Eks-palitviazień raskazaŭ, što adbyvałasia ŭ 2020‑m na «Hrodna Azocie» i jak jaho ŭ kałonii davodzili da suicydu

«Usie pierahlanulisia, spałochalisia i vyrašyli praciahvać pracu»

Maksim Sienik pracavaŭ elektramancioram na «Hrodna Azocie» i byŭ aktyvistam niezaležnaha prafsajuzu. U 2023 hodzie jaho asudzili da čatyroch hadoŭ kałonii. Na sudzie abvinavačvańnie śćviardžała, što mužčyna «paddaŭsia ŭpłyvu lidaraŭ strajkamu» i «pieradavaŭ niezaležnym ŚMI infarmacyju pra toje, što adbyvajecca ŭ cechach».

Adnak usio pačałosia raniej — u žniŭni 2020 hoda. Maksim uspaminaje, što atmaśfiera na pradpryjemstvie ŭ tyja dni była krajnie napalenaja. Ludzi adčuvali siabie padmanutymi i adkryta vykazvali svajo abureńnie kiraŭnictvu, jakoje sprabavała zhładzić vuhły.

«Pieršy raz my vyjšli ŭ piatnicu, 14 žniŭnia, kala «rubanaŭki», budynka internata nasuprać zavoda, kab vykazać svajo mierkavańnie. Ludzi byli vielmi ŭzbudžanyja tym, što vyčvarała načalstva i ŭłady. Usie razumieli: Łukašenka, jak zvyčajna, nachabna i podła namalavaŭ sabie pieramohu. Na tym stychijnym schodzie prysutničaŭ dyrektar, načalniki cechaŭ, ich namieśniki, i ŭsie jany čuli, što narod suprać padmanu».

Sa słoŭ Sienika, administracyja zavoda bajałasia poŭnaha spynieńnia vytvorčaści, ale jašče bolš — ahałoski. Druhi schod rabočych dyrektar pasprabavaŭ pravieści ŭžo na terytoryi zavoda, kab na im nie mahli prysutničać žurnalisty niezaležnych ŚMI.

«Ale ludzi pačali buntavać i admovilisia, zajaviŭšy, što ŭ zakrytym farmacie nijakaha dyjałohu nie budzie. U vyniku dyrektaru daviałosia sastupić i pahadzicca na sustreču kala zavodakiraŭnictva, dzie nas mahli čuć usie», — uspaminaje surazmoŭca.

Pavialičyć

Niahledziačy na niezadavolenaść ludziej abvieščanymi ŭładami vynikami vybaraŭ i ŭzłavanaść z-za žorstkich dziejańniaŭ siłavikoŭ, zabastoŭka na «Hrodna Azocie» nie adbyłasia. Maksim Sienik kaža, što rabočyja prosta spałochalisia.

«Ludzi znajšli dla siabie adhavorku: u nas siemji, dzieci, kredyty, i kali my spynim vytvorčaść, to karmić ich nie budzie čym. Byŭ i strach techničnaha charaktaru: usie razumieli, što kali zavod stanie, to zapuścić jaho znoŭku budzie praktyčna niemahčyma abo vielmi składana. Nichto nie zachacieŭ brać na siabie takuju kałasalnuju adkaznaść, asabliva kali dyrektar adkryta spytaŭ: «Chto adkaža za nastupstvy? Ja nie budu». U vyniku ŭsio prosta pierahlanulisia i vyrašyli praciahvać pracu, apraŭdvajučy heta tym, što inakš my zastaniemsia biez srodkaŭ da isnavańnia i źniščym pradpryjemstva».

Tym nie mienš, zdalisia nie ŭsie. Sam Maksim uziaŭ nievialiki adpačynak, kab nie chadzić na pracu. Niekatoryja jaho kalehi sprabavali vykazvać niezadavolenaść kala prachadnoj pradpryjemstva. Ale z takimi chutka raźbiralisia siłaviki.

«Adzin moj kaleha paśla takoha byŭ jak zombi i naohuł pierastaŭ razmaŭlać, — uspaminaje Sienik. — Amapaŭcy hnali ludziej dubinkami ad prachadnoj nazad na zavod, kryčučy pry hetym: «Vy naša karmavaja baza, vy pavinny na nas pracavać». Kaleha byŭ u takim šoku ad hetaha, što prosta nie moh pryjści da prytomnaści. Heta było žudasna, mianie dahetul pačynaje treści, kali ja ŭspaminaju tyja padziei i stan svaich kalehaŭ».

Pavialičyć

«Ty kaštoŭny čałaviek, nie chočam, kab ciabie pasadzili»

Maksim kaža, što pakul byŭ u adpačynku, adzin z načalnikaŭ pasprabavaŭ paŭpłyvać na jaho ŭhavorami.

«Jon pryjechaŭ da majho doma, paprasiŭ vyjści na dvor i pahavaryć, — śćviardžaje Sienik. — Ja vyjšaŭ i jon pramym tekstam skazaŭ: «Ty ŭ kursie, što ciabie pasuć? Adhadaj z troch litar chto». Pačynaŭ mnie raskazvać, što ja nie kuru, nie pju, viadu zdarovy ład žyćcia i zaŭsiody chadžu na pracu, tamu jamu b nie chaciełasia sa mnoj rasstavacca. Sprabavaŭ pierakanać, što jon nie choča, kab mianie pasadzili, tamu prosić pačuć jaho i spynić aktyŭnaść. Kazaŭ, maŭlaŭ, nie choča, kab ja sieŭ, ja patrebny na zavodzie, ale kali nie spyniusia — mnoj zojmucca surjozna».

Niejki čas Sienik praciahvaŭ pracavać na «Hrodna Azocie», ale, ź jahonych słoŭ, situacyja tam stanaviłasia ŭsio horšaj. Rabočym zabaranili pranosić u cechi telefony, byŭ pastajanny kantrol, kiraŭnictva, nie saromiejučysia, pahražała zdać niazručnych rabočych siłavikam.

U pačatku 2022 hoda Maksim Sienik vyrašyŭ zvolnicca i vyjechać z krainy. Mužčyna znajšoŭ pracu ŭ Polščy i napisaŭ zajavu pa ŭłasnym žadańni, ale administracyja zavoda admoviłasia padpisvać jaje. Matyvavali heta tym, što ŭ Sieńnika padpisany kantrakt da 2026 hoda i jon abaviazany jaho adpracavać, inakš zvolniać pavodle artykuła.

Pavialičyć

Zatrymali Maksima 15 listapada 2022 hoda. U toj dzień jon byŭ doma, zajmaŭsia prybirańniem. Kali vyjšaŭ vynieści śmiećcie, jaho ŭžo čakali.

Siłaviki prymusili viarnucca ŭ kvateru, pačaŭsia pieratrus. Maksim spadziavaŭsia, što jahony telefon čysty — u metach biaśpieki jon źjeździŭ da śpiecyjalista, jaki «abnuliŭ» aparat da fabryčnych naładaŭ.

«Ja byŭ upeŭnieny, što vydaliŭ usio niezvarotna. Ale kali ŭ kabiniecie (u siłavikoŭ. — Zaŭv. red.) telefon padklučyli da abstalavańnia, na ekranie ŭspłyło naohuł usio, — uspaminaje jon. — Na dopycie śledčy raźviarnuŭ u moj bok manitor kamputara, da jakoha byŭ padłučany moj telefon. Tam byli pierapiski i fatahrafii pieramiaščeńnia rasijskaj vajskovaj techniki, jakija ja rabiŭ u horadzie: tanki, jakija iduć praz most, mašyny biez numaroŭ, kałony. Akazałasia, što navat skidańnie naładaŭ da zavodskich nie dapamahło — jany adnavili ŭsio. U toj momant ja zrazumieŭ, što admaŭlacca biessensoŭna».

«Bili pa nyrkach, kab ja nie spaŭ»

12 červienia 2023 hoda Hrodzienski abłasny sud prysudziŭ Maksima Sienika da čatyroch hadoŭ pazbaŭleńnia voli. Mužčynu pryznali vinavatym u abrazie Łukašenki, a taksama sadziejničańni dziejnaści ekstremisckaj arhanizacyi.

U SIZA i Babrujskaj kałonii № 2 Maksima čakali surovyja vyprabavańni. Z-za anatamičnych asablivaściaŭ mužčyna mocna chrapie. U pierapoŭnienych kamierach i barakach heta stała pryčynaj nianaviści z boku inšych źniavolenych. Administracyja viedała pra prablemu, ale vykarystała jaje jak dadatkovy instrumient cisku na palitviaźnia, dazvalajučy inšym ździekavacca ź jaho.

Maksim uspaminaje, što jamu davodziłasia vybirać pamiž snom i źbićciom.

«Praz toje, što ja mocna chrapu, u ludziej zdavali niervy, i jany pačynali mianie bić, kab ja nie spaŭ. Ź mianie zryvali koŭdru i vynosili jaje, kab ja mierz, a kali ja sprabavaŭ sahrecca i znoŭ zasynaŭ, udary paŭtaralisia. Bili žorstka: pa nyrkach, u pachvinu, u žyvot, pa nahach. Heta adbyvałasia rehularna, i ja znachodziŭsia ŭ stanie pastajannaha fizičnaha i psichałahičnaha teroru z boku sukamiernikaŭ».

Jašče adnym katavańniem staŭ choład. U pamiaškańniach atrada kałonii była nizkaja tempieratura, i ŭ Maksima pačalisia surjoznyja prablemy z nyrkami, jakija pryviali da nietrymańnia. Jamu ciažka pra heta raskazvać, ale mužčyna pryznajecca: zamiest miedycynskaj dapamohi jon sutykaŭsia z žorstkaściu.

«Ja prasiŭ administracyju pieravieści mianie ŭ inšy atrad. Ale i tam pačaŭsia sapraŭdny kašmar: mianie stali prosta ablivać vadoj, pakul ja spaŭ, i zabirać koŭdru, kab ja nie moh sahrecca. Z-za choładu ja zastudziŭ mačavy puchir i prosta fizična nie moh kantralavać siabie, ale heta nikoha nie chvalavała. Ludzi nie chacieli ŭvachodzić u stanovišča, dla ich heta było prosta padstavaj, kab paździekavacca ź mianie», — ź ciažkaściu raskazvaje Maksim.

Z-za pastajannych kanfliktaŭ ź inšymi źniavolenymi ŭ Sienika nie vytrymali niervy, i jon zrabiŭ sprobu suicydu. Kaža, nie bačyŭ inšaha vyjścia ź biaskoncaha koła psichałahičnych źniavah i fizičnych pakut. Ale sistema adreahavała na kryk pra dapamohu čysta biurakratyčna — novymi pakarańniami.

«U mianie byli realnyja sproby pajści z žyćcia: ja rezaŭ vieny, ale mianie svoječasova spyniali inšyja asudžanyja — litaralna chapali za ruki, nie davali davieści spravu da kanca. Administracyja ž zamiest dapamohi ci dostupu da psichołaha prosta paviesiła na mianie dadatkovyja prafuliki. Spačatku mnie prysvoili status schilnaha da destruktyŭnaj dziejnaści, a potym dadali jašče adzin punkt — jak schilnamu da suicydu i naŭmysnaha kalectva».

Sienik sprabavaŭ damahčysia choć niejkaj reakcyi ad načalnika kałonii Jaŭhiena Bubiča, ale tolki pahoršyŭ situacyju.

«Jon mianie prosta pasłaŭ matam, skazaŭšy: «Idzi na **j adsiul, kab ja ciabie nie bačyŭ». Jon zajaviŭ, što maje prablemy vyrašać nie budzie, a kali ja nie pajdu, to jon mianie prosta pasadzić u štrafny izalatar. Ja sprabavaŭ rastłumačyć, što mianie ŭ atradzie zabjuć abo zrobiać invalidam, ale Bubič navat słuchać nie staŭ, prosta vyhnaŭ z kabinieta z pahrozami», — uspaminaje eks-palitviazień svaje znosiny z načalstvam.

«Jechaŭ mokry i dumaŭ, što viazuć rasstrelvać»

13 śniežnia 2025 hoda Maksimu Sieniku raptam zahadali źbirać rečy i rychtavacca da vyjezdu z kałonii. Pryčyn nie tłumačyli, što tolki ŭzmacniała stres.

«Nas vyvieli da KPP i doŭha trymali ŭ ledzianym pamiaškańni, pakul čakali aŭtobusaŭ. Ja prosta nie vytrymaŭ i abmačyŭsia prosta ŭ štany, ale ŭsim było plavać. Jechaŭ u aŭtobusie mokry, mianie tresła ad choładu, i ja byŭ upeŭnieny, što heta kaniec. My ž nie viedali maršrutu, nam nie addali dakumienty, tamu ŭsie dumali, što nas viazuć u les rasstrelvać. Staŭleńnie było skockim da samaha apošniaha momantu», — uspaminaje jon, skałanajučysia.

Pavialičyć

Kali aŭtobus pierasiek miažu, napružańnie źmianiłasia šokam. Maksim ubačyŭ inšych vyzvalenych, u tym liku Maryju Kaleśnikavu i Viktara Babaryku. Zrazumieŭ, što jany va Ukrainie.

Paśla žachaŭ kałonii staŭleńnie ŭkraincaŭ zdałosia čymści nievierahodnym, uspaminaje mužčyna.

«Da nas pastavilisia vielmi ciopła, ja navat nie čakaŭ takoha, — z dryžykami ŭ hołasie kaža Sienik. — Vialiki dziakuj ukraincam i asabista Uładzimiru Zialenskamu za ŭsio. Paśla miažy nas pierasadzili va ŭkrainskija aŭtobusy, advieźli ŭ balnicu pad Čarnihavam, dzie my zmahli trochi apamiatacca i atrymać pieršuju dapamohu. My prabyli tam try dni. Z balnicy čuli vybuchi, unačy bačyli zaryva. Nas časta vyvodzili ŭ bambaschovišča. Bačyli spalenyja damy — jak pryvatnyja, tak i šmatpaviarchoviki. Vam nie pieradać, jak na heta baluča i žudasna hladzieć».

Ciapier Maksim znachodzicca ŭ Vilni, ale pryznajecca, što apynuŭsia tam amal vypadkova. U chaosie vyzvaleńnia i z-za adsutnaści suviazi z rodnymi i znajomymi jon nie zmoh svoječasova skaardynavać svaje dziejańni.

«Ja spačatku abraŭ Polšču, ale potym uźnikła błytanina i mnie daviałosia zapisacca ŭ śpis tych, chto jedzie ŭ Litvu. Ja čakaŭ zvanka ad ludziej, jakija pavinny byli padkazać, jak lepš zrabić, ale suviaź źjaviłasia zanadta pozna, — kaža mužčyna. — Kali ja ŭžo padpisaŭ papiery na Litvu, mnie narešcie patelefanavali i skazali, što treba było jechać u Varšavu, ale ja ŭžo nie zmoh niešta mianiać. Ciapier ja tut, ale vielmi spadziajusia, što atrymajecca pierabracca ŭ Polšču, bo tam mianie čakajuć». 

• 2
• 0
• 1
• 1
• 0
• 15
• 3
• 1