Dva słovy, jakija mohuć źmianić žyćcio biełarusa — prynamsi, varta pasprabavać

U hutarcy biełarusaŭ praktyčna na ŭsie pytańni ŭ adkaz čaściakom čuješ śćviardžeńnie «nu da». Ludzi, karystajučysia biełaruskaj movaj, nie źviarnuli ŭvahu na samaje važnaje i prostaje słova «tak», a kalkujuć z rasiejskaj «da», dy jašče čaściakom dadajuć čaścicu «nu». U rasiejskaj hetaje «nu da» nie niasie nijakaj stylistyčnaj afarboŭki. A voś dla biełarusaŭ maje niehatyŭnuju kanatacyju, bo biełarusy takim čynam sami siabie nibyta nakiroŭvajuć na ład biady-hora.

Voś, naprykład, abmiarkoŭvajuć kalažanki kancert. Na pytańnie «Ci spadabałasia?» hučyć adkaz «Nu da». Daliboh, nu jakaja ž nuda? Uściaž viesiałość!

«Fajny śpiektakl?!» «Nu da», — znoŭku ŭ adkaz. Z toj «nudoj» suisnuje praktyčna kožny druhi biełarus, navat nie zaŭvažajučy hetaha.

Niekali adoleŭšy svaju ŭłasnuju «nudu», ja pačała dapamahać pazbavicca ad jaje inšym. Ludzi, darečy, pa-roznamu reahujuć na hetkija sproby. Sioj-toj radujecca i prosić papraŭlać pamyłki. U takim vypadku čałaviek vučycca i ŭdaskanalvaje svaju movu.

Časam ludzi vielmi złujuć na moŭnyja zaŭvahi, niekatoryja navat kryŭdujuć, maŭlaŭ, sam(a) viedaju, jak pravilna! Albo ščyra nie razumiejuć, u čym tut zakaklučka.

Ale jość i pazityŭny vypadki! Niejak adnojčy pajechała ja ŭ padarožža va Ukrainu ź siabroŭkaj Marjanaj. A jana na praciahu ŭsiaho padarožža čaŭpie: «nu da, nu da». Na aŭtamacie, bo tak zvykła.

Nu i voś nadumała ja kinuć vyklik toj «nudzie». Kažu žartam: «Marjana, a davaj za kožnuju «nudu» budu tabie naličvać simvaličny štraf adnu hryŭniu». Adpačyvajem dalej. Usio vydatna: i vandroŭki, i kaviarni, i piva. Praŭda, «nu da» skača jak vaviorka pa drevie. Kali ž suma nabiehła niemałaja, Marjana pačała bolš staranna sačyć za svaim maŭleńniem.

Pad kaniec našaha ŭkrainskaha pobytu «nu da» źjaŭlałasia ŭsio radziej, ale «karnaja» suma vyjšła ništavataja. Siabroŭka ŭrešcie paprasiła ab litaści: «Ty ž mianie pa śviecie z torbaj puściš!

Voś jak svoj dośvied baraćby z nudoj apisvaje sama Marjana: «Ja zaŭsiody prašu, kab siabry papraŭlali maje pamyłki, bo ja nie znachodžusia ŭvieś čas u biełaruskamoŭnym asiarodździ, dyj na pracy vymušanaja ŭsiu dakumientacyju vieści pa-rasiejsku; tamu majo pieraklučeńnie na biełaruskuju movu zajmaje peŭny čas. Nu i viadoma ž, kali parazmaŭlać pa-biełarusku niama z kim, to mova zabyvajecca. I kali mianie papraŭlajuć nie złosna, biez kpinaŭ i paprokaŭ, to ja radujusia, što maju takuju mahčymaść palapšeńnia.

Ale strašenna nie lublu, kali ŭ hramadzie pačynajuć davać mnie moŭnyja zaŭvahi, pahatoŭ ludcy, što nie vyznačajucca daskanałymi viedami ŭ našaj movie. Tady heta maje advarotny efiekt, pačuvajusia, jak byccam mianie prynižajuć publična. Z «nudoj», darečy, my rasstalisia. Ale čas, praviedzieny ŭ ekśpierymiencie, lublu zhadvać i pierakazvać inšym jak svoj žyćciovy dośvied i prykład, što ŭsie mahčymaje (amal)».

Ci maje heta značeńnie?

Dyk usio ž ci ŭpłyvaje takoje spałučeńnie słoŭ «nu da» na našaje žyćcio, ci niasie jano emacyjny ciažar, ci hipnatyzuje nas na sumny nastroj, na biadu dy hora?

Z takim pytańniem źviarnulisia da Hanny, śpiecyjalistki ŭ halinie siamiejnaj psichałohii dy hieštalt-terapii:

«Słovy, pramoŭlenyja nieŭśviadomlena, nie ŭpłyvajuć na žyćcio mahičnym čynam. Čałaviek nie pryciahvaje nudu tolki tamu, što skazaŭ «nu da».

Ale mova — heta lustra ŭnutranaha stanu. Zvykłyja słovy i intanacyi pakazvajuć, u jakoj pazicyi čałaviek žyvie: ź cikavaściu i ŭklučanaściu abo bolej sa stomlenaściu i pasiŭnaj zhodaj.

Kali čałaviek časta kaža «nu da», «jak zaŭsiody», «niachaj» — heta zazvyčaj nie pra ŭłasna słovy, a pra ŭnutranaje «ja zhodny biez udziełu». I kali taki stan stanovicca zvykłym, jon užo ŭpłyvaje na jakaść žyćcia, pastanovy i ŭzrovień enierhii. Tamu važna nie bajacca słoŭ, a prysłuchoŭvacca da siabie: ź jakoha stanu ja heta kažu i čaho napraŭdu chaču».

Ludzi časta havorać aŭtamatyčna, nie zvažajučy na intanacyju. Ale ž mienavita intanacyja — stomlenaja, iraničnaja, abyjakavaja — niasie asnoŭny sens, a nie sami huki.

Hanna raić čas ad času łavić siabie na zvykłych frazach i pytacca: «Heta sapraŭdy maja zhoda ci prosta zvyčka nie supraciŭlacca?»

Takaja karotkaja paŭza ŭžo viartaje čałavieku bolš aŭtarstva ŭ žyćci. Kali mianiajecca ŭnutranaja pazicyja, naturalnym čynam mianiajecca i mova.

Hanna śćviardžaje, što mova zaŭsiody idzie śledam za psichikaj. Tamu najlepšy sposab źmianić svaju «movu žyćcia» — nie zabaraniać sabie słovy, a vypraŭlać i viartać sabie cikavaść, vybar i kantakt z saboj.

Kožny moža prysłuchacca da svajho cieła i papravić niedarečnuju pamyłku ŭ maŭleńni dy napoŭnić svajo žyćcio novaj siłaj. Marjana zdoleła vykaranić frazu-parazit za tydzień. Pasprabujcie i vy! Skažu tak: źmiani słovy — i źmieniš los.

• 2
• 0
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 0