Iryna Chalip: Płanieta raboŭ i płanieta ludziej

Takim čynam, svajaki Jaŭhiena Baskina paśla jaho aryštu źviarnulisia da mahiloŭskich pravaabaroncaŭ: dapamažycie, maŭlaŭ, znajści advakata.

Nu dobra, nie budziem ździŭlacca tamu, što čałaviek, na jakoha pracavaŭ ceły štat jurystaŭ-haspadarnikaŭ, nie zmoh abzavieścisia jašče i advakatam pa kryminalnych spravach. Ja lepš raspaviadu inšuju historyju pra Baskina. Taksama krasamoŭnuju.

Piać hadoŭ tamu da mahiloŭskaha aliharcha źviarnulisia tamtejšyja aktyvisty. Pryčym nie niejkija nieviadomyja-niezrazumiełyja, a jaho daŭnija znajomyja jašče ź instytuckich časoŭ. U ich nie chapała hrošaj dla zaviaršeńnia palityčnaha prajektu. Źbirali ŭsim śvietam — i sabrali amal usiu sumu. Nie chapała dvuchsot dalaraŭ. Dvuchsot. Usiaho tolki. Baskin harbataj napaiŭ, situacyju vysłuchaŭ uvažliva. I skazaŭ rašučaje «nie», zabiaśpiečyŭšy jaho žaleznym arhumientam: «U vas svajo viasielle, u nas — svajo». (Cikava, a što b padumali svajaki Baskina, kali b pravaabaronca Barys Buchiel, da jakoha jany źviarnulisia ŭ pošukach advakata, adkazaŭ by im: «U nas svajo viasielle, u vas — svajo»? Zrešty, usio roŭna, my takich fraz nie havorym.)

Heta značyć, dla paśpiachovaha biznesmena niejkija apazicyjaniery, jakija ryzykujuć svabodaj i žyćciom dziela niejkich abstraktnych paniaćciaŭ — «svaboda», «demakratyja», «pravy čałavieka» — byli čymści nakštałt marsijanaŭ.

Niezrazumiełyja istoty ź inšaj płaniety ź zialonaj kryvioju i hałavoj na šrubach. Z toj płaniety, na jakoj jość dyktatury, represii, vykradańni i zabojstvy, vymušanaja emihracyja, sudovaje samavolstva, katavańni ŭ turmach. A na jaho, Baskina, płaniecie žyli upeŭnienyja ŭ zaŭtrašnim dni paśpiachovyja rumianyja dziadźki, jakim nikoli ničoha nie pahražała. Tamu što ŭ ich byli nie tolki vialikija hrošy, ale jašče i niefarmalnyja adnosiny, jakija pry razmachu ŭjaŭleńnia možna było paličyć siabroŭstvam, — z Łukašenkam i synami, ministrami i vice-premjerami, hubiernatarami i merami. I dach u ich byŭ adpaviedny — nie prosta jaki-niebudź drobny hebešny opier, a tolki vyšejšaje, adbornaje, nadzielenaje biaźmiežnaj uładaj kiraŭnictva. Jany kapali bulbu z hetymi «dachami» i biehali za imi na łyžach, liśliva trymajučysia na paŭkorpusa zzadu, kab nie parušać praviły hulni. Ich płanieta zdavałasia takoj nadziejnaj, čyścieńkaj, stabilnaj, z rušačkami i bancikami — i raptam vybuchnuła k djabłu, nie pakinuŭšy ničoha, akramia ździŭleńnia: jak heta mahło zdarycca, kali jašče ŭčora ŭsio było vydatna? I navat tady nie razumieli, što žyvuć na płaniecie raboŭ.

Jany zaŭsiody ličyli, što ŭ krainie ŭsio vydatna, a tyja, chto vychodzić na vulicy abaraniać svaje pravy, chto abaraniaje čužyja pravy, chto pracuje ŭ padpolnych ŚMI, chto drukuje i raspaŭsiudžvaje ŭlotki, chto abjaŭlaje haładoŭki pratestu, — niejkija marhinały. Tyja, chto nie moža hrošaj zarabić. Tamu što narmalnym pacanam tut dobra žyviecca. A kamu drenna — tyja sami vinavatyja.

Potym jany doŭha nie mohuć zrazumieć, kudy padziełasia hetaja ich cudoŭnaja płanieta raboŭ ź cišynioj i spakojem, cyharnymi kłubami i palotnymi listami, pasiadžeńniami ŭ spartyŭnych fiederacyjach i kapańniem bulby ŭ tavarystvie najvyšejšaj słužbovaj asoby. A viedajecie ich hałoŭnaje adroźnieńnie ad nas? Jany ličać jaje prezidentam. I navat kali nie ličać, nie pryznajucca ŭ hetym pad katavańniem. Na ich płaniecie jon sapraŭdy — kiraŭnik dziaržavy.

Pamiataju, jak aktyvistka «Jeŭrapiejskaj Biełarusi» Julija Ściapanava raspaviadała pra svaje sustrečy z žonkaj aryštavanaha ŭładalnika «Dańkoŭ-kłuba». Taja ščyra dziviłasia, kudy dzielisia šmatlikija vysokapastaŭlenyja siabry, čamu ŭsie ich kinuli, varta było lazhnuť zamku ŭ kamiery. Jaje ździŭleńnie zrazumiełaje: bo ŭsie hetyja ludzi, ad takich ža biznesmienaŭ da čynoŭnikaŭ i «kryšujučych» siłavikoŭ, zabaŭlalisia ŭ kazino i načnym kłubie Dańkova, dy jašče i z tymi samym dziaŭčatami, jakich potym zmušali śviedčyć u sudzie. Viadoma, Juryj Dańkoŭ — fihura drabniejšaja, čym Čyž z Baskinym, ale jon taksama žyŭ na ich płaniecie i dumaŭ, što jaki-niebudź hebešny načalnik, jaki zachodzić raz u tydzień pazabaŭlacca, dakładna nie daść prapaści. Va ŭsich nasielnikaŭ hetaj płaniety ździŭleńnie paśla aryštu našmat macniej za abureńnie: niaŭžo heta sa mnoj adbyvajecca? Jak ža tak — ja ž svoj, ja taki ž, ja ž nie z tych! My ž razam u Drazdach u łaźni parylisia…

Heta dla ich — hałoŭnaje. Im zdajecca, što suviaź z Drazdami — achoŭnaja hramata. Nie vykanańnie zakonaŭ, nie vypłata padatkaŭ, nie sumlenny biznes — tolki Drazdy i blizki da ich «dach». Tamu kožny raz, kali sadziacca, — dziviacca: sa mnoj takoha nie mahło zdarycca!

Ciažka ŭjavić sabie, jak jaki-niebudź bahaty litoviec — dapuścim, uładalnik Maxima Numavičus — kapaje bulbu z Dalaj Hrybaŭskajcie, kab adčuvać siabie niaŭraźlivym. A potym u Jeŭropie pačynajecca ekanamičny kryzis, i Dala Hrybaŭskajcie vyrašaje pasadzić Numavičusa, kab vytraści jaho kašalok. Jon jedzie ŭ bok biełaruskaj miažy z chutkaściu 220 kiłamietraŭ u hadzinu, ale litoŭskaja palicyja sumiesna z departamientam achovy kraju i acalełymi z vajny lasnymi bratami ŭvodziać płan «Pierachop» i dastaŭlajuć biznesmiena ŭ Łukiški. Absurd? Dla Litvy abo luboj inšaj jeŭrapiejskaj krainy — viadoma, absurd. Dla nas — narmalna. I dla Rasii, darečy, taksama. Sajuźniki pa sacyjalistyčnaj Jeŭrazii adzin adnaho zaŭsiody zrazumiejuć. Jeŭrapiejskaje hramadstva — nikoli.

Možna, viadoma, fantaziravać i dalej. Kiraŭnik kancerna «Mersedes» źbiraje jačmień dla bavarskaha piva ź Mierkiel, a potym biažyć u bok bližejšaha porta, kab dapłyści da Kalininhrada. Uładalnik Zara Amansijo Arteha źbiraje mais z premjer-ministram Ispanii i biažyć praz Atłantyku ŭ bok Kuby, zacisnuŭšy ŭ zubach mačete, kab abaraniacca ad akuł. Zrešty, uzrovień absurdu i tak zrazumieły. Ni tamu, ni druhomu, ni treciamu, ni jašče sotniam tysiač nie treba pierad telekamierami zajmacca sielhaspracami z kiraŭnikami dziaržaŭ, kab atrymać achoŭnuju hramatu. Tamu što ŭ Jeŭropie adzinaja pažyćciovaja achoŭnaja hramata — heta sumlenny prazrysty biznes. I nijakich lišnich ruchaŭ cieła, nijakich rydlovak i klušak. Heta nazyvajecca — płanieta ludziej.

A ŭ nas pośpiech u biznesie dasiahajecca praz bulbakapałku, klušku, rydloŭku, łyžy. I z vyraznaj miažoj pamiž tymi, z kim dazvolena razmaŭlać, i ŭsimi astatnimi.

I kali ŭ internecie abmiarkoŭvajuć, ci škada Čyža i Baskina, mahu skazać z upeŭnienaściu: nie škada. Niama ni škadavańnia, ni złaradnaści — naohuł ničoha.

Tamu što ich čyścieńkaja stabilnaja płanieta, asobnaja ad Biełarusi, vybuchnuła, jak «Čelendžar», i na jaje miescy ŭtvaryłasia pusteča. Vakuum. Kosmas. A ŭ kosmasie niama ni škadavańnia, ni złaradnaści. Ni minułaha, ni budučyni. Tam navat bulba nie raście, a chakiejnaja kluška zavisaje ŭ prastory — i ŭžo nie nanieści ŭdaru.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0