a što b ty rabiła za miažoj, kab nie jahony stvorany kapitał? Kim by ty była? Za jakija hrošy padymała b dziaciej?
Treba na dziaržaŭnym uzroŭni abaranić pravy muža i baćki pierš za ŭsio. Kab jon nie pachaŭ uvieś čas, achviarujučy svaim žyćciom dziela siamji, a adčuvaŭ adpaviedny ŭniosak u siamiejny dabrabyt ad žančyny. Žančyna pavinna pracavać tak ža, jak i mužčyna. Nijakich dekretaŭ być nie moža. Jak u ZŠA. I ekanomiku padymiem, i spynim žanočy chatni hvałt i ckavańnie ŭ dačynieńni da mužčyn, i pieramožam zaŭčasnaje pamirańnie našaha mocnaha połu, praca jakoha zastajecca niabačnaj i takoj abiascenienaj, jak u hetym haniebnym artykule.