«Svaje — heta słova, jakoje dla mianie vyznačaje teatr». Vialikaja hutarka z akcioram Michasiom Zujem pra scenu, kamandu i teatr u emihracyi

— Michaś, jak u vas uźnikła luboŭ da teatra?

— Nie viedaju, ci heta była luboŭ, spačatku heta była zacikaŭlenaść. Ja vučyŭsia ŭ  136‑j škole ŭ Minsku. U starejšaj škole tam byŭ kłas z teatralnym uchiłam, i ja vyrašyŭ tudy pastupić. Pamiataju, čytaŭ uryvak z tvora «Čałaviek-amfibija», mnie padavałasia tady, što ja troški žudasna čytaju, ale mianie ŭziali. Heta byli vielmi kłasnyja časy, jakija mnie pryjemna ŭzhadvać — rabili śpiektakli, brali ŭdzieł u konkursach. Z hetaha ŭsio pačałosia. A ŭ adzinaccatym kłasie navat nie było pytańnia, kudy pastupać, viedaŭ dakładna, što heta budzie Akademija mastactvaŭ. U mianie navat nie było nijakaha płana B, što budu rabić, kali nie prajdu pa konkursie. I ja pastupiŭ na teatralny fakultet.

— Jak vy trapili ŭ Kupałaŭski?

— Naprykancy vučoby ŭ Akademii my naturalna ŭlilisia ŭ Kupałaŭski teatr. U mianie navat nie było niejkaha momantu vybaru. Našym majstram kursa ŭ toj čas byŭ mastacki kiraŭnik Kupałaŭskaha — Valeryj Mikałajevič Rajeŭski. Nas adrazu šeść čałaviek uziali ŭ Nacyjanalny teatr, heta była niezvyčajnaja situacyja, bo ŭ Kupałaŭski zvyčajna ŭ hod prymali pa adnym čałavieku, praz prasłuchoŭvańnie, heta było vielmi składana, a my takoj kamandaj tudy zalacieli.

— Jakija byli ŭražańni, kali vy ŭpieršyniu jak małady artyst apynulisia na Kupałaŭskaj scenie?

— Pieršy raz u Kupałaŭskim ja trapiŭ na scenu litaralna ŭciomnuju. Byŭ śpiektakl «Paminalnaja malitva», i mianie tudy jak maładoha aktora vypisali vyjści. Ja pytajusia: «A chto ja?». A mnie adkazvajuć: «Ty ci habrejem budzieš, ci za ruskich. Nu aprani habrejski stroj». Ja pytajusia: «A što rabić?». A mnie kažuć: «Raźbiarešsia». I voś užo śpiektakl blizka, i voś jon užo pačynajecca, ciemra ŭsiudy, i ja ŭžo na scenie. A ŭ «Paminalnaj malitvie» taki pačatak, što ŭsie akciory stajać u kole, zapalvajecca śviatło i pačynajecca habrejski taniec, jaki ja nie viedaŭ. I ja mimikryjaj niejkaj imitavaŭ hety taniec. Voś taki byŭ pieršy vychad na Kupałaŭskuju scenu.

Paśla było «čyścilišča masovak», praź jakoje prachodziać usie maładyja artysty. A pieršaja paŭnavartasnaja rola była Mikity Łapcia ŭ śpiektakli «Ažanicca — nie žurycca», i ŭ hety śpiektakl mianie ŭvodziŭ vydatny režysior Andrej Androsik. Ja tam hraŭ takoha maładoha sialanskaha dzivaka.

Pavialičyć

— Jaki pieryjad z historyi Kupałaŭskaha, na vašu dumku, byŭ dla vas najbolš značnym?

— Dla mianie samym viasiołym/śvietłym pieryjadam u teatry byŭ pačatak majoj karjery. U nas była takaja kłasnaja tradycyja — my niekalki hadoŭ zapar vielmi kreatyŭna vinšavali adno adnaho z dniom naradžeńnia. Mianie adnojčy vielmi kłasna pavinšavali — zrabili taki dziciačy dzień narodzinaŭ u Makdonaldsie. Usie apranuli adzieńnie niejkich vavioračak, zajčykaŭ, navat starejšyja akciory i aktrysy, i zrabili siurpryz. Heta byŭ vielmi kłasny, viasioły, kampaniejski pieryjad.

Ale kali kazać pra plonny, značny čas dla mianie ŭ Kupałaŭskim — miarkuju, heta apošnija hady pierad dvaccatym. U hety pieryjad u Kupałaŭskim było vielmi šmat značnych śpiektaklaŭ. Tady ŭ nas trošku lepšymi stali zarobki ŭ teatry, adbyłasia rekanstrukcyja. Było cudoŭna.

A kali kazać pra sučasnaść, liču, što dla kupałaŭcaŭ zaraz samy składany čas, ale i samy cikavy. Vielmi značnyja pracesy adbyvajucca — niama hetaha adčuvańnia, što my zavod pa vytvorčaści śpiektaklaŭ. Siońnia my teatr na kołach, biez svajho ŭłasnaha pamiaškańnia, ale hety teatr maje svoj ułasny hołas, jaki cikava słuchać.

Pavialičyć

— Jak vy staviciesia da taho, što adbyvajecca z «Kupałaŭskim» teatram zaraz u Biełarusi?

— Kali kazać pra toje, jak vyhladaje teatr siońnia, — my ź siabram nie tak daŭno pry razmovie pažartavali, što zaraz heta «Nacyjanalny rusifikavany teatr na vulicy Enhielsa, 7», jaho navat Kupałaŭskim ciažka nazvać. I sprava nie tolki ŭ tym, što prychodzić režysior z Rasii na pasadu mastackaha kiraŭnika nacyjanalnaha teatra. Ja čas ad času prahladaju toje, jaki repiertuar zaraz u teatry, jak vyhladaje afiša, jak vyhladaje sajt, jakich akcioraŭ nabirajuć. I, kaniešnie, mnie, kali ja hladžu na ŭsio heta, troški sumna stanovicca. Ja dumaju, što akciory, jakija pracavali ŭ Kupałaŭskim da  2020‑ha i zastalisia pracavać tam zaraz, adčuvajuć, nakolki źmianiłasia mastackaja situacyja.

— A jak vy staviciesia da akcioraŭ, jakija zastalisia pracavać u teatry paśla pratestaŭ?

— Heta vielmi ciažkaje pytańnie, asabliva kali havorka idzie pra tych, chto zastaŭsia. Jany ŭsie vielmi roznyja ludzi. Jość tyja, chto zastaŭsia i ničoha haniebnaha pra nas nie kaža, ale jość i takija, jakija palivajuć nas brudam. Viadoma, byli ludzi, jakim ciažka było pryniać takija kardynalnyja źmieny, jakija ŭsio žyćcio pracavali ŭ teatry, i škada, što jany nie zmahli zrazumieć niejkich važnych rečaŭ. Nu a tych, chto palivaje brudam byłych kaleh, što źjechali, — nu što, soramna mnie za ich. Ja nie maju złości ci kryŭdy, prosta niejak sumna, što tak adbyvajecca.

Pavialičyć

— Što vy dumajecie pra sučasny niezaležny teatr u emihracyi? Ci jość budučynia ŭ jaho?

— Mnie padajecca, što niezaležny teatr zaraz u vielmi cikavym stanoviščy. To-bok jon vielmi aktyŭny, jon jak taja rapucha ŭ bočcy bje łapkami, kab źbić viarški i dziakujučy hetamu vyžyć.

Niadaŭna adbyłasia dyskusija na temu «Jaki zaraz stan biełaruskaj kultury», i šmat chto vykazvaŭ dumku, što ŭ biełaruskaj kultury zaraz adbyvajecca pieryjad adradžeńnia. Ale mnie padajecca, što heta adradžeńnie na miažy vyžyvańnia. Hetaje vyžyvańnie adbyvajecca na maralna-valavych vysiłkach, na inicyjatyvie paasobnych ludziej.

U Varšavie časta adbyvajucca biełaruskija śpiektakli, u Lublinie zimoj prajšoŭ teatralny fiestyval «Blizki Uschod», jaki całkam byŭ pryśviečany «Volnym Kupałaŭcam». Možna było ŭbačyć, kolki ŭsiaho pastaviła niezaležnaja trupa na praciahu hetych čatyroch hadoŭ. I vielmi kłasna, što ruch idzie i nie spyniajecca, i pakul jašče chapaje mocy ruchacca napierad.

Ale vidavočna, što i kupałaŭcam, i ŭsim astatnim teatralnym dziejačam, jakija žyvuć u Varšavie zaraz, jak pavietra nieabchodna niejkaja svaja ŭłasnaja prastora. Nieabchodna stałaje miesca dla repietycyj, tvorčych sustreč, dzie mahło b realizavacca šmat biełaruskich śpiektaklaŭ i tvorčych prajektaŭ.

Pavialičyć

— Što vam dapamahaje zastavacca ŭ akciorskaj prafiesii, u tvorčaści?

— Viedajecie, tak skłałasia, što z 2021 hoda ja mienš pracuju jak akcior. Kali nie ličyć, kaniešnie, naš YouTube-kanał «ČynČynČeneł».

Ale ŭ hetym ža prajekcie ja i adzin sa scenarystaŭ. Ščyra skažu, što scenarnaja praca mnie vielmi padabajecca. Mahu ŭzhadać stvorany nami z Andrejem Kašpierskim sieryjał «Pracesy», jaki vyjšaŭ na «Biełsacie». Ja byŭ adnym z šouranieraŭ hetaha sieryjała. Spadziajusia, što budzie druhi siezon — my ŭžo pracujem nad novymi historyjami dla hetaha sieryjała.

Taksama była praca nad karotkaj stužkaj «Sud miortvych».

To-bok mianie vielmi natchniaje aŭtarskaja praca i, kaniešnie, muzyka. Zaraz u Polščy my čaściakom vystupajem z hurtami «Zui» i «ili-ili».

Tamu ŭ tvorčaści, u prafiesii mianie trymaje — raznastajnaść, dyviersifikacyja. To-bok taki čas, kali ciažka ŭsio pastavić na adnu kartu. Spadziavacca, što adzin kirunak ciabie prakormić, — vidavočna nie. Nieabchodna roznym zajmacca, ale heta vielmi cikava.

Pavialičyć

Ja baču, što tut, u emihracyi, šmat jakija aktory sprabujuć siabie i ŭ režysury, i ŭ dramaturhii, i ŭ kulturnym mieniedžmiencie. Kali ty pracuješ akcioram u teatry, zvyčajna siadziš na adnym miescy, i za ciabie ŭsio robiać. Zaraz tut usio inačaj: jość dramaturhičny tvor, i kab jon paŭstaŭ, treba spačatku jeździć pitčyć i hetuju pjesu, i hety prajekt, pisać u fondy, šukać finansavańnie, treba zajmacca pošukam placoŭki i znajomicca z takimi rečami, ad jakich my jak akciory ŭ Biełarusi byli vielmi dalokija. I mnie padajecca, što hetak adbyvajecca, heta dobry kirunak — umieć va ŭsim hetym raźbiracca.

— Jakuju rolu adyhryvaje biełaruskaja mova ŭ vašaj tvorčaści?

— Dla mianie, kali jość mahčymaść paŭdzielničać u niejkim biełaruskamoŭnym prajekcie, ja zaŭsiody z radaściu heta zrablu. I kali kazać pra muzyku, u mianie, naprykład, niama pytańnia, na jakoj movie pisać śpieŭ, — viadoma, pa-biełarusku. Na «ČynČynach», kaniešnie, u nas taki farmat, što čynoŭniki nie buduć razmaŭlać pa-biełarusku, ale i tam, dziakujučy vobrazu Aleny ŽałudOk, biełaruskaja mova źjaŭlajecca na kanale.

A śpiektakli… Mnie zdajecca, ja ŭžo daŭno nie hraŭ śpiektakli na inšaj movie. Tolki pa-biełarusku.

— Jakaja samaja składanaja častka akciorskaj prafiesii, pra jakuju nie viedaje hladač?

— Napeŭna, znajści niešta novaje ŭ kožnaj roli. Niešta cikavaje dla siabie.

Bo ŭ mianie i ŭ mnohich akcioraŭ jość takoje: kožny raz, kali pačynaješ pracu nad novaj rollu — adčuvaješ, što ničoha nie ŭmieješ. Absalutna. Chacia ŭ ciabie jość dośvied, ale ty znoŭ jak by vučyšsia hetaj prafiesii nanova.

I samy składany — heta pieryjad ad adčuvańnia, što ty ničoha nie ŭmieješ, da momantu, kali ŭ ciabie niešta pačynaje atrymlivacca.

Voś hety pieršy krok, kali ty kudyści dachodziš i niešta znachodziš. Hety pieryjad pošuku zvyčajna moža być vielmi pakutlivy.

— Praciahnicie, kali łaska, vyraz: «Teatr dla mianie — heta…»

— Teatr dla mianie heta, napeŭna — kampanija, kamanda, siabry. Svaje/svoj — heta słova, jakoje dla mianie vyznačaje teatr.

— A ci jość u vas mary? Ab čym jany?

— Mary… Nie. Maraŭ u mianie niama. Jość žadańni i mety. Mroi jość, a maraŭ niama. Jość płany, jakija nie mohuć ździejśnicca zaraz i, moža, nie ździejśniacca nikoli, a najlepšyja płany ŭ niejki momant stanuć metami i žadańniami. Ja voś tak heta baču. Naprykład, žadańnie pajechać u Biełaruś — dla mianie heta mara na paŭzie.

— Što b vy pažadali kaleham i hledačam u Mižnarodny dzień teatra?

— Kaleham… Ja pažadaŭ by svaim kaleham — nie stracić cikaŭnaści, nie stracić hetaha ciopłaha adčuvańnia, kali ty prychodziš da svaich.

A hledačam ja taksama vielmi žadaju nie stracić cikaŭnaści i da teatra, i da ludziej na scenie. I hetuju cikavaść nie chavać u sabie. Kali vy viedajecie, što ŭ vašym horadzie budzie adbyvacca biełaruski śpiektakl, i tak dumajecie:

«Nu, kali-niebudź schadžu!» — ja raju hledaču: schadzi zaraz, tamu što tut i zaraz, mahčyma, niejki akcior abo niejkaja kamanda stračvaje vieru, nadzieju i luboŭ da prafiesii. Prychodźcie i kažycie, kali spadabaŭsia śpiektakl, zapościcie, skažycie: «Heta było kłasna», kali śpiektakl byŭ niadobry — nie maŭčycie, skažycie: «Niaŭdały byŭ śpiektakl».

Žadaju našamu hledaču abmieńvacca infarmacyjaj pra śpiektakli, nie być u svajoj burbałcy, treba treskać burbałki i budavać stasunki, u tym liku i dziakujučy teatralnamu mastactvu. Voś heta, napeŭna, hałoŭnaje.

• 4
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 2