Znakamity raman Karatkieviča «Kałasy pad siarpom tvaim» pieravydali biez cenzury. Kuplajuć nie horš za «Hary Potera»
Vydaviec Jarasłaŭ Ivaniuk raskazaŭ pra knihu, a piśmieńnik Uładzimir Arłoŭ zhadaŭ, jak u studenctvie sarvaŭ ź inšymi lekcyju, pabiehšy pa zbornik Karatkieviča.
Na Mižnarodnym paetyčnym fiestyvali «Vieršy na asfalcie» pamiaci Michasia Stralcova, jaki z 13 pa 15 lutaha prachodzić u Varšavie, prezientavali niepadcenzurnaje vydańnie ramana «Kałasy pad siarpom tvaim» Uładzimira Karatkieviča.
«Heta kniha ŭ topie»
Vydaviec i stvaralnik anłajn-biblijateki «Kamunikat» Jarasłaŭ Ivaniuk adznačaje:
«Bolš za sto asobnikaŭ pradali ŭsiaho ciaham miesiaca. Heta kniha ŭ topie».
Jon kaža, što paśla taho, jak u 2023 hodzie «Kałasy» vykinuli sa školnaj prahramy ŭ Biełarusi, stała zrazumieła: knihu treba vydavać pa-za miežami krainy. Tekst biez savieckich kupiur užo vychodziŭ niekalki hadoŭ tamu ŭ 25‑tomniku ad vydaviectva «Mastackaja litaratura». Ciapier jaho vypuściŭ fond Kamunikat.
«Heta nie tolki pra cenzuru. Heta pra viartańnie słoŭ. U savieckich vydańniach nie mahli hučać słovy «Biełaruś», «biełarusy» (ich vykreślivali z tvoraŭ Karatkieviča. — NN)», — kaža Ivaniuk, zhadvajučy pracu Valanciny Andrejevaj, kiraŭnicy vydaviectva Gutenberg Publisher, jakaja adnaŭlała tekst.
Siońnia, naprykład, «Kałasy» ŭ kniharni «Knihaŭka», jakaja ciapier mieścicca ŭ varšaŭskim rajonie Praha, a kaliści była razhromlenaja Azaronkam u pieršy ž dzień pracy ŭ Minsku, pradajucca lepš za pierakłady «Hary Potera», uśmichajecca Ivaniuk.
«Heta biełaruskaja kniha, jakuju musić pračytać kožny biełarus».
Taksama vydaviec zhadaŭ raspovied palitviaźnia na Vaładarcy, jaki padzialiŭsia, što zmoh pračytać tolki pieršuju častku ramana: druhuju niechta vydraŭ z turemnaha biblijatečnaha asobnika. Mahčyma, kab zabrać z saboj u kamieru.
«Uvaskrašajučy minułaje, nacyja ŭvaskrašajecca sama»
Piśmieńnik Uładzimir Arłoŭ na prezientacyi zhadaŭ, što ŭ połackim dziacinstvie i junactvie jamu nie pašancavała z nastaŭnikami biełaruskaj movy i historyi. Pastupiŭšy na histfak BDU, jon nie viedaŭ navat imia Karatkieviča, nie byŭ znajomy ź jaho tvorami. I «Kałasy» pračytaŭ užo studentam.
«Ja čakaŭ, što tam budzie niešta pra viosku… Ale bolš čytać mnie nie było čaho. Mnie dali knihu na try dni — mnie nie spatrebiłasia stolki času».
Jon havoryć pra historyju jak pra ŭvaskrašeńnie.
«Isnuje šmat definicyj. Mnie najbližejšaja takaja: historyja — heta ŭvaskrašeńnie. Uvaskrašajučy minułaje, nacyja ŭvaskrašajecca sama».
Na dumku Arłova, Karatkievič pracavaŭ bolš plonna, čym ceły Instytut historyi.
«Nam vykładali hustamiešanyja impierskija mify. Dziakujučy Karatkieviču nam adkryłasia akno ŭ inšuju historyju — z našymi hierojami, avanturnikami i aśvietnikami».
Jon zhadvaje studenckuju historyju: amal uvieś kurs rynuŭsia ŭ centralnuju kniharniu pa zbornik Karatkieviča «Ź viakoŭ minułych». Lekcyja sarvanaja. Studenty, nakupiŭšy knih, vyrašyli viarnucca na nastupnyja zaniatki i, minajučy ciapierašni praśpiekt Niezaležnaści, ubačyli słanoŭ, jakich pryvieźli ź Indyi i viali ŭ Biełdziaržcyrk. Viarnuŭšysia ŭ ścieny histfaku, jany pačuli paproki:
«Nie durycie mnie hałavy, jakija knihi, jaki Karatkievič — vy pabiehli hladzieć słanoŭ!».
Arłoŭ uśmichajecca, maŭlaŭ, tyja, chto jaho vučyŭ, nie mahli zrazumieć impetu maładych studentaŭ da nacyjanalnaha.
«Z narodu, u jakoha adbirajuć historyju, možna rabić lubyja palityčnyja ekśpierymienty».
Ale mienavita paśla «Kałasoŭ», kaža piśmieńnik, praz peŭny čas jon pierajšoŭ na biełaruskuju movu.
«Apostał nacyi»
Arłoŭ nazyvaje Karatkieviča najpierš paetam, a nie prazaikam. Zhadvaje słovy Hienadzia Buraŭkina, jaki nazvaŭ jaho «apostałam nacyi», i frazu, pačutuju na imprezie da 75‑hodździa piśmieńnika ŭ domie-muzieje piśmieńnika ŭ Voršy, jaki sam vielmi raiŭ da naviedvańnia:
«Kali b Boh nie pasłaŭ Biełarusi Karatkieviča, u śviecie było b na adnu krainu mienš».
Jon zhadvaje, jak adzin z mastakoŭ-ilustrataraŭ, što pracavaŭ z Karatkievičam, pieradaŭ jamu aryhinalny mašynapis «Kałasoŭ». Na palach — zaŭvaha redaktara: «Šanoŭny, u vas niama pačućcia humaru». I adkaz Karatkieviča: «U vas hetaha pačućcia niama».
«Ułada va ŭsie časy lubiła miortvych hienijaŭ. Jany nie vychodziać na płoščy i nie padpisvajuć listy, — kaža Arłoŭ. — Ale hetaja ŭłada nie zdolnaja navat na hetaje».
Kamientary
Ale! Praktyčna usia miravaja litaraturnaja kłasika isnuje vyklučna na RASIJSKAJ movie, a heta ž jość samaja efektyŭnaja prapahanda "russkoho jazyka".
A voś na našaj, rodnaj, praktyčna ničoha nie isnuje. Było b dobra, kab znajšousia chto-niebudź ź biełarusau i uznačaliu taki prajekt: pierakład usioj našaj kłasiki u farmat .mp3. Voś pad takuju dobruju spravu i hranty nie soramna było b prasić.